Кіріспе

Гуагуа, ресми түрде Гуагуа муниципалитеті (; ) – Филиппиннің Пампанга провинциясындағы бірінші санаттағы муниципалитет. 2020 жылғы халық санауы бойынша, халқы 128 893 адамды құрайды.

Этимология

Вава, яғни "өзен сағасы" (Капампанган: алуа немесе букана), 1590 жылға дейінгі жазбаларда қала атауының ең ерте тіркелген түрі ретінде көрсетілген. Қала, колониялық кезеңге дейін сауда мен көлік үшін маңызды роль атқарған өзен бойында стратегиялық түрде орналасқан. Вава 1561 жылы испан отарлаушылары қаланы басып алған кезде өркендеген елді мекен болды, содан кейін оны Гуагуа деп атады, бұл түпнұсқа атаудың испан тіліне бейімделген түрі. Шын мәнінде, жақын жердегі қалада қазылған археологиялық артефакттар Гуагуада тарихқа дейінгі қоғамның болғанын растады.

Ерте тарих

Ертедегі тұрғындар қалада қалуды жөн көрді, себебі олар мұнда әртүрлі аралдардан келген адамдармен айырбас саудасымен айналыса алатын, сондай-ақ балық аулау және шаруашылық сияқты өмірлік көздері де осы жерде болды. Қала арқылы өтетін, кеме жүре алатын өзен, тауарларды басқа маңызды елді мекендерге, әсіресе императорлық Манилаға тасымалдауға мүмкіндік берді.

Испанияның отаршылдық дәуірі

1884 жылдың 7 мамырында Гуагуаға алғашқы жүк кемесі, "Дона Доминга" келді. Біраз уақыттан кейін "Кайбиган" және "Кабабаян" бу кемелері де ілесіп келді, олар Бги Санто-Ниньодағы теңіз портына тоқтады, ол Яньгко десанты деп белгілі. 1892 жылы Манила-Мабалакат темір жолы ашылғанда, Гуагуа провинцияға қызмет көрсететін Манилаға және одан барып-келуге арналған портқа айналды. Қытайлықтар Гуагуаның әлеуметтік және экономикалық өмірінде ұзақ жылдар бойы маңызды рөл атқарды. 18-шы ғасырда олар Маниладағы кемсітушілік пен қуғын-сүргіннен қашып, қалаға паналады. Қырғыннан кейін қытайлықтар салыстырмалы түрде бейбіт өмір сүрді, өз кәсіптерін еркін дамытып, жергілікті тұрғындармен жақын қарым-қатынаста болды. Қытай тұрғындары саудагерлер, тас қалаушылар, ағаш өңдеушілер, ұсталар, шаруалар және жұмысшылар болды. Олардың Гуагуаның мәдени және экономикалық өміріне тигізген әсерін жоққа шығаруға болмайды. Қытайлықтардың ұсынған экономикалық қызметтері болмағанда, қала осы деңгейде дамымас еді. Қала шетелдік басқыншыларға қарсы революциялық күреске белсенді қатысты. 1897 жылдың тамызында шіркеуге жақын үй Катипунеролардың құпия жасырынған жеріне айналды. 1898 жылдың наурыз айында Гуагуадағы испандықтардың барлық қолдаушыларын қырғынға ұшырату испан отаршылдығының аяқталуын және американдық үкіметтің басталуын білдірді. Сонымен қатар, Филиппин-Америка соғысы мен одан кейінгі Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Гуагуа маңызды шайқас алаңына айналды.

Американың басып кіру дәуірі

ХХ ғасырдың басында жаңа білім беру жүйесі филиппиндерге танымал және қолжетімді болды. Санта-Филомена барангайындағы Гуагуа бастауыш мектебі 1901 жылы қаладағы алғашқы мектептердің бірі деп саналады. Сол жылы Бетис ауданына ағылшын тілінің мұғалімі келіп, тұрақты түрде жұмыс істейтін бастауыш мектеп ашты. Осы кезеңде Бетис қаласы шығыс жағынан таратылып, Гуагуа қалашығының бір бөлігіне айналды. 1908 жылы Сан-Роке барангайында Colegio del Sagrado Corazón de Jesús (қазіргі Сан-Мария академиясы) қала орталығындағы екі қабатты ғимаратта, қайырымды әйелдің сыйы ретінде құрылды. 1907 жылдың 17 қарашасында Сан-Фернандо – Гуагуа теміржол желісіне рұхсат берілгендіктен, сауда одан әрі дамыды. 1918 жылы Санта-Филомена барангайындағы жергілікті шіркеудің монастырында Гуагуа ұлттық институты (қазіргі Гуагуа ұлттық колледждері) негізделді. Содан кейін, 1941 жылы, сол кездегі приход пасторы қалада тағы бір жоғары мектептің қажеттігін сезіп, Сент-Михаил колледжін ашты.

Филиппиннің тәуелсіздігі

1959 жылдың қарашасында Гуагуаның тоғыз ауылдық бариосы (қазіргі барангайлары) 50 жылға электрлендіру франшизасын алды, электр қуатын Ұлттық Энергия Корпорациясы қамтамасыз етті. 1986 жылы Маркос диктатурасы құлатылғаннан кейін жергілікті билік қаладағы қиын жағдайды шешу үшін тұрақты даму бағдарламасын іске қосты. 1986 жылы үшінші санаттағы муниципалитет ретінде жіктеліп, Гуагуа бірінші санатқа дейін өсті. Гуагуа өз жетістіктері үшін бірнеше марапаттарға ие болды, оның ішінде бірнеше "Ең үздік жергілікті басқару органы" (LGU) сыйлығы бар. 1991 жылы Пинатубо тауының жарылуы Гуагуаға ауыр зиян келтірді.

География

Гуагуаның солтүстігінде Баколор және Санта-Рита қалалары, оңтүстігінде Сасмуан және Лубао қалалары, шығысында Макабебе және Сасмуан, ал батысында Порак және Флоридабланка қалалары орналасқан. Ол Сан-Фернандо қаласынан, Анхелес қаласынан және Метро-Маниладан шалқары орналасқан.

Топография

Қала көбінесе жазық жер және кез келген дамуға – ауыл шаруашылығына, өнеркәсіпке, коммерцияға және басқа салаларға да ыңғайлы. Оның теңіз деңгейінен биіктігі бір метр ғана.

Топырақ түрі

Жалпы, Гуагуаның топырақтары жақында пайда болған аллювиалды текті, құм, ұсақ топырақ және гидрозолдан тұрады. Оның жоғарғы қабатының орташа химиялық талдауы: азот 0,02-ден 0,1-ге дейін; фосфор 0,06-дан 0,28-ге дейін; калий 0,46-дан 1,74-ке дейін; органикалық көміртек 0,41-ден 3,02-ге дейін; ал pH көрсеткіші (қышқылдық және сілтілік) 5,61-ден 6,99-ға дейін.

Флора мен фауна

Гуагуаның кең аумағының климаты мен жер бедері жеміс ағаштары мен көкөністер өсіруге өте қолайлы. Манго, гуава, сантоль, жұлдызша алма және банан ең қолайлы жеміс ағаштары болып табылады. Көкөністерден ең көп өндірілетіні – ситао, упо, ампалая, габи және қияр, олар осы аймақта жақсы өседі. Ормандық аймақтардың болмауына байланысты, жануарлар дүниесі көбінесе үй жануарларынан – тауықтар, үйректер, мал және басқаларынан тұрады.

Демография

2020 жылғы санақта Гуагуа, Пампанганың халқы 128 893 адамды құрады, халық тығыздығы .

Дін

Рим католиктері 88%, Iglesia ni Cristo 5%, Құдай халықаралық шіркеуінің мүшелері 3%, жетінші күндік адвентистер 2%, басқалары (протестантизм, Аглипаян, буддизм, ислам және басқа діндарлар) 2%.

Жергілікті билік

Гуагуа қаласы Пампанганың екінші ауданына жатады, сондай-ақ провинцияның оңтүстік-батыс бөлігіндегі қалалар да осы ауданға кіреді. Филиппиннің басқа қалалары сияқты, Гуагуа да үш жылдық мерзімге сайланатын мэр және вице-мэр басқарады. Мэр – атқарушы биліктің басшысы, ол қалалық департаменттерге жарлықтарды орындау және халыққа қызмет көрсетуді жақсарту бойынша жетекшілік етеді. Вице-мэр заң шығарушы кеңес (Санггуниянг Баян) төрағасы болып табылады, ол баррагайлардың барриоларынан сайланған кеңесшілерден құралған.

1937 жылғы мұражай қала әкімдігі

Үкімет билігі қала әкімі мен басқа да сайланған лауазым иелеріне жүктелген, олар қала әкімдігінде қызмет етеді. Санггуниянг Баян – заң шығарудың орталығы.

Білім

Гуагуада бастауыш және жоғары сынып оқушыларына арналған көптеген мектептер бар.

Сантьяго Апостол шіркеуі

1607 жылғы Сантьяго Апостол шіркеуі, көбінесе Бетис шіркеуі деп аталады, Барокко стиліндегі (мұра) шіркеу, Гуагуа, Пампангада (Бетис аймағында) орналасқан. Бұл испан дәуірінде салынған шіркеу, Филиппин Ұлттық мұражайы және NCCA (R. A. 4896 заңының P. D. 374 және R. A. 8492 заңдарымен толықтырылған нұсқасы бойынша) 2001 жылдың 5 қарашасында Ұлттық мәдени құндылық деп жариялаған (елдегі осы құрметке ие болған барлық 26 шіркеудің бірі). Ол Сан-Фернандо архиепископтығының діни провинцияларының құрамына кіреді. 2009 жылы Ұлттық мұражай 2005 жылғы жариялауы туралы тақта орнатты.

Қасиетті Болашақ шіркеуі

Бірінші шіркеу ғимараты 1587 жылы салынған, бірақ өкінішке орай өртеніп қирады. Қазіргі шіркеу құрылысы 1772 жылы августиндіктер басшылығымен салынған. 1862 жылдан 1870 жылға дейін шіркеу көп жақсартылды. Ішкі кеңістігі қарапайым, ал ең басты көрнекті орын – белгілі жергілікті суретші Вилли Лейугтің жасаған туындысы – негізгі алтарь. Сыртқы пішіні қарапайым болғанымен, мықтылығымен ерекшеленеді. Кафедраль типтес шіркеу Гуагуа қалалық әкімдігінің ғимаратының тікелей жанында орналасқан және Кардинал Сантос католик орталығы мен Безупречное зачатие приходтық мектебіне үй иесі болып табылады.