Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ауыздың көрінетін бөліктері
Visible body parts at the mouth
ауыздың алдындағы тері және бұлшықеттер
the skin and muscle in front of the mouth
Еріндер – жаққа бекітілген көлденең жұп жұмсақ мүшелер және көптеген жануарлардың, соның ішінде адамның аузының ең көрінетін бөлігі болып табылады. Омыртқалы жануарлардың еріндері жұмсақ, қозғалмалы және тамақ қабылдауды жеңілдетуге (мысалы, емізу және жұту) және дыбыс шығару мен сөйлеуге көмектеседі. Адам еріндері соматосенсорлық орган болып табылады және оны өбісу және басқа да жақындық әрекеттерінде қолданғанда эрогендік аймаққа айналуы мүмкін.
The lips are a horizontal pair of soft appendages attached to the jaws and are the most visible part of the mouth of many animals, including humans. Vertebrate lips are soft, movable and serve to facilitate the ingestion of food (e. g. suckling and gulping) and the articulation of sound and speech. Human lips are also a somatosensory organ, and can be an erogenous zone when used in kissing and other acts of intimacy.
Құрылымы
Жоғары және төменгі еріндер сәйкесінше labium superius oris және labium inferius oris деп аталады. Еріндердің ауыз аймағының қоршаған терімен жанасатын жері – қызғылт шекара, ал оның ішіндегі әдеттегі қызғылт аймақ – қызғылт аймақ деп аталады. Жоғарғы еріннің қызғылт жиегі – Купидонның садағы. Жоғарғы еріннің ортасында орналасқан ет тәрізді шығыңқылық – туберкула, ол procheilon (немесе прохилон), “tuberculum labii superioris” және “labial tubercle” деген атаулармен де белгілі. Мұрыннан ерінге дейін созылатын тік ойыс – фильтрум. Ерін терісі үш-бес жасушалық қабаттан тұрады, бұл әдеттегі бет терісімен (16 қабатқа дейін) салыстырғанда өте жұқа. Ашық түсті теріде ерін терісінде меланоциттер (меланин пигментін өндіретін жасушалар, теріге түс береді) аз болады. Сондықтан, қан тамырлары ерін терісі арқылы көрінеді, осының нәтижесінде еріндердің қызыл түсі пайда болады. Қараңғы түсті теріде бұл әсер азырақ байқалады, себебі мұндай жағдайда ерін терісінде меланин көп болады, сондықтан визуалды түрде қараңғырақ көрінеді. Ерін терісі бет терісінің сыртқы және ауыздың ішкі шырышты қабығының арасындағы шекараны құрайды. Ерін терісінде түк және тер бездері жоқ. Сондықтан, оның тер мен майдың әдеттегі қорғаныш қабаты болмайды, ол теріні жұмсақ ұстайды, патогендерді тежейді және жылуды реттейді. Осы себептерге байланысты еріндер тез кеуіп, жарылуға бейім. Төменгі ерін – бірінші жемірік доғасының тармағы болып табылатын мандибулярлық шығыңқылықтан қалыптасады. Төменгі ерін мандибуланың алдыңғы бөлігін жабады. Оны төменгі ерін бұлшық еті түсіреді, ал оның төменгі шекарасын орт. Жоғарғы ерін жоғарғы жақтың алдыңғы бетін жабады. Оның жоғарғы жартысы әдеттегі тері түсіне ие және ортасында, тікелей мұрын қақпағының астында фильтрум орналасқан, латын тілінде ол «төменгі мұрын» дегенді білдіреді, ал төменгі жартысы айқын ерекшеленеді, ауыздың ішкі түсіне ұқсас қызыл түсті теріге ие, ал «вермильон» термині жоғарғы немесе төменгі еріннің түсті бөлігін білдіреді. Ол жоғарғы ерін бұлшық еті арқылы көтеріледі және еріннің жұқа қабығымен төменгі ерінмен байланысады. Жоғарғы еріннің вермильонының жұқаруы және фильтрумның жалпақтануы – жүктілік кезінде ананың алкоголь ішкенінің салдарынан туындайтын өмір бойына созылатын мүгеделікке алып келетін ұрықтың алкоголь синдромының екі беттік белгісі.
The upper and lower lips are referred to as the labium superius oris and labium inferius oris, respectively. The juncture where the lips meet the surrounding skin of the mouth area is the vermilion border, and the typically reddish area within the borders is called the vermilion zone. The vermilion border of the upper lip is known as the Cupid's bow. The fleshy protuberance located in the center of the upper lip is a tubercle known by various terms including the procheilon (also spelled prochilon), the "tuberculum labii superioris", and the "labial tubercle". The vertical groove extending from the procheilon to the nasal septum is called the philtrum. The skin of the lip, with three to five cellular layers, is very thin compared to typical face skin, which has up to 16 layers. With light skin color, the lip skin contains fewer melanocytes (cells which produce melanin pigment, which give skin its color). Because of this, the blood vessels appear through the skin of the lips, which leads to their notable red coloring. With darker skin color this effect is less prominent, as in this case the skin of the lips contains more melanin and thus is visually darker. The skin of the lip forms the border between the exterior skin of the face, and the interior mucous membrane of the inside of the mouth. The lip skin is not hairy and does not have sweat glands. Therefore, it does not have the usual protection layer of sweat and body oils which keep the skin smooth, inhibit pathogens, and regulate warmth. For these reasons, the lips dry out faster and become chapped more easily. The lower lip is formed from the mandibular prominence, a branch of the first pharyngeal arch. The lower lip covers the anterior body of the mandible. It is lowered by the depressor labii inferioris muscle and the orbicularis oris borders it inferiorly. The upper lip covers the anterior surface of the body of the maxilla. Its upper half is of usual skin color and has a depression at its center, directly under the nasal septum, called the philtrum, which is Latin for "lower nose", while its lower half is a markedly different, red colored skin tone more similar to the color of the inside of the mouth, and the term vermillion refers to the colored portion of either the upper or lower lip. It is raised by the levator labii superioris and is connected to the lower lip by the thin lining of the lip itself. Thinning of the vermilion of the upper lip and flattening of the philtrum are two of the facial characteristics of fetal alcohol syndrome, a lifelong disability caused by the mother's consumption of alcohol during pregnancy.
Микроанатомия
Еріндердің терісі қабатты жалпақ эпителийден тұрады. Кілегейлі қабық сенсорлық қабықта үлкен аймақпен ұсынылған, сондықтан өте сезімтал. Еріннің тілшесі (frenulum labii inferioris) – төменгі еріннің тілшесі. Жоғарғы еріннің тілшесі (frenulum labii superioris) – жоғарғы еріннің тілшесі.
The skin of the lips is stratified squamous epithelium. The mucous membrane is represented by a large area in the sensory cortex, and is therefore highly sensitive. The frenulum labii inferioris is the frenulum of the lower lip. The frenulum labii superioris is the frenulum of the upper lip.
Қанмен қамтамасыз ету
Бет артериясы – сыртқы қарын тамырының терминалды емес алты тармағының бірі. Бұл тамыр жоғарғы және төменгі ерін тамырлары арқылы екі ерінге де қан жасайды. Екі тармақтың әрқайсысы екіге бөлініп, қарсы жақтан келген тамырмен байланысады.
The facial artery is one of the six non terminal branches of the external carotid artery. This artery supplies both lips by its superior and inferior labial branches. Each of the two branches bifurcate and anastomose with their companion branch from the other terminal.
Тамақ ішу
Олардың өз бұлшық еттері мен жақын орналасқан бұлшық еттері болғандықтан, еріндер оңай қозғалады. Еріндер тамақ ішу функциялары үшін қолданылады, мысалы, тамақты ұстау немесе оны ауызға салу. Сонымен қатар, еріндер ауызды тығыз жабық ұстауға, тамақ пен суды ішінде ұстап тұруға және қажетсіз заттардың кірмеуіне қызмет етеді. Еріндерді тар түтікшеге айналдыру арқылы ауыздың сору күші артады. Бұл сору күші нәрестелердің ана сүтімен тамақтануы үшін өте қажет. Еріндер басқа жағдайларда да сору үшін пайдаланылуы мүмкін, мысалы, сұйықтық ішу үшін шүмекшені сору.
Because they have their own muscles and bordering muscles, the lips are easily movable. Lips are used for eating functions, like holding food or to get it in the mouth. In addition, lips serve to close the mouth airtight shut, to hold food and drink inside, and to keep out unwanted objects. Through making a narrow funnel with the lips, the suction of the mouth is increased. This suction is essential for babies to breast feed. Lips can also be used to suck in other contexts, such as sucking on a straw to drink liquids.
Артикуляция
Еріндер әр түрлі дыбыстар жасауға – негізінен лабиалдық, билабиалдық және лабиодентальдық дауыссыз дыбыстарға, сондай-ақ дауыстыларды дөңгелектеуге – қызмет етеді, сондықтан олар сөйлеу аппаратының маңызды бөлігі болып табылады. Еріндер сыбызғылауға және керней, кларнет, флейта, саксофон сияқты үрмелі аспаптарда ойнауға мүмкіндік береді. Есту қабілеті бұзылған адамдар сөйлеуді түсіну үшін дыбыстарды естімей-ақ, еріндердің қозғалысын оқуға тырысады, ал еріндерден алынған визуалдық сигналдар естілген дыбыстарды қабылдауға әсер етеді, мысалы, МакГурк эффектісі.
The lips serve for creating different sounds—mainly labial, bilabial, and labiodental consonant sounds as well as vowel rounding—and thus are an important part of the speech apparatus. The lips enable whistling and the performing of wind instruments such as the trumpet, clarinet, flute, and saxophone. People who have hearing loss may unconsciously or consciously lip read to understand speech without needing to perceive the actual sounds, and visual cues from the lips affect the perception of what sounds have been heard, for example the McGurk effect.
Тактильді орган
Еріннің көптеген жүйке ұштары бар және ол тактильдік (қолға тию) сезімдердің бір бөлігі ретінде реакция жасайды. Ерін тиюге, жылуға және суыққа өте сезімтал. Сондықтан ол нәрестелер мен кішкентай балалар үшін белгісіз заттарды зерттеуде маңызды көмекші болып табылады.
The lip has many nerve endings and reacts as part of the tactile (touch) senses. Lips are very sensitive to touch, warmth, and cold. It is therefore an important aid for exploring unknown objects for babies and toddlers.
Эрогендік аймақ
Көптеген нерв ұштарының болуынан еріндер эрогендік аймақ болып табылады. Сондықтан, еріндер өбісу және басқа да жақын қарым-қатынастарда маңызды рөл атқарады. Әйелдің еріндері оның өнімділігінің көрінісі болып табылады. Адамның тартымдылығын зерттеу барысында психологтар әйелдің бет-әлпеті мен сексуалдық тартымдылығының жасөспірім кезеңдегі гормондарының құрамымен тығыз байланысты екенін анықтады. Ер адамның бет пішініне тестостеронның әсерінен айырмашылығы, әйелдің эстроген деңгейі жасөспірім шақта және толық жетілу кезінде салыстырмалы түрде "балалық" және жасты пішінде сақталуына көмектеседі. Әйелдің эстрогені неғұрлым көп болса, оның көзі де, еріні де соғұрлым ірі болады, бұл қасиеттер әйелдікке тән деп есептеледі. Сексуалдық психологтар жүргізген сауалнамалар көрсеткендей, еркектер әйелдің толық ерінін, жұқа еріндерге қарағанда сексуалдық тұрғыдан тартымды деп санайды. Сондықтан, әйелдің еріні оның денсаулығы мен өнімділігінің биологиялық көрсеткіші ретінде еркектерге тартымды келеді. Әйелдің ерінгі бояуы (немесе коллагенмен ерінге жасалған түзетулер) осы фактіні пайдаланып, әйелдің эстроген деңгейі жоғары және осылайша өнімділігі мен тартымдылығы артық екенін көрсетуге тырысады. Ерін мөлшерімен сексуалдық тартымдылық еркектер мен әйелдер екеуі үшін де байланысты. Әйелдер орташа мөлшердегі, тым үлкен немесе тым кішкентай емес, еркектік пішіні бар еркектерге тартылады; олар күшті және сезімтал болуы керек. Жалпы, зерттеушілер кішкентай мұрын, үлкен көздер және толық еріндер еркектер мен әйелдер үшін де сексуалдық тартымдылықтың белгілері екенін анықтады. Сексуалдық қозған кезде еріндерге қанның көп толуынан уақытша ісінуі мүмкін.
Because of their high number of nerve endings, the lips are an erogenous zone. The lips therefore play a crucial role in kissing and other acts of intimacy. A woman's lips are also a visible expression of her fertility. In studies performed on the science of human attraction, psychologists have concluded that a woman's facial and sexual attractiveness is closely linked to the makeup of her hormones during puberty and development. Contrary to the effects of testosterone on a man's facial structure, the effects of a woman's oestrogen levels serve to maintain a relatively "childlike" and youthful facial structure during puberty and during final maturation. It has been shown that the more oestrogen a woman has, the larger her eyes and the fuller her lips, characteristics which are perceived as more feminine. Surveys performed by sexual psychologists have also found that universally, men find a woman's full lips to be more sexually attractive than lips that are less so. A woman's lips are therefore sexually attractive to males because they serve as a biological indicator of a woman's health and fertility. A woman's lipstick (or collagen lip enhancement) attempts to take advantage of this fact by creating the illusion that a woman has more oestrogen than she actually has and thus that she is more fertile and attractive. Lip size is linked to sexual attraction in both men and women. Women are attracted to men with masculine lips that are more middle size and not too big or too small; they are to be rugged and sensual. In general, the researchers found that a small nose, big eyes and voluptuous lips are sexually attractive both in men and women. The lips may temporarily swell during sexual arousal due to engorgement with blood.
Бет көрінісі
Еріндер бет-әлпеттік мінез-құлқына маңызды үлес қосады. Еріндер күлімсіреу немесе жирену сияқты эмоцияларды көрінетін түрде көрсетеді, сәйкесінше еріндердің қисығы жоғары немесе төмен қарай ашық парабола түрінде болады. Еріндер шағымдану кезінде жұмсақ немесе қоздыру үшін тартымды болуы мүмкін.
The lips contribute substantially to facial expressions. The lips visibly express emotions such as a smile or frown, iconically by the curve of the lips forming an up open or down open parabola, respectively. Lips can also be made pouty when whining or perky to be provocative.
Қоғам және мәдениет
Еріндер көбінесе сезімталдық пен сексуалдық белгісі ретінде қарастырылады. Мұның көптеген себептері бар; ең бастысы, еріндер өте сезімтал эрогендік және тактильді орган. Сонымен қатар, әлемнің көптеген мәдениеттерінде әйелдің аузы мен еріндері, олардың вульвамен байланысты болуы және әйелдің екіншілік жыныстық мүшесі ретіндегі роліне байланысты жамылатын. Ауыздың бір бөлігі ретінде, еріндер тамақ ішілетін тесік ретінде ауызбен байланысты символизммен де байланысты. Еріндер сондай-ақ нәресте психологиясымен байланысты (мысалы, Зигмунд Фрейдтің психологиясындағы ауыздық кезеңді қараңыз). Ерінді тесу немесе ерінді үлкейту кейде әдемілік үшін жасалады. Еріндерге арналған өнімдерге ерін бояуы, ерін жылтырату және ерін балдамы кіреді.
Lips are often viewed as a symbol of sensuality and sexuality. This has many origins; above all, the lips are a very sensitive erogenous and tactile organ. Furthermore, in many cultures of the world, a woman's mouth and lips are veiled because of their representative association with the vulva, and because of their role as a woman's secondary sexual organ. As part of the mouth, the lips are also associated with the symbolism associated with the mouth as orifice by which food is taken in. The lips are also linked symbolically to neonatal psychology (see for example oral stage of the psychology according to Sigmund Freud). Lip piercing or lip augmentation is sometimes carried out for cosmetic reasons. Products designed for use on the lips include lipstick, lip gloss and lip balm.
Басқа жануарлар
Көптеген омыртқалы жануарларда еріндер жақтардың сыртында орналасқан, салыстырмалы түрде маңызды емес тіндік бүктемелер болып табылады. Дегенмен, сүтқоректілерде олар айқынрақ көрінеді, жақтардан терең ойыс арқылы бөлінеді (бір ерекшелік – жалаңаш түлкі сырық, оның ерні алдыңғы тістерінің артына бітеді). Сүтқоректілерде олар басқа топтарға қарағанда көбірек қимылға ие, себебі оларға тек осы топта ғана бұлшықеттер тіркелген. Кейбір сүйекті балықтарда еріндер сезімтал сақалдарды ұстауға бейімделген болуы мүмкін. Құстар мен тасбақаларда еріндер қатты және кератинмен қапталған, мықты мүңк құрайды. Клевозаврлар сияқты клевозавридтер сүйек "еріндерінің" болуымен ерекшеленеді; осы түрлерде барлық сфенодонттарға тән тіс тәрізді жақ сүйектерінің ұзартылған бөліктері жақтардың айналасында мүңк сияқты жиекті құрайды, бұл тістерді қорғайды.
In most vertebrates, the lips are relatively unimportant folds of tissue lying just outside the jaws. However, in mammals, they become much more prominent, being separated from the jaws by a deep cleft (a notable exception being the naked mole rat, whose lips close behind the front teeth). They are also more mobile in mammals than in other groups since it is only in this group that they have any attached muscles. In some teleost fish, the lips may be modified to carry sensitive barbels. In birds and turtles, the lips are hard and keratinous, forming a solid beak. Clevosaurids like Clevosaurus are notable for the presence of bone "lips"; in these species the tooth like jaw projections common to all sphenodontians form a beak like edge around the jaws, protecting the teeth within.