Кіріспе

Гавайи тұрғын үй басқармасы мен Мидкифф ісі, 467 АҚШ 229 (1984) – АҚШ Жоғарғы Сотының шешімі бойынша, штат жеке меншік иелерінің қолында басым көпшілікке жиналған жерді мәжбүрлі түрде сатып алып, оны жеке тұрғындардың көпшілігіне қайта бөлуге құқылы болды.

Өмірбаян

Оаху аралындағы жер иелік құқықтарының 72,5%-ы тек 22 жер иесіне тиесілі болды, ал Гавайи штатының заң шығарушы органы жер иелігіндегі олигополияның бар екенін анықтады, ол "штаттың тұрғын үй нарығын бұрмалап, жер бағасын көтеріп, қоғамдық тыныштық пен әл-ауқатқа зиян келтіруде". Дегенмен, Оахудағы құрылысқа жарамды жердің жетіспеушілігінің басты себебі – аралдың шамамен жартысы мемлекеттік меншікте болғандықтан, жекеменшік тұрғын үйлер үшін қолжетімді емес еді. Гавайи заң шығарушы органы айыптау схемасын қабылдады, оның мақсаты жер телімдерінің құқықтарын оның иесі – Бишоп мүлігінен үй жалға алушыларға беру болды. Сот ісі Бишоп мүлігінің жерін алуға қатысты, ол Гавайи монархиясының қалған жерлерін сақтайтын қайырымдылық қор болып табылады және түскен қаражат Гавайи балаларына білім беруге арналған Камехамеха мектептерін қаржыландыруға жұмсалды. Бишоп мүлігі Оахудағы жерлерінің бір бөлігін бөліп, жеке телімдерді жер жалға алушыларға жалға берді, олар сол жерлерге үйлер салып, бастапқыда мүлікке шамалы төлем жасады. Алайда, Оахудағы жер құнының өсуімен бірге жалға төлемақы да өсті, соның салдарынан жалға алушылар мемлекеттен мүліктің құқығын сатып алып, жеке телімдерді жалға алушы үй иелеріне қайта беруді талап етті, олар мемлекетке сатып алу құнының орнын толтыру үшін нарықтық құн төлеуге міндетті болды.

Шешім

Соттың шешімі "Берман против Паркер" (1954) ісіне сүйенді, онда мемлекеттік жерді иемдену құқығы шалап қалған аудандарды жаңарту үшін және сотталған жерлерді жеке мүддеге сату немесе жалға беру үшін қолданылған. Сот АҚШ Конгресінің сот жүйесінен гөрі қоғамдық мүддеге не жататынын анықтау құқығы бар деп шешті. Шешімде полициялық билік егемендіктің қоғамдық пайдалану талабымен теңестірілді. 8:0 дауыспен сот Гавайи заңының конституциялық екенін жариялады. Гавайидің олигополияны реттеуге бағытталған заңы штаттың полициялық өкілеттіктерін пайдаланудың классикалық мысалы ретінде қарастырылды, сондай-ақ нарықтың кемшіліктерін анықтау және түзетудің толыққанды және рационалды тәсілі ретінде қарастырылды, бұл қоғамдық пайдалану доктринасына сәйкес келді. Жерді мемлекеттік пайдалануға беру міндетті емес, мемлекеттік жерді иемденудің мақсаты, оның механизмі емес, маңызды. Бұл жағдайда мемлекеттік жерді иемдену кең халыққа жалпы нарықтық пайда әкелу үшін қолданылды. Шешімде заң шығарушы органға соттың құрмет көрсетуі көрінді. Егер заң шығарушы орган иемдену құқығын қолдануға негізді себептер бар деп шешсе, соттар заң шығарушы органның иемденудің қоғамдық мүддеге қызмет ететіні туралы шешіміне мойынсұнуға тиіс. Сот шоғырланған меншік құқығын түзетудің заңды мемлекеттік мақсат екенін анықтады.

Салдары

Алайда, Midkiff шешімінің салдары қайта бөлу заңнамасының мақсатына жете алмады. Ол жаңа тұрғын үйлер құруға мүмкіндік бермеді, себебі ол жерді жалға берушіден жалға алушы-үй иелеріне ғана берді, олар бұл жерде бұрыннан бар үйлерде тұрып жатқан болатын. Бұрынғы жалға алушылар үйлеріне толық құқық иеленгеннен кейін, олардың үйлері жапон инвесторларына тартымды болды, олар осы үйлерге, әсіресе Кахала және Гавайи Кай аудандарында, жоғары баға төледі. Бұл арал бойынша тікелей әсер етті. Заң шығарушылардың күткенінің керісінше, Оахудағы үй бағасы төмендемей, алты жылдың ішінде екі еседен астамға өсті. Midkiff ісінің негізгі қағидасы Kelo v. City of New London (2005) ісінде қайта расталды.