Нарық қатысушысы: Конституциялық құқық және экономикалық агенттер

Кіріспе

Нарық қатысушысы термині экономикалық агентті, қатысушыны және, әсіресе, экономиканың қандай да бір саласының моделінде шешім қабылдаушыны білдіреді. Мысалы, сатып алушылар мен сатушылар – жеке нарықтың ішінара тепе-теңдік модельдеріндегі екі кең таралған агент түрі. АҚШ конституциялық құқығында нарық қатысушысы термині сондай-ақ нарықта сатылатын тауар немесе қызметті өндіруші немесе жеткізуші ретінде әрекет ететін АҚШ штатын сипаттау үшін қолданылады.

АҚШ конституциялық құқығы

Егер мемлекет мұндай рөл атқаратын болса, онда ол резидент емес азаматтарды кемсітуге құқылы. Бұл принцип АҚШ Жоғарғы Сотының Reeves, Inc. v. Stake, 447 U.S. 429 (1980) ісінде бекітілді, онда Сот Оңтүстік Дакота штатының тұрғындарына мемлекетке тиесілі және басқарылатын цемент зауытында өндірілген цементті сатып алуда артықшылық беру құқығын мойындады. "Коммерциялық тараптың мақсаттарына қайшы болмайынша, Конгресс тарапынан шаралар қабылданбаған жағдайда, мемлекет нарыққа қатысуға және өз азаматтарын басқаларға қарағанда артықшылықпен қарауға құқылы". Hughes v. Alexandria Scrap Corp., 426 U.S. 794 (1976). Reeves, 447 U.S. 429 (1980) ісінде Сот "толыққанды жеке бизнесте жұмыс істейтін саудагердің немесе өндірушінің, кіммен мәміле жасауға өз еркіндігін толығымен пайдалану құқығының ұзақ уақыттан бері танылғанын" атап өтті. "Мемлекеттік немесе жергілікті биліктің тікелей қатысушы емес тараптарға шектеулер қою мүмкіндігі шектеулі". White v. Massachusetts Council of Construction Employers, Inc., 460 U.S. 204 (1983) ісіне сәйкес. "Нарыққа қатысушылардың ерекшелігінің шегі – мемлекетке өзі қатысатын нарықтағы саудаға кедергі келтіруге рұқсат беру, бірақ одан әрі бармау. Мемлекет заң, ереже немесе шарт арқылы осы нарықтан тыс маңызды реттеуші әсерге ие болатын талаптарды қоя алмайды". South Central Timber Development, Inc. v. Wunnicke, 467 U.S. 82 (1984) ісіне сәйкес. "Келесі кезеңдегі шектеулер тікелей мәмілелерге қойылған шектеулерге қарағанда күшті реттеуші әсерге ие. Мемлекет нарыққа қатысушы туралы доктринаны өзі қатысушы емес нарықты реттеуге қарсы иммунитет беру үшін пайдалана алмайды". Аталған принциптің ең көп таралған мысалы – жеке штаттар ұсынатын мемлекеттік университеттердің жұмысы. Жоғары білім беру негізгі құқық деп есептелмейтіндіктен, университеттері бар штаттар штаттан тыс студенттерден жоғары оқу ақысын алуға құқылы. Керісінше, әлеуметтік көмек, полиция қызметі және бастауыш білім беру сияқты маңызды мемлекеттік қызметтерді көрсетудегі кемсітушілік іс-әрекеттер артықшылықтар мен иммунитеттер туралы ережелерді бұзады, ал мемлекет нарыққа қатысушы емес, реттеуші ретінде әрекет еткенде кемсітушілік іс-әрекеттер ұйықтап жатқан коммерциялық ережелерді бұзады.

When a state is acting in such a role, it may permissibly discriminate against non residents. This principle was established by the United States Supreme Court in Reeves, Inc. v. Stake, 447 U. S. 429 (1980), in which the Court upheld South Dakota's right to give South Dakota residents preferential treatment in the purchase of cement produced at a cement plant owned and operated by the state. "Nothing in the purposes animating the Commerce Clause prohibits a State, in the absence of congressional action, from participating in the market and exercising the right to favor its own citizens over others." Hughes v. Alexandria Scrap Corp., 426 U. S. 794 (1976). In Reeves, 447 U. S. 429 (1980), the Court relied upon "the long recognized right of trader or manufacturer, engaged in an entirely private business, freely to exercise his own independent discretion as to parties with whom he will deal." "There are some limits on a state or local government's ability to impose restrictions that reach beyond the immediate parties with which the government transacts business." White v. Massachusetts Council of Construction Employers, Inc., 460 U. S. 204 (1983). "The limit on the Market Participant Exception is that it allows a State to impose burdens on commerce within the market in which it is a participant but allows it to go no further. The State may not impose conditions, whether by statute, regulation, or contract, that have a substantial regulatory effect outside of that particular market." South Central Timber Development, Inc. v. Wunnicke, 467 U. S. 82 (1984). "Downstream restrictions have a greater regulatory effect than do limitations on the immediate transaction. The State may not avail itself of the market participant doctrine to immunize its downstream regulation of a market it is not actually a participant." Id. The most ubiquitous example of a service offered by the individual states is the operation of public universities. Because the provision of higher education is deemed not to be a fundamental right, the individual states that have universities may charge higher tuition to out of state students. By contrast, discriminatory practices in the provision of essential public services, such as welfare, police protection, and primary education, would violate the Privileges and Immunities Clause, and discriminatory practices when the state is acting as regulator rather than market participant would violate the dormant commerce clause.

Инвестициялау

Қаржы саласында нарық қатысушылары – құрылымдалған нарықта бағалы қағаздар немесе тауарларды сатып алып, сататын трейдерлер немесе инвесторлар.