Әл-Муизз ибн Бадис: Зирид әмірі және Ифрикия тарихы

Кіріспе

Әл-Мүғіз ибн Бадис (المعز بن باديس; 1008–1062) – Ифрикиядағы зиридтердің төртінші билеушісі, 1016 жылдан 1062 жылға дейін таққа отырды.

Атауы

Ибн Халликан "әл-Муизз" есімінің әдетте лақап (лақаб) екенін, бірақ әл-Муизз ибн Бадис жағдайында бұл оның нақты аты (изм) болған сияқты деп жазды. Ибн Халликан әл-Муизздің басқа аты бар-жоғын анықтау үшін түрлі кітаптарды іздеп, Солтүстік Африка ғалымдарымен кеңескенін айтады, бірақ ол ешқандай нәтижеге келген жоқ. Ешқандай қарсы пікір болмағандықтан, ол "әл-Муизз" оның нақты аты болуы керек деген қорытындыға келді. Фатимидтермен байланыс толығымен үзілді. Ол тіпті Фатимидтерді және олардың ізбасарларын жаңа соғылған монеталарда дінсіздер деп жариялады. Фатимидтер Мысырдан Бану Хилал және Бану Сулайм бедуин тайпаларынан құралған әскери шабуылды Ифрикияға жіберді. Бедуиндердің шабуылы (1051–1052) Джабал Хайдаран шайқасындағы жеңілістен кейін үлкен қиындықтарға әкелді, бұл Ифрикиядағы ауыл шаруашылығына ауыр соққы берді. Фатимидтер Макин әл-Дауланы бедуин шабуылшыларын біріктіруге және 1053–1054 жылдары әл-Муиззді Кайруанда қоршауға, сондай-ақ Габесті және Ифрикияның көп бөлігін жаулап алуға жіберді. 1057 жылы Кайруанды басып алу одан әрі тәртіпсіздікке ұшырады. Зиридтер ішкі аймақтарды бақылаудан шығарып, тек жағалау аймақтарын ғана сақтап қалды, ал астана Махдияға көшірілді. Бедуин әмірліктерінің өсуімен және ішкі жерлердегі қауіпсіздіксіздікпен Ифрикия экономикасы көбінесе Жерорта теңізіне бет бұрды, нәтижесінде теңіз саудасы және қаракшылық арқылы жағалау қалаларының маңызы артты. Ибн Халликанның айтуынша, әл-Муизз 1062 жылдың 13 тамызында (4 шағбан, 454 жыл бойынша) бір түрі бауыр ауруынан қайтыс болды. Ол "Кітап `умдат ал-куттаб уа `уддат дави ал-албаб" (Кاتبтердің қаруы және ақыл иелерінің көмекшісі) атты танымал кітаптың авторы. Ол он екі тарауға бөлінген, қаламның артықшылықтары, түрлі-түрлі бояулар мен металл сияларын (күміс үгінділері мен спирттен жасалғандарды қоса) дайындау, бояулар мен қоспаларды бояу, құпия жазу, қағаз жасау және араб желімдері мен қоймасы туралы және басқа да көптеген нәрселер туралы жазады. Ибн Шараф және Ибн Рашиқ оның сарайындағы бәсекелес ақындар еді. Ол олардың арасындағы бәсекелестікті қоздырған деседі.

Ibn Khallikan wrote that the name "al Mu'izz" was ordinarily an epithet (laqab), but in the case of al Mu'izz ibn Badis it seems to have been his given name (ism). Ibn Khallikan wrote that he had searched in various books and consulted with scholars from North Africa in an attempt to determine whether al Mu'izz had a different given name, but he never found any; in the absence of any suggestion to the contrary, he concluded that "al Mu'izz" must have been his given name. the break with the Fatimids was complete. He even denounced the Fatimids and their followers as heretics in newly minted coinage. The Fatimids then sent a military campaign composed of Bedouin tribes of the Banu Hilal and the Banu Sulaym from Egypt to Ifriqiya. The invasion of the Bedouin (1051–1052) led to great hardship after the defeat at Jabal Haydaran, severely impacting agriculture in Ifriqiya. The Fatimids dispatched Makin al Dawla to rally the Bedouin invaders and duly besiege al Muizz in Kairouan and conquer Gabes and much of Ifriqiya’s hinterlands in 1053–1054. The conquest of Kairouan in 1057 resulted in further anarchy. The Zirids lost control over the hinterland and were only able to retain the coastal areas, the capital being moved to Mahdia. With the growth of Bedouin Emirates and the continuing insecurity inland, the economy of Ifriqiya looked increasingly towards the Mediterranean, with the result the coastal cities grew in importance through maritime trade and piracy. According to Ibn Khallikan, al Mu'izz died on 13 August 1062 (4 Sha'ban, 454 AH) of some sort of liver disease. the author of the famous Kitab `umdat al kuttab wa `uddat dhawi al albab (Staff of the Scribes). It is divided into twelve chapters, writing, amongst other things, on the excellence of the pen, on the preparation of types of inks, such as colored and metallic inks (including ones prepared from silver filings and alcohol), the coloring of dyes and mixtures, secret writing, the making of paper and Arabic gum and glue. Ibn Sharaf and Ibn Rashīq were rival poets at his court. He is said to have stoked their rivalry.