Кіріспе
1981 жылы Роберт Генетттің түсірген фильмі
"Келешек күнді көрген адам" – француз астрологы және дәрігер Мишель де Нотредамның (Нострадамус) болжамдары туралы 1981 жылы түсірілген деректі фильм. "Келешек күнді көрген адам" фильмін Орсон Уэллс ұсынады және баяндайды, сонымен қатар ол кейбір бөлімдерін жүргізеді. Фильм Нострадамустың көптеген болжамдарын оның болжау қабілетінің дәлелі ретінде көрсетеді, бірақ басқа туындылардағыдай, оның дұрыстығын нақтылайтын ештеңе ұсынылмайды. Фильмнің соңғы ширегінде Нострадамустың 1980-ші, 1990-шы жылдар мен одан кейінгі кезеңге жасаған болжамдары талқыланады. Бұл фильмде ғылыми тұрғыдан тексерілуге болатын тікелей болжамдар жоқ, тек ұсыныстар мен меңзеулер бар.
Веллстің пікірі
Уэллс фильмді көрсетуге келіскенмен, фильмнің мазмұнына сенбеді. Уэллс Нострадамустың төрт тармақты өлеңдерінің (Нострадамус барлық шығармаларын төрт жолдық қара проза түрінде ұйымдастырғандықтан, олар кейін "ғасырлар" деп аталатын 100 шығармадан тұратын топтамаларға жиналды) қалыптасқан аудармаларына қарсылық білдірді, бұл қарсылық аударма жұмысына байланысты болды. Көптеген білікті лингвистер Нострадамустың шығармаларын аудару мәселесімен айналысқанмен, олардың барлығы автор қолданған стильмен күресті. Нострадамус саяси және діни цензураның болған кезеңде өмір сүрді және жазды. Осы себепті ол өзінің жазбаларын жасыру үшін ғана емес, сонымен қатар төрт түрлі тілде (латын, француз, итальян және грек) жазған деп есептеледі. Мұндай түсініксіздікке қанағаттанбай, Нострадамус ықтимал тергеушілерді одан әрі шатастыру үшін анаграммаларды да қолданған (әсіресе есімдер мен жерлерге қатысты). Уэллс фильмді түсіргеннен кейін оның басты идеясын мүлдем қабылдамады. Уэллстің фильмді баяндауға шартты міндеті болған ба, әлде оны аяқтағаннан кейін мазмұны мен ұсынысынан көңілі қалған ба, белгісіз. Уэллстің фильмнің тақырыбына қатысты ең айқын сыны 1980 жылдардың басындағы Мерв Гриффин Шоуының бір эпизодында қонақ ретінде болған кезде айтылды; "Телефон анықтамасынан кездейсоқ алынған мәтіндерге негізделген болжамдар жасауға да болады", - деді ол фильм туралы сұраққа жауап берген кезде, содан кейін өзіне қызықтырақ басқа жобаларды талқылауға көшті.
" Ертеңгі күнді көрген адам " кітабындағы Нострадамустың болжамы
Франция королі Генрих II-нің (1559) қазасы. Француз революциясы (1789–1799). Наполеон Бонапарттың өрлеуі мен құлдырауы (1799–1815). Америка революциясы (1775–1783). АҚШ президенті Авраам Линкольннің кісі өлтірілуі (1865). 1936 жылы Ұлыбританияның Эдуард VIII-нің екі рет ажырасқан американдық Уоллис Симпсонға үйлену туралы ұсынысы және сол жылғы конституциялық дағдарыс, ол Эдуард VIII-нің 10 желтоқсанда тақтан бас тартуымен аяқталды. Адольф Гитлердің өрлеуі мен құлдырауы (1933–1945). Екінші дүниежүзілік соғыс (1939–1945). Холокост. Хиросима мен Нагасакидегі атомдық бомбалау (1945). АҚШ президенті Джон Ф. Кеннедиді өлтіруге жасалған қастандық (1963). Роберт Ф. Кеннедидің қазасы (1968). Иран ислам революциясы (1979). 1980 жылдары Тед Кеннедидің Chappaquiddick оқиғасынан кейін (1969) АҚШ президентігіне үміткер болу мүмкіндігі болды. Соңында Кеннеди 1980 жылы президенттікке кандидат болды, ол Демократиялық партиясының ішкі сайлауында қазіргі президент Джимми Картерді жеңуге тырысты. Ғылыми жаңалықтар мен технологиялық жетістіктер. Кеңес Одағы мен АҚШ арасындағы бәсекелестіктің аяқталуы ("Бір күні екі ұлы билеуші дос болады, шығыс билеушісі жеңіледі" деген сөздер, бірақ бұл Киелі Рим империясы мен Осман империясына да қатысты болуы мүмкін). 1988 жылдың мамыр айында Лос-Анджелесте болған күшті жер сілкінісі. 1990 жылдардың соңында Ұлы Арабиядан көтеріліп, көк түбіртегін киген "Террор патшасы", "адамзаттың қорқынышы" деп сипатталған ол, бүкіл әлемде соғыс бастап, христиан дінінің ықпалы төмендегенімен бірге ислам фундаментализмін таратуға тырысады. Нострадамус "Террор патшасының" Ресеймен одақ құратынын айтады. Нострадамустың сөзіне сүйенсек, "Террор патшасы" мен Ресей Батысқа (АҚШ, Ұлыбритания және Францияға) қарсы үшінші дүниежүзілік соғысты бастайды, ол Нью-Йорк қаласына ядролық соққы жасаудан басталады ("аспан 45 градуста жанып кетеді, от үлкен жаңа қалаға жақындап келеді"). Нострадамус үшінші дүниежүзілік соғыстың шамамен 27 жылға созылатынын және соғыстың қалаларды қиратып, миллиондаған адамның өліміне әкелетінін мәлімдейді. Соңында "Террор патшасы" жеңіледі, ең алыс солтүстік көршілері – АҚШ (Бүркіт) және Ресей (Аю) одақ құрып, "Террор патшасын" жояды. Үшінші дүниежүзілік соғыстан кейін "мың жылдық бейбітшілік" орнатылады.
1991 жылғы қайта жасау
1991 жылғы 20 ақпанда, Шығанақ соғысы кезінде, NBC телеарнасы осы фильмнің жаңадан түсірілген нұсқасын көрсетті, оны Чарлтон Хестон жүргізіп, баяндады. Түпнұсқа фильмнен көптеген түсірілімдер, дауыстау және музыкалық қосымшалар сақталды. Хестонның баяндамасының көп бөлігі Уэллстің түпнұсқа баяндамасын сөзбе-сөз қайталады. Дегенмен, 1991 жылғы жаңа нұсқа мен түпнұсқа фильм арасында маңызды айырмашылықтар болды: діни мазмұнның көп бөлігі алынып тасталды. Үш антихрист үш "үлкен зұлым тиранға" айналды, ал үшінші тиранның соғысының діни аспектілері жойылды. Жаңа нұсқа бір сағатқа қысқартылды, нәтижесінде Роберт Ф. Кеннедиге жасалған қастандық, Франсиско Франко, Эдуард VIII-дің тақтан басқаны, Жан Диксон және 1791 жылы Нострадамустың қабірінен шығарылған сүйектеріне қатысты барлық сілтемелер алынып тасталды. Қалған болжамдар туралы әңгімелер де қысқартылды. Тед Кеннеди 1980 жылғы президенттік сайлауда жеңіліске ұшырады және 1984 жылдан бастап президенттікке үміткер болған жоқ, сондықтан оның президент болу мүмкіндігіне жасалған сілтемелер де жойылды. Үшінші тиранның соғысы және соған дейін болған қайғылы оқиғалар Уэллстің түпнұсқа деректі фильміндегіден гөрі әлсіз көрсетілді. Саддам Хусейн үшінші тиран деп есептелді. Жаңа нұсқа 1989 жылғы Лома-Прита жер сілкінісін талқылады, бұл жер сілкінісі Веллстің фильмінде болжанған болуы мүмкін екенін айтты. "San Bernardino Sun" газеті: "Бізде бірнеше дана бар, бірақ олар үнемі жоғалып кетеді. Олар үздіксіз жалға беріледі", - деді Сан-Бернардинодағы Хайленд-авенюдегі "Wherehouse" дүкенінің менеджерінің көмекшісі Кит Крамер. "Оларды қайтарып әкелген клиенттер бұл өте қызықты фильм дейді. Кейбіреулері тіпті жер сілкінісін жоспарлап отырғанын айтты. Бір адам демалысын Аризонада өткізу үшін жоспарлап отырғанын әзілдеп айтты". 1988 жылғы сәуір айында Лос-Анджелес журналы жер сілкінісі болжамдары туралы сөз қозғалғанда Дэвид Уолпердің: "Егер жер сілкінісі болса, біз одан да көп дана сатамыз, мүмкін менің үйімді қайта салуға жеткілікті болады" деп әзіл айтқанын келтірді. 1991 жылғы редакцияға қатысты "Variety TV" былай деп жазды: "[Ж]аңа бағдарлама Парсы шығанағындағы қазіргі оқиғаларды Нострадамустың үшінші ұлы тиран (Наполеон мен Гитлерден кейін) туралы болжамына сығымдауға әлсіз әрекет жасайды. Саддам Хусейн бұрынғы фильмде болжанғандай жаһандық апат тудыруы мүмкін болса да, бұл бағдарлама 1981 жылғы фильмнің апокалиптикалық сценарийлерін ескермей, бүгінгі күнге дейінгі оқиғаларға көңіл бөледі. Көп жағдайда Нострадамустың түсініксіз төртжырлы өлеңдері манипуляторлардың қажеттіліктеріне сай оңай өзгертіледі".
Much of the religious content was omitted. The three Antichrists became three "great despotic tyrants", and the religious dimensions of the third tyrant's war were eliminated. The remake was shortened to one hour, leading to the omission of all references to the Robert F. Kennedy assassination, Francisco Franco, the Edward VIII abdication crisis, Jeane Dixon, and to allegations surrounding the disinterment of Nostradamus in 1791. Discussion of the remaining predictions was abridged. As Ted Kennedy had failed in his 1980 Presidential bid and did not run for the Presidency in 1984, or any time thereafter, references to his possible Presidency were eliminated. The third tyrant's war, and the tragedies preceding that war, were made to seem less severe than in Welles' original documentary. Saddam Hussein was implied to be the third tyrant. The remake discussed the 1989 Loma Prieta earthquake, alleging that this earthquake may have been the one predicted in Welles' movie. The San Bernardino Sun ran a piece that quoted, ""We have a couple of copies, and it's always gone. It's a non stop rental," said Keith Cramer, assistant manager at the Wherehouse on Highland Avenue in San Bernardino. "Customers bringing it back say it's a pretty interesting movie. I've had a couple of people go so far as to say they're planning on it (the earthquake). One person even joked they were planning their vacation so they'd be in Arizona then."" In April 1988, the Los Angeles Journal, referring to earthquake predictions, quoted David Wolper as joking "If the quake does happen, we'll sell a lot more copies, maybe enough to rebuild my house." Regarding the 1991 edit, Variety TV wrote "[T]he special makes a halfhearted effort to cram current events in the Persian Gulf into Nostradamus' prediction of a third great tyrant (after Napoleon and Hitler). While Saddam Hussein stands a fair chance of wreaking the kind of global havoc supposedly forecast according to the earlier film, this special ignores some of the more apocalyptic scenarios of that '81 pic to focus unconvincingly on events to date. As is so often the case, Nostradamus' obscure quatrains are easily manipulated to suit the needs of the manipulators."