Кіріспе

Оңтүстік Африка туған британдық журналист Джордж Лоутер Стир (22 қараша 1909 – 25 желтоқсан 1944) – Оңтүстік Африка туған британдық журналист, автор және соғыс тілшісі. Ол Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі соғыстар туралы, әсіресе Екінші итало-эфиопия соғысы және Испания азамат соғысы туралы хабарлады. Ол сол соғыстар кезінде «Таймс» газетінде жұмыс істеді, ал оның куәгер ретіндегі баяндамалары Италияның Эфиопияда және Германияның Испанияда жасаған соғыс қылмыстары туралы Батыс елдерін ескертуге көмектесті. Бірақ Ұлттар Лигасы оларды тоқтату үшін көп жасаған жоқ. 1937 жылы ол Герника қаласын бомбалау туралы эксклюзивті хабарлама жариялады, бұл Пабло Пикассоны соғысқа қарсы шедевр туындысын – «Герника» картинасын салуға шабыттандырды. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін ол Эфиопияға қайтып оралып, итальяндықтарды жеңуге және Хайле Селассиені таққа қайта орнатуға көмектесті.

Ерте өмір

Джордж Стир 1909 жылы Оңтүстік Африкада газет басшысының ұлы ретінде дүниеге келді. Ол Англияда, Винчестер колледжінде және Оксфордтың Крайст-Черч колледжінде классикалық білім алды. Журналистік қызметін Оңтүстік Африкада бастап, кейін Лондонда «Yorkshire Post» газетінде жұмыс істеді.

Соғыс тілшісі

1935 жылы Стир "Таймс" газеті үшін Эфиопияға итальяндық шабуылды, сондай-ақ Екінші итальяндық-эфиопиялық соғысты жариялады. Ол итальяндық әскерлердің қыша газы түріндегі улы газдарды кеңінен қолданғанын, тіпті Қызыл крест белгісі анық болса да, Қызыл крест жедел жәрдем машиналарын бомбалағанын хабарлады. Ол итальяндықтардың заңсыз қолданған улы газдардан қорғану үшін Эфиопияға газ маскаларын тасымалдауға көмектесті. Ол Эфиопия императоры Хайле Селассие I-мен жақын қарым-қатынас орнатты, кейіннен ол Стирдің ұлының тәрбиешісі болды. Ол бірінші әйелімен Эфиопияда, Адис-Абебадағы британдық өкілдігінде қиын жағдайларда, алдынан тонау мен оқ ату оқиғалары болғанда кездесіп, үйленді. Оның әйелі мен алғашқы баласы Лондонда бала туғаннан кейін қайтыс болды.

Испаниядағы азаматтық соғыс

1937 жылы Испания Азамат соғысы туралы хабарлау үшін жіберілді. Баск елінен жасаған алғашқы хабарламаларында британдық сауда кемелерінің Билбао қаласын ұлтшылдардың блокадасынан қалай аман алып, аштықтан зардап шеккен тұрғындарға азық-түлік жеткізгені туралы айтылды. Ол сондай-ақ бірнеше рет майданға барып, шайқас туралы тікелей хабарлады. 1937 жылғы 26 сәуірде Герника қаласының бомбалауы туралы сенсациялық хабары арқылы танымал болды. Лондонға жіберген телеграммасында неміс бомбаларының қабықшалары (үстіне «Rheindorf 1936» деген жазу және неміс бүркітінің белгісі салынған) және қала орталығында өртке орын беру үшін термиттің тұтандырғыш ретінде қолданылуы сипатталды. Ағаш конструкцияларын жарылыс арқылы зақымдау үшін жоғары қуатты бомбалар қолданылды, одан кейін тұтандырғыштармен оңай өрттеуге болатын. Оның хабарлары Пабло Пикассоға 1937 жылғы «Герника» атты алып картинасында осы қасіретті мәңгілікке қадауға үлкен ықпал етті. Бұл хабарлар Батыс елдерін немістердің азаматтарды қорқыту мақсатында террорлық бомбалауға дайындалып жатқаны туралы ескертті. Оның хабарламаларын ұлтшылдар жоққа шығарды, залалдың Республика күштерінің іс-әрекетінен болғанын мәлімдеді, олар бұрынғы қақтығыста Ирунда да осылай істеген, бірақ Ұлттар Лигасының тергеуі террорлық бомбалау туралы теория да, ұлтшылдардың қасақана өрт сөндіру туралы нұсқасы да расталмады. Штир мұндай хабарламаларға қаланың зақымдану деңгейі (мысалы, бомбалық кратерлер) және шабуылда қолданылған Люфтваффе ұшақтары, мысалы, Heinkel He 111 бомбалаушылары туралы толық мәлімет беру арқылы жауап берді. Ол бомбалауға куә болмаса да, одан кейін бірден келді, соның арқасында салдарымен танысып, аман қалғандармен сөйлесті. Ұлтшылдардың шабуылы барысында Билбаодан соңғы журналистердің бірі ретінде ол батысқа қарай Сантандерге қашты.

Финляндиядағы қысқы соғыс

Стирдің фашизмге қарсы баяндамалары The Times газетінің оның қызметінен бас тартуына себеп болды; газеттің соғысқа қатысты редакциялық позициясы республикашылдарға қарсы болды, ал редакторы Джеффри Доусон жеке түрде Франсиско Франконың басшылығымен ұлтшылдарға көңіл білдірді. Дегенмен, газет Германия, нацистер және фашизмге қатысты жалпы мойынұсыну саясатын ұстанды. Стир Оңтүстік Африкаға қайтып, "Герман Африкасына қатысты сот үкімі" атты кітабында Германияның бұрынғы Африкалық колонияларын, әсіресе Камерунды, Оңтүстік-Батыс Африканы (қазіргі Намибия), Танганьика және Тоголандты ыдыратуға жасаған әрекеттерін сипаттады. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін, Daily Telegraph газеті Стирді 1939 жылғы қарашада Кеңес Одағының Финляндияға шабуыл жасаған Қысқы соғысты жариялау үшін Финляндияға жіберді. Стир кеңестік әуе шабуылынан зардап шеккен бірнеше фин қалаларының көрінісін көрді, халықты қорқытуға жасалған әрекеттерді, дәл Герникада болғандай. Бірақ Эфиопия мен Испаниядан өзгеше, Ұлыбритания, Франция (және нацистік Германия) сияқты батыс елдер финдерге көмектесу үшін қару-жарақ, жабдықтар мен еріктілерді ұсынуға құлшынды. Соғыс қарулы күштердің арасындағы үлкен айырмашылыққа байланысты салыстырмалы түрде қысқа болды, бірақ орыс әскерлерінің қазасы финдерге қарағанда әлдеқайда көп болды. 1940 жылғы наурызда бейбіт келісімге қол қойылды және Финляндия аумағының шамамен 10 пайызын Кеңес Одағына жоғалтты.

Эфиопияға қайта оралу

Италия Ұлыбританияға соғыс жариялағанда, Кения мен Суданнан Эфиопияға шабуыл жасау жоспарлары жасалды, мақсаты – итальян режимін құлатып, Хайли Селассиді император ретінде қайта орнату. Стир Британ армиясының барлау корпусы офицері болып тағайындалды, бастапқыда Селассиді Лондоннан Суданға сүйемелдеуге (Император лауазымы итальяндықтардан құпия сақталуы тиіс болғандықтан, "Мистер Смит" деген псевдониммен). Кейіннен ол итальян гарнизондарын әлсірету үшін, жапырақша тарату, дыбыс күшейткіштермен шабуыл жасау және басқа да тәсілдерді қолданатын мобильді үгіт-насихат бөлімінің басшысы болды. Науқан өте сәтті болды, көптеген итальяндық әскерлер дезертирлік жасап, тұтқынға түсті, ал эфиопиялықтар адалдығын өзгертті. Стир 1941 жылы Ливиядағы итальян майданынан британ армиясының үлкен табыстарын, сондай-ақ жеңістерін хабарлады. Британ және эфиопиялық сарбаздар Орде Уингейт басқаратын тұрақты әскерлер мен жалдамалы күштердің үйлесімімен өте сәтті әскери науқан жүргізді. 1941 жылдың сәуір айында олар Аддис-Абебаға жеңіспен кірді, итальяндықтардың жеңілісін қабылдады.

Жеке өмір

1936 жылы мамыр айында құтқару жұмысынан демалып жүргенде, Стир француз газетінің тілшісі Маргарита Эррероға үйленді. Біраз уақыттан соң ол итальяндық билік тарапынан, басқа еуропалықтармен бірге, абиссиниялықтарға көмектескені үшін елден қуылды. Маргарита Стир Джордж Стир Испания азамат соғысы туралы хабарлап жатқанда Лондонда бала туғанда қайтыс болды. Кейін ол Эсме Бартонға үйленді. 2006 жылы Герника Джордж Стирдің қола бюстін ашып, оның құрметіне көше атын берді, ал 2010 жылы Бильбао Джордж Стир көшесін ашты, салтанатты шараға Стирдің ұлы мен немересі қатысты.

Әскери қызмет және қайтыс болу

1940 жылғы маусымда Стир британдық армияға қосылды және британдық әскерлер елде итальяндық әскерлермен шайқас бастағанда эфиопиялық алдыңғы қатардағы үгіт бөлімін басқарды. 1941 жылы Эфиопияда итальяндықтардың жеңіліске ұшырағаннан кейін Стир Хайле Селассидің таққа қайта оралуына зор ықпал етті. Кейін Стир Үндістанға, Бірмадағы далалық үгіт бөлімін басқаруға жіберілді. Бұл бөлім жапондықтардың рухын күйрету үшін үгіт сөздері мен көңілді музыканы дауыс күшейткіштер арқылы таратуға тырысты. Ол лейтенанттан капитанға, майорға, содан соң подполковникке дейін шенді жоғарылатып, Арнайы операциялар басқармасына бекітілді. Оның еңбегін жергілікті армия қолбасшысы генерал Слим жоғары бағалап, операцияны кеңейтуді қолдады. Джордж Стир 1944 жылғы 25 желтоқсанда Бірмада Рождестволық кешке бара жатқанда, өзі басқарған, жүк көтерген армиялық джип апатына ұшырап қаза тапты.

Стирдің кітаптары

Абиссиниядағы Цезарь: Итало-Абиссиния соғысының есебі, 1935-1936 жылдар. Картамен бірге (1936). Герника ағашы: қазіргі заманғы соғыстың далалық зерттеуі. Суреттер мен карталармен (1938). Германия Африкада. Бұрынғы неміс Африкалық колониялары мәселесіне арналған мақалалар жинағы (1938). Шөлдегі бір кездесу (1939). Германия Африкасы бойынша үкім (1939). Абиссиния бүгінде, У. Арнольд Форстермен бірге (1939). Мөрленген және тапсырылған: Абиссиния науқаны туралы кітап (1942).