Кіріспе
Басқа гормондардың бөлінуін ынталандыратын немесе тежейтін гормондар – гормондардың бір класы, оған бөліну факторлары кіреді. Босату гормондары мен тежеуші гормондар – негізгі мақсаты басқа гормондардың бөлінуін бақылау, оларды ынталандыру немесе тежеу арқылы. Олар сондай-ақ либериндер және статиндер (тиісінше) немесе босату факторлары мен тежеу факторлары деп аталады. Негізгі мысалдар – гипоталамус гипофиз гормондары, оларды бірнеше көзқарас тұрғысынан жіктеуге болады: олар гипоталамус гормондары (гипоталамустан пайда болады), гипофизиотроптық гормондар (гипофизге, яғни қалқанша безіне әсер етеді) және троптық гормондар (басқа эндокринді бездерді нысана ретінде пайдаланады). Мысалы, тиротропинді босататын гормон (ТРГ) гипоталамустан гипофиз безінен тиростимуляциялаушы гормонның (ТТГ) төмен секрециясына жауап ретінде бөлінеді. ТТГ өз кезегінде қалқанша безінің Т4 және Т3 гормондарының кері байланыс бақылауында болады. ТТГ деңгейі тым жоғары болған кезде, олар миға TRH секрециясын тоқтату үшін кері тамақтанады. Дәрігерлер синтетикалық ТРГ-ды гипофиздегі ТТГ-ның қорын тексеру үшін де қолданады, өйткені ол осы безден ТТГ және пролактиннің шығарылуын ынталандырады. Негізгі босату гормондары келесідей: Гипоталамус тиротропинді босату гормонын (TRH немесе тиролиберин) гипофизге тиротропинді босатуды айту үшін пайдаланады. Гипоталамус кортикотропинді босататын гормонды (CRH немесе кортиколиберин) гипофизге кортикотропинді босатуды айту үшін қолданады. Гипоталамус гонадотропинді босататын гормонды (GnRH немесе гонадолиберин) гипофизге гонадотропинді босатуды айту үшін қолданады. Гипоталамус өсу гормонын босататын гормонды (GHRH немесе соматолиберин) гипофизге соматотропинді босатуды айту үшін қолданады. Негізгі босатуды тежейтін гормондар немесе тежеуші гормондар мынадай: Гипоталамус гипофизге соматотропинді тежеуді және асқазан-ішек трактына әр түрлі асқазан-ішек гормондарын тежеуді айту үшін соматостатинді қолданады. Тропикалық эндокринді ингибициялау белсенділігі бар басқа да ингибициялаушы факторлар бар. Мұндай белсенділік олардың көптеген функцияларының бірі ғана (мысалы, нейротрансмиттер және рецептор антагонисттері рөлі), және олар әрқашан гормон деп аталмайды, бірақ олардың көбі нейропептидтер немесе нейростероидтар болып табылады. Олардың ішінде: гипоталамус дофаминді пролактин ретінде пайдаланады, ол гипофизге пролактинді тежеуді айтады; сонымен қатар мидың басқа жерлерінде және бүйрек үсті қабығында көптеген басқа жүйелерге әсер ететін нейротрансмиттер ретінде жасалады. Гипоталамус GnRH-ны тежеу үшін сүтқоректілерде RFRP 3 немесе құстарда GnIH-ды қолданады. Гипоталамус фоллистатинді гипофизге фолликулді ынталандыратын гормонды тежеуді айту үшін қолданады; сонымен қатар, көптеген басқа жүйелік әсерлері бар. Миоциттер миостатинді миогенезді тежеу үшін бір-біріне хабарлау үшін қолданады. Меланоциттерді ингибируші фактор (меланостатин) альфа-МСГ сияқты басқа нейропептидтердің бөлінуін тежейді және басқа да көптеген функциялары бар. Кортистатин деп аталатын нейропептид және стероидты кортистатиндер тобы бар. Экзокриндік гормондар үшін гормондарды босату және тежеу мысалдары – гастринді босататын пептид (GRP) және гастринді өндіруді реттейтін асқазанның тежеуші полипептиді (GIP).
a class of hormones that includes releasing factors
Releasing hormones and inhibiting hormones are hormones whose main purpose is to control the release of other hormones, either by stimulating or inhibiting their release. They are also called liberins ('/l//ɪ//b//ə//r//ᵻ//n//z/) and statins ('/s//t//æ//t//ᵻ//n//z/) (respectively), or releasing factors and inhibiting factors. The principal examples are hypothalamic pituitary hormones that can be classified from several viewpoints: they are hypothalamic hormones (originating in the hypothalamus), they are hypophysiotropic hormones (affecting the hypophysis, that is, the pituitary gland), and they are tropic hormones (having other endocrine glands as their target). For example, thyrotropin releasing hormone (TRH) is released from the hypothalamus in response to low levels of secretion of thyroid stimulating hormone (TSH) from the pituitary gland. The TSH in turn is under feedback control by the thyroid hormones T4 and T3. When the level of TSH is too high, they feed back on the brain to shut down the secretion of TRH. Synthetic TRH is also used by physicians as a test of TSH reserve in the pituitary gland as it should stimulate the release of TSH and prolactin from this gland. The main releasing hormones are as follows:
The hypothalamus uses thyrotropin releasing hormone (TRH or thyroliberin) to tell the pituitary to release thyrotropin. The hypothalamus uses corticotropin releasing hormone (CRH or corticoliberin) to tell the pituitary to release corticotropin. The hypothalamus uses gonadotropin releasing hormone (GnRH or gonadoliberin) to tell the pituitary to release gonadotropin. The hypothalamus uses growth hormone–releasing hormone (GHRH or somatoliberin) to tell the pituitary to release somatotropin. The main release inhibiting hormones or inhibiting hormones are as follows:
The hypothalamus uses somatostatin to tell the pituitary to inhibit somatotropin and to tell the gastrointestinal tract to inhibit various gastrointestinal hormones. There are various other inhibiting factors that also have tropic endocrine inhibition activity. Such activity is only one of many functions that they have (such as neurotransmitter and receptor antagonist roles), and they are not always called hormones, although many are neuropeptides or neurosteroids. They include the following:
The hypothalamus uses dopamine as a prolactostatin to tell the pituitary to inhibit prolactin; it is also created elsewhere in the brain and the adrenal cortex as a neurotransmitter to affect many other systems. The hypothalamus uses RFRP 3 in mammals or GnIH in avian species to inhibit GnRH. The hypothalamus uses follistatin to tell the pituitary to inhibit follicle stimulating hormone; it also has many other systemic effects. Myocytes use myostatin to tell each other to inhibit myogenesis. Melanocyte inhibiting factor (melanostatin) inhibits release of other neuropeptides such as alpha MSH and also has many other functions. There is a neuropeptide called cortistatin and a class of steroidal cortistatins. Examples of releasing and inhibiting hormones for exocrine hormones are gastrin releasing peptide (GRP) and gastric inhibitory polypeptide (GIP), which regulate gastrin production.
Механизм
Босатушы гормондар жасуша ішіндегі кальцийдің (Ca2+) концентрациясын арттырады (немесе тежеуші факторлар болған жағдайда, төмендетеді), нәтижесінде тиісті бастапқы гормонның везикулалары бірігіп, одан шығады. GnRH, TRH және GHRH үшін Ca2+ концентрациясының артуы босатушы гормонның Gq α суббірлігіне байланысты G белокпен жұптасқан рецепторларды белсендіру арқылы жүзеге асырылады, бұл Ca2+ концентрациясын арттыру үшін IP3/DAG жолын белсендіреді. Дегенмен, GHRH үшін бұл шағын жол, ал басты жол – cAMP тәуелді жол.
Белгілі зерттеушілер
Роджер Гильмен мен Эндрю Шалли 1977 жылы "мидың пептид гормондарының өндірісін" түсінуге қосқан үлесі үшін физиология және медицина саласындағы Нобель сыйлығымен марапатталды; осы ғалымдар тәуелсіз түрде алғашқы болып ТРГ және ГнРГ-ны бөліп алып, кейіннен олардың құрылымын анықтады.