Кіріспе

Баколор, ресми түрде Баколор муниципалитеті () – Филиппиннің Пампанга провинциясындағы 3-ші сыныпты муниципалитет. 2020 жылғы халық санауы бойынша, халқы 48 066 адамды құрайды. Баколор – 1831 жылы капамбанган "кумидиясын" жазғаны үшін "Капамбанган әдебиетінің әкесі" деп есептелетін Әке Ансельмо Хорхе де Фахардоның туған жері.

Испанияның отаршылдық дәуірі

Тарихи деректерге сәйкес, Баколор 1571 жылы, испандықтар Маниланы құрған жылдың өзінде, құрылатын елді мекен ретінде болған. Елді мекеннің бастапқы атауы Бакулуд болды, ол испан тілінде "Баколор" деп өзгертілді (мысалы, Баколод және Бакур). Бастапқы атауы капампанган тілінде "биік тасты жайлау" немесе "плато" деген мағынаны білдіреді. Баколор 1755 жылы Пампанганың ресми астанасы атанды. Испан шежірешісі Фрай Гаспар де Сан-Агустиннің мәлімдемесінше, 1755 жылға дейін Мексика қаласы "Пампанганың сарайы" болса, Баколор "астана" еді, ал Гуагуа да "сондай-ақ" мәртебеге ие болған. Тарихшы доктор Лучиано Сантьяго болжамы бойынша, Баколор провинциялық астана ретінде ресми мойындалғанға дейін, ол бұрыннан-ақ астана ретінде жұмыс істеген, бірақ басқа провинциялық әкімшілік кеңселер Мексика мен Гуагуада орналасқан. Манила британдықтардың басып алуы кезінде, Манила британдықтарға түскен соң, 6 қазан 1762 жылдан 30 мамыр 1764 жылға дейін генерал-губернатор Симон де Анда-и-Салазардың жер аударылған үкіметінің астанасы болды. Облыстық кеңселер уақытша Факторияға (қазіргі Сан-Исидро, Нуэва-Эсиха) көшірілді. Испания королінің 1765 жылғы 9 қарашадағы жарлығымен Баколор Вилла де Баколор атанды, Филиппиннің үш вилласының бірі болды және ерекше гербпен марапатталды. Симон де Анда Баколорды қорғау және Маниланы қайтарып алу мақсатында жергілікті тұрғындардан әскер ұйымдастырды.

Американың басып кіру дәуірі

Баколор 1904 жылы провинциялық үкімет орталығы көршілес Сан-Фернандоға көшірілгенге дейін Пампанганың астанасы болып қалды. Провинция астанасын Сан-Фернандоға көшіру жөніндегі әрекеттер ірікте 1852 жылы әкімшінің ұсынысымен басталды. Испания королі 1881 жылдың 11 қыркүйегінде жазылған патшалық жарлығымен (real cédula) осы өтінішті мақұлдады. Корольдің келісіміне қарамастан, көшіру 1904 жылдың 15 тамызында №1204 заң арқылы жүзеге асырылды. Америкалық отарлаушылардың келуі әскери үкімет жүйесін жойды, оның орнына саяси және экономикалық реформалар енгізілді. Азаматтық үкімет құрылып, 1901 жылдың 13 ақпанында Комиссар Уильям Х. Тафттың қатысуымен бұрынғы Bacólor өнер және қолөнер мектебінде (Escuela de Artes y Oficios de Bacólor), кейіннен Пампанга өнер және сауда мектебі деп аталған, қазіргі Дон Онорио Вентура мемлекеттік университетінде – Пампангадағы алғашқы мемлекеттік университет – салтанатты түрде ашылды. Алғашқы провинциялық азаматтық губернатор Дон Чеферино Йовен, ал Баколордың алғашқы муниципалды президенті Дон Эстанслао Сантос болды. Филиппинде азаматтық үкіметті алғаш ұйымдастырған провинция ретінде Пампанганы Америка Құрама Штаттарының сол кездегі президенті генерал Грант мойындады.

Жапондықтардың басып алуы

Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, жапондық күштердің истребительдері мен бомбалаушылары 1941 жылдың желтоқсанында Баколор қаласына шабуыл жасады, ал 1942 жылы қала Жапон императорлық әскерлерінің бақылауына көшті. Пампанган партизандары мен Хукбалахап коммунистік ұйымдары Баколор муниципалитетін орталықтап, жергілікті әскерлер мен Филиппин Республикалық армиясының әскери шенеуніктерінің қолдауымен көтеріліс қозғалысына қосылды. Жапондық оккупацияға қарсы шабуылдары 1945 жылға дейін жалғасты, одан кейін филиппиндік және американдық күштер Баколор муниципалитетін азат етті.

Филиппиннің тәуелсіздігі

1956 жылы Месалипит сайты бариоға айналдырылды. 1991 жылғы 15 маусымда Пинатубо тауының жарылуынан кейін 1991 жылдан 1995 жылға дейін қала лахар ағындарына ұшырады, олар қаланы 6 метрге көміп, жүздеген адамның қаза болуына және тұрмысын жоюға себеп болды. Баколордың 21 барангайының 18-і толығымен көмілді. Пинатубо тауынан келген лахар қаланы теңіз деңгейінен шамамен 37 метрге көтерді. Жердің шөгуі салдарынан Пампанганың бір бөлігі теңіздің үнемі қайтарып алуына әкелді.

География

Баколор Сан-Фернандодан, Анжелестен және Маниладан.

Демография

2020 жылғы санақта Пампанга провинциясының Баколор қаласының халқы 48 066 адамды құрады, халық тығыздығы .

Жергілікті билік

Филиппиннің басқа қалалары сияқты, Баколор қаласын да үш жылдық мерзімге сайланатын мэр мен вице-мэр басқарады. Мэр – атқарушы биліктің басшысы, ол қалалық департаменттерге жарлықтарды орындау және халыққа қызмет көрсетуді жақсарту бойынша жетекшілік етеді. Вице-мэр барангайлар немесе бариолардан сайланған кеңесшілерден тұратын заң шығарушы кеңес (Санггуниянг Баян) төрағасы болып табылады.

Қалалық әкімдік

Муниципалдық ғимарат – бұрынғы Вентурас үйінің орны, Баколордың ең белгілі отбасыларының бірі. 1953 жылдың 8 шілдесінде қала әкімі Мануэль де Хесус қызмет еткен кезде жаңа қалалық үйдің құрылысы аяқталды. Оның құрылысы Баколор тумасы, сенатор Пабло Анхелес и Дэвидтің жобасы болды.

Туризм

Қаланың басты көрнекті орны – «суға батқан шіркеу» деп аталатын Сан-Гильермо шіркеуі, ол 1991 жылы Пинатубо тауының жарылуынан лава ағынымен жартылай көмілген құрылымдардың бірі. Шіркеу сол кезде қайта жаңартылып, қазіргі уақытта жұмыс істеп тұр, және бұрынғы екінші қабат терезелерінен, енді есіктерге айналған жерлер арқылы кіруге болады. Баколордың суға батқан шіркеуі мен қаласы 2009–2010 жылдар аралығында ABS-CBN діни бағытталған прайм-тайм телесериалы «May Bukas Pa» түсірілімінің негізгі орны болды, 2009 жылдың 15 қаңтарынан 2010 жылдың 5 ақпанына дейін. Муниципалитет сондай-ақ 1996 жылғы «Istokwa», 2006 жылғы «Summer Heat» және 2008 жылғы «Jay» фильмдерінде, сондай-ақ J Brothers тобының «Promise Me» әнінің музыкалық видеосында пайда болды. Кабетикан қаласындағы Лурдес Ананың киелі орны жыл сайынғы қажылық сапарлармен және барио фиестасымен де әйгілі. Баколордағы басқа да маңызды ескерткіштерге: Мак-Артур тас жолы бойындағы Батан өлім маршының ескерткіш километрлік белгілері; Қиыр Шығыстағы ең көне сауда мектебі – Дон Хонорио Вентура технологиялық мемлекеттік университеті; қалалық әкімдіктегі Симон де Анда и Салазар ескерткіші; капампанган жазушысы және революциялық көшбасшы Хуан Крисостомо Сотоға (1867–1918) қойылған ескерткіш; және Феликс Галура И Напао ескерткіші кіреді. Баколордың мерекелері – Сан-Гильермо және Нуэстра-Сеньора-дель-Сантисимо-Росарио (Ла-Навал) мерекелері, олар әр жылдың ақпан айының 10-ы мен қараша айының үшінші жексенбісінде тойланады.

Суға батып кеткен ғибадатхана

1991 жылы маусымда Пинатубо тауының жарылысынан пайда болған құрылыстар мен лава ағындарының астында қалған, Архиепископтық Лурдес әйелінің ғибадатханасы (қысқартылып "Малука" деп аталады) Пампангадағы Мариялық Конкордия саяхаттары мен емделу орталығының орталығы болып табылады. Бұл ғибадатхана бастапқыда ескі, кішкентай ғибадатхананың бөлігі ретінде салынған және Фр. Ронни Цао, емші діни қызметкер және Архиепископтық ғибадатхананың ректорының қамқорлығында.