Кіріспе

Джин Вольфтың ғылыми-фантастикалық романдары

"Қысқа Күн кітабы" (1999–2001) – американдық автор Джин Вольфтың үш ғылыми-фантастикалық романнан тұратын немесе бір үш томдық роман. Ол "Ұзын Күн кітабының" (1993–1996) жалғасы болып табылады: екеуі де бір баяндаушыны бөліседі және "Қысқа Күн" Ұзын Күннің батыры Жібекті іздеу туралы айтады. Екі туындының оқиғасы 1980 жылы Вольф бастаған "Жаңа Күн кітабы" сериясымен бірдей әлемде өрбітеді. Интернет-спекулятивтік фантастика деректер қоры (ISFDB) осы үш туындыны да "Күн циклының" ішкі сериялары ретінде, сондай-ақ басқа жазбалармен бірге тізімдейді.

Сюжетке кіріспе

Баяндаушы өзін Хорн деп таныстырады (Ұзын Күн кітабының шамамен авторы), ол "үш әлемде" Ұзын Күн циклінің батыры – Етікті іздеу туралы әңгімелейді. Бірақ баяндаушының өзінің басынан кешкендері жазу барысында да жалғасады, сондықтан қолжазба оның өткенінің естелігі де, қазіргі күннің күнделігі де болып табылады. Оқиға дамыған сайын баяндаушының кім екені күрделене түседі және анықталмайды. Әр кітапта жазу стилі өзгеріп отырады, ал әңгіме өте сызықтық емес, әртүрлі уақыттардан келген оқиғалар параллель айтылады және баяндаушы еске түсіргенде немесе олармен бетпе-бет келгенде оқиғалар ретсіз баяндалады. Вулфтың көптеген романдары сияқты, оқиғаны түсіну үшін баяндаушының кім екені және кітап жазылып жатқан жағдай маңызды.

Орнату

Әңгіменің көп бөлігі екі мекенді планетасы бар жұлдыздық жүйеде өтеді: Көк және Жасыл (олардың ғарыштан көрінетін түсіне қарай аталған). Адамдар бірнеше ғасырдан кейін О’Нил стиліндегі, әлі орбитада қалып жүрген “Ворл” деп аталатын ұрпақтар кемесінде осы жүйеге келді, және оқиғалардың бір бөлігі осы кемеде орын алады. Тақырыптағы “Қысқа Күн” – қалыпты жұлдыз, ал ол баяндаушы өскен және “Ворл” осімен бойымен созылатын “Ұзын Күнге” қарама-қарсы қойылған. Әңгіменің басты бөлігі Көк планетада өтеді, ол алып мұхиттары бар, Жерге ұқсас әлем. Бұл планетаның бұрынғы тұрғындары – сегіз мүшелі, “Қоңсылар” немесе “Жоғалған Халық” деп аталатын жаратылыстар, алыс өткенде планетаны тастап кеткен, тек қираған орындарын қалдырған. Бірақ олар кейде көріне береді. Колонистердің әртүрлі қону жерлерінде, Жаңа Вирон, Паджароку, Гаон, Хан, Бланко және Дорп сияқты, шашыраңқы қалалар пайда болды. Жасыл – ыстық, қараңғы және қорқынышты, бірақ сонымен бірге әдемі, “мүктердің жамылғылары мен тамшылаған сулары” бар жауынды ормандар әлемі. Онда инхумилер мекендейді. Олардың табиғи түрі – алып кесіртке тәрізді қансорушылар, және олар қанмен қоректенеді, бірақ дене пішінін өзгертіп, адамға ұқсатып немесе ұшуға да қабілетті. Олар қандай да бір жолмен Жасыл, Көк және “Ворл” арасында саяхаттап, адамдарды аулай алады. “Ворл” – құдайлар ретінде билік құрған, жоғары көтерілген үкімшілер басқаратын, тозығы жеткен ұрпақтар кемесі. “Қысқа Күн Кітабы” кезінде қалған құдайлар колонистерді кемеден шығарып, екі планетаның біріне жіберуге тырысады, олар үшін алып “құдайшалар” жіберіп, кемеден кетуге итермелейді. “Ворл” ортасынан төмен созылатын Ұзын Күнді сөндірудің де колонистерді қуып шығару мақсатында екеніне сенеді, бірақ “Ворлға қайту” кітабында бұл Whorl-дегі зақымдалған салқындату жүйелерінен туындаған жылудың жиналуын азайту әдісі ретінде түсіндіріледі. Экипаж пен жүк Whorl-де жөндеу жұмыстарын жүргізді, соның ішінде салқындату ауасының айналуын қамтамасыз ететін туннельдерді тазартып, Ұзын Күннің қайтадан тұрақты жұмыс істеуіне үміттенді. “Жаңа Күн Кітабындағы” Қызыл Күн “Ворлына” бірнеше кейіпкерлер де келеді. Осы сериядағы оқиғалар, осы серияның соңында басталатыны айқын.

Көк судың үстінде

Кітаптың басында баяндаушы, көрінеу Хорн, Көк теңіздегі Гаонның Ражаны, судья және қала әкімі рөлінде әрекет етеді. Ол өзінің оқиғасы қалай басталғанын жазып алуға тырысады: оған "Пажароку адамынан" хат алған Жаңа Виронның басшылары келді, олар қашықтағы қалада жұмыс істейтін қондырғы бар екенін және Whorl-ге қайта оралатындықтарын хабарлады. Хорннан оларды тауып, олармен бірге Кальде Жибекті іздеуді сұрады, оның (үміттенгендей) Жаңа Виронның тәртіпсіздігі мен хаосына рет келтіруге көмектесетініне сенді. Осы ізденіспен ол Шаделоу деп атаған батыс құрлығына шағын қайықпен аттанды, соңынан Сеурак, Бабби, Сину және Крайт қосылды. Бұл оқиға Пажарокуға жеткенде және қондырғыға отырғанда аяқталады. Кезекпен берілген тарауларда Гаонның Ражаны өзінің қазіргі жағдайын сипаттайды: оның қаласының жақын орналасқан Хан қаласына қарсы соғысы, Гаондағы де-факто тұтқындығы және инхумимен кең байланыстары, сондай-ақ олар туралы білген маңызды құпиясы. Ақырында ол өзінің бір кәнизағы Эвенсонның көмегімен Гаоннан қашып шығып, алғашқы кітапты дала шөлде аяқтайды.

Жасыл орманға

Кітап баяушының Бланко қаласына жақындап келе жатқанда басталады, онда оны Инклито мен оның отбасы қабылдайды. Үй ішіндегі мүшелер бөліскен әңгімелерде шағын жұмбақтар айтылады және шешіледі, ал баяушы (қазір өзінің кім екенін жасыру үшін Инканто деп аталады) Паджароку қондырғышы сол жерге бұрылғаннан кейін Гриндегі трагедиялық оқиғаларын қысқаша баяндайды. Осы әңгімелер барысында ол алғаш рет ерекше бір нәрсені аңғарды: Inhum жанында болғанда, рухтарды алысқа, дерлік физикалық нысанда жібере алады, дәл Қайып болған халықтың қабілеті сияқты. Осылайша Инканто және оның серіктері Грин мен түпкі Қызыл Күн айналысын зерттейді. Бланко да соғысқа тартылады, және Инканто оларға тағы да күресте көмектеседі, өзін танымайтын ұлы Хидтің жоғалған әкесін іздеп әлемді шарлап, олармен бірге соғысып жатқанын біледі. Кітап аяқталғанда, ол, Хид және оның жаңа "қызы" Джали (ингума) Бланкодан кетіп, Жаңа Виронға қайтып барады; Гриндегі параллель оқиғаның соңы белгісіздікке толы қалды.

Whorl-ге қайта оралу

Return to the Whorl оқиғасы баяндаушының үйге қайту жолындағы басынан кешкендері мен Гриннен кейін барған Whorl-дегі саяхаты туралы үшінші тұлғадағы баяндама арасында ауысады. Бұл үшінші тұлғадағы әңгімені Хайд, Хуф, Дейзи және Вадсиг жазған. Соңында Хуфтің жеке жазған бөлімі бар, ал кітаптың соңғы беттерін Дейзи жазды. Whorl-да Ұзақ Күн уақытша сөніп, әлемге дерлік толық қараңғылық орналасты. Баяндаушы Шошқа мен Итпен кездеседі, олармен бірге Қан үйінің қираған орындарына (онда Мукор оларға көрінеді) және содан кейін Ескі Виронға барады. Кальде сарайында ол Майтера Марблдің жартылай аяқталған қызы Оливинді табады, ол анасына бір көзін сыйлайды; баяндаушы кейіннен осы сыйлықты қайтарады, Батыс полюсінде Шошқаға өзінің бір көзін сыйлайды. Оның қайта оралуынан қорқыныш білген Ескі Вирон басшылығы Гаонның Хари Мауымен келісіп, оны Көкке қайтаруды ұйымдастырады – осы тұста баяндама "Көк суларында" басталған оқиғамен байланысады. Бірінші тұлғадағы баяндаманың көп бөлігінде баяндаушы Доп деген қаладағы Көк теңізінде негізсіз айыптаулармен тұтқындалады және қала билеушілерінің әділетсіздігіне қарсы төңкеріс жасау үшін өзінің түрлі қабілеттерін пайдалануға мәжбүр болады. Осы күрестің барысында ол тағы да Қызыл Күн Шұңқырына барады, онда жас Северианмен кездесіп, оған кітап жазуға шабыт сыйлайды. Азат болғаннан кейін ол Lizard және New Viron-ға оралады, онда оның кім екендігінің соңғы жұмбағы шешіледі және Хайдтың тойында инхумилердің шабуылына қарсы тұруға көмектеседі. Кітап аяқталғанда, ол және оның серіктері (Неттл, Сеурак, Ореб және Мармбл) Whorl-ға қайта оралғандай көрінеді, содан кейін Whorl жұлдыздарға аттанады.

Кейіпкерлер

Баяндаушы, өзін Хорн деп атайды, бірақ басқа уақытта басқа есімдермен де танылады. Ол туған қаласы Нью-Вирон басшылығымен Кальде Жібекті тауып, онымен бірге қайтуға міндеттелген. Хорнның әйелі Неттел, олар бірге "Ұзын Күн Кітабын" жазған, Жібектің тарихын баяндайтын шығарма. Олар "Кесіртке" аралына қоныс тепкен, онда қағаз жасаумен айналысады. Хуф пен Хайд, олардың егіз ұлдары, болашақ әйелдерімен бірге "Қысқа Күн Кітабын" жинақтап, өңдеушілер ретінде танылады. Синев, олардың үлкен ұлы, әкесімен қызғаныш пен қарсыластық қарым-қатынаста. Майтера Марбл, "Ұзын Күн Кітабынан" шыққан "Хем" (сезімтал робот). Ол соқыр болып, Хорннан оралғанда оған көз табуын сұрайды. Мукор, сондай-ақ "Ұзын Күн Кітабынан", Майтера Марблмен бірге шағын аралда тұрады және әйел сиқыршы ретінде танымал. Ол санасын кез келген қашықтыққа жолдауға қабілетті. Крайт, бірінші кітапта Хорнмен бірге саяхаттайтын ингума. Теңіздің құрбаны – жұмбақ, әдемі, бір қолы жоқ әйел, теңіз астында өскен. Ол да Хорнмен бірге саяхаттайды. Ореб, Жібектің сүйікті құсы, түнгі қарға, "Ұзын Күн Кітабындағы" кейіпкер. Ореб сөйлей алады, бірақ тек екі буынды сөздермен: "Жақсы Жібек! Балық бас!". Бэбби, Мукордың үй жануары, оны Хорнмен бірге саяхатқа жібереді. Гус – Көк теңізге тән, сегіз аяқты, ақылды шошқаларға ұқсайтын, өткір, иілген тістері бар жануарлар. Шошқа – алып денелі, көзі көрмейтін адам, көзін емдету үшін Шошқаның Батыс полюсіне барады. Ол қалың акцентпен сөйлейді: "Айтыңыз" дегені "Х'аут ви' х'ит" болып шығады. Оның нағыз аты белгісіз. Хаунд, Whorl-де тұратын дүкенші, біраз уақыт бойы Шошқа мен баяндаушымен бірге саяхаттайды. Ол әйелі Танзимен бірге Эндроуда тұрады, онда фонарь, шеге, тақтайша және т.б. сатады. Гаондағы жетекші Хари Мау, "Көк суларда" оқиғасы басталатын жер. Жали, Гаонда баяндаушымен келісімшарт жасасқан ингума. Кейіннен оны қызы ретінде таныстырады. Инклито, Бланконың маңызды адамы, ол "Жасыл джунглилерде" көп уақыт бойы баяндаушымен бірге тұрады. Ол анасы Салика, қызы Мора және Мораның досы Фавамен бірге тұрады. Бероп, Аанваген және Вадсиг, олардың үйінде баяндаушы "Whorl-ға қайту" романының көп бөлігінде тұтқынға алынады. Вийзер, бастапқыда Хорнды Паджароку бағытында бағыттаған Дорп капитаны. Кальде Бисон мен Минт, "Ұзын Күн Кітабынан" шыққан кейіпкерлер, Жібек болмаған кезде Whorl-дегі Ескі Виронның басшылары. Патера Ремора, "Ұзын Күн Кітабынан" шыққан, Жаңа Виронның өкілі. Дейзи, Хуфтың болашақ әйелі, ол оқиғаның соңғы беттерін жазады.