Кіріспе
Dynastinae немесе мүйізті қоңыздар – қоңыздар тұқымдасының (Scarabaeidae) бір төмен тұқымдасы. Басқа да кең таралған атаулары – кейбіреулері мүйізті қоңыздардың нақты топтары үшін – Геркулес қоңыздары, бір мүйізді қоңыздар немесе мүйізді қоңыздар. 1500-ден астам мүйізті қоңыздар түрі және 225 туысы белгілі. Көптеген мүйізті қоңыздар өзінің ерекше пішінімен және ірі көлемімен кеңінен танымал. Мысалы, Атлас қоңызы (Chalcosoma atlas), жалпы мүйізті қоңыз (Xylotrupes ulysses), піл қоңызы (Megasoma elephas), еуропалық мүйізті қоңыз (Oryctes nasicornis), Геркулес қоңызы (Dynastes hercules), жапон мүйізті қоңызы немесе кабутомуши (Allomyrina dichotoma), өгіз қоңызы (Strategus aloeus) және шығыс Геркулес қоңызы (Dynastes tityus) сияқты түрлер кеңінен белгілі.
Dynastinae or rhinoceros beetles are a subfamily of the scarab beetle family (Scarabaeidae). Other common names – some for particular groups of rhinoceros beetles – include Hercules beetles, unicorn beetles or horn beetles. Over 1,500 species and 225 genera of rhinoceros beetles are known. Many rhinoceros beetles are well known for their unique shapes and large sizes. Some famous species are, for example, the Atlas beetle (Chalcosoma atlas), common rhinoceros beetle (Xylotrupes ulysses), elephant beetle (Megasoma elephas), European rhinoceros beetle (Oryctes nasicornis), Hercules beetle (Dynastes hercules), Japanese rhinoceros beetle or kabutomushi (Allomyrina dichotoma), ox beetle (Strategus aloeus) and the Eastern Hercules beetle (Dynastes tityus).
Сипаттама
Династиналар - ең ірі қоңыздардың бірі, олардың ұзындығы 15 сантиметрден асады, бірақ олар адамдарға ешқандай зиян келтірмейді, себебі олар тістемейді немесе шанша алмайды. Кейбір түрлері өз салмағынан 850 есе көп салмақты көтере алады деген әңгімелер бар. Құрып кеткен эоцендік Oryctoantiquus borealis - ең үлкен қазба скарабеид, оның ұзындығы шамамен 15 сантиметрге жетеді. Қазіргі кездегі кейбір Oryctini түрлері 15 сантиметрге дейін өседі. Ересек мүйізқоңызының денесі қалың экзоскелетпен жабылған. Жоғарыдағы қалың қанаттардың астында мембраналы қанаттардың бір жұбы болады, бұл мүйізқоңызына ұшуға мүмкіндік береді, бірақ оның үлкен өлшеміне байланысты тиімді болмайды. Олардың жыртқыштардан ең жақсы қорғанысы - олардың өлшемі мен сыртқы түрі, сондай-ақ түнгі өмір салтының арқасында көптеген жыртқыштардан қашып құтылуы. Күн шыққанда олар тіректердің астында немесе өсімдіктер арасында жасырынып, оларды жейтін аз ғана ірі жыртқыштардан жасырынады. Егер мүйізқоңыздарды мазаласа, олардың кейбіреулері қанат қаптамаларының ұштарына қарнымен сүртіп, өте қатты, сызырлайтын дыбыс шығара алады.
The body of an adult rhinoceros beetle is covered by a thick exoskeleton. A pair of thick wings lie atop another set of membranous wings underneath, allowing the rhinoceros beetle to fly, although not very efficiently owing to its large size. Their best protection from predators is their size and stature, also avoiding many due to being nocturnal. When the sun is out, they hide under logs or in vegetation to camouflage themselves from the few predators big enough to eat them. If rhinoceros beetles are disturbed, some can release very loud, hissing squeaks created by rubbing their abdomens against the ends of their wing covers.
Экология
Бұл қоңыздардың дернәсіл кезеңі бірнеше жылға созылуы мүмкін. Дернәсілдер шіріген ағашпен қоректенеді, ал ересектер нектар, өсімдік шырыны және жеміспен қоректенеді. Біріншіден, дернәсілдер жұмыртқадан шығады, содан кейін ересекке жеткенше қуыршаққа айналады. Аналықтары орташа есеппен 50 жұмыртқа салады. Олардың мөлшеріне қарамастан, ересек мүйіз қоңыздары дернәсілдерінен гөрі аз жейді, ал дернәсілдері көп мөлшерде шіріген ағаш жейді. Мүйіз қоңыздары салыстырмалы түрде төзімді; сау ересек еркек 2–3 жылға дейін өмір сүре алады. Аналықтары жұптасқаннан кейін сирек ұзақ өмір сүреді.
Жұптасу
Жапондық қарақұйрық қоңыздарының еркектері (Allomyrina dichotoma) шырын жиналатын жерлерде үстемдік үшін күреседі. Еркектер өз мүйіздерін қарсыластарын аймақтан ығыстыру үшін пайдаланады, бұл оларға аналықпен жұптасу мүмкіндігін береді. Осы және жұптасу орындарын қорғайтын басқа да түрлерде, ірілеу және үлкен мүйізді еркектер жиірек жұптасады, себебі олар көптеген бәсекелерде жеңіске жетеді. Кішкентай еркектер көбінесе ірілеулерден қашып, аналықтарға қол жеткізудің басқаша жолдарын қолданады.
Жәндіктер ретінде
Кейбір түрлер, мысалы, кокос бұғы қоңызы (Oryctes rhinoceros), ағаштар плантацияларында маңызды зиянкестерге айналуы мүмкін. Бірақ, көбінесе қоңыздардың саны басқа зиянкес жәндіктерге қарағанда көп емес, және олар көбінесе қандай да бір себеппен ауру немесе өліп бара жатқан ағаштарды таңдайды. Дегенмен, кейбір түрлердің дернәсілдері сау ағаштарға, тіпті тамыр жемістеріне шабуыл жасайды, және көптеп кездескенде экономикалық тұрғыдан маңызды зиян келтіруі мүмкін. Metarhizium majus саңырауқұлағы егістік дақылдарында қоңыздардың таралуын бақылау үшін тиімді биологиялық агент екені дәлелденген.
Қолданылуы
Ақырауқұйрық қоңыздары Азияның кейбір аймақтарында үй жануарлары ретінде танымал болды, себебі олар салыстырмалы түрде таза, күтімі оңай және қолдануға қауіпсіз. Сондай-ақ Азияда еркек қоңыздар төбелесуге арналған ойындарда қолданылады. Еркектер табиғатынан әйелдердің назарын аудару үшін бір-бірімен күресуге бейім болғандықтан, олар осы мақсатқа пайдаланылады. Екі еркек қоңызды ұрысқа түсіру үшін ана қоңызды немесе ана қоңыздың дауысын имитациялайтын шағын шу шығару құрылғын қолданады. Энтомолог Северин Тчибозо личинкаларда тауық етінен (20%) және сиыр етінен (шамамен 18%) әлдеқайда көп ақуыз (40%) бар екенін, олардың адамдар үшін ақуыз көзі болуге мүмкіндігі бар екенін айтады. Ұлттық ғылым қоры қаржылаған зерттеуге инженерлер тобын жетектеген доктор Мин Цзюнь Ким, Дрексель университетінің механикалық инженерия кафедрасының зерттеушілерінің көмегімен және Оңтүстік Кореядағы Конкук университетімен бірлесіп Allomyrina dichotoma-ның қызметін және аэродинамикасын зерттеді. Ақырауқұйрық қоңыздары жаңа буын ұшақтарды жобалауда маңызды рөл атқара алады.