Кіріспе
Аяважының ізбасарлары арасында кең таралған діни амалдар – Аяважының ритуалдары. Олардың көп бөлігі Акилам мен Арул Нулға байланысты, ал кейбіреулері қасиетті кітаптармен тікелей байланысты болмаса да, Аяважының пайда болуынан бері бір ғасырдан астам уақыттан бері сақталып келеді. Кейбір амалдар Патилерге ғана тән, ал басқалары барлық құлшылық орындарында орындалады. Құлшылық нысандары мен оларға тән ерекшеліктер діни әлемдегі діни сенімдердің көрінісі және көрсеткіші болып табылады. Философия мен теологияның негіздерінен өзге, Аяважының әртүрлі діни амалдары оның ерекшелігін дәлелдейтін маңызды тіректерге айналады. Әлеуметтік тұрғыдан алғанда, бұл діни жолмен әлеуметтік жағдайы нашар адамдарды рухани және дене күшін нығайтуға көмектеседі. Аяважы дәстүрінде көптеген амалдар қалыптасқан. Акилаттиратту Амманайда айтылғандай, Аяважыда болған діни тәжірибе белгілі бір ерекшеліктері бар нысандар арқылы өзін-өзі танытқан секілді.
Ayyavazhi rituals are the religious practices prevalent among the followers of Ayyavazhi. Most of them are connected with Akilam and Arul Nool and a few, though not associated with the holy books, are practiced for over a century right from the beginning of Ayyavazhi. Some practices are unique for Pathis and some others are common for all worship centres. Forms of worship and the features attendant on them can be said to be manifestations and indicators of the type of religiosity present in a religious universe. Apart from Basement of Philosophy and Theology, the various religious practices of Ayyavazhi are also the pillars on which it stands to prove its uniqueness. From the sociological point of view, it also strengthens both physically and mentally the socially downtrodden in a religious way. Several practices evolved in the Ayyavazhi tradition. Religious experience that was existent in Ayyavazhi seems to have expressed itself through certain forms with specific features as said in Akilattirattu Ammanai.
Вегетариандық
Аяважаның ізбасарлары арасында вегетариандықты ұстану – маңызды құбылыстардың бірі, ол Туваял Тхавасумен бірге пайда болғандай көрінеді. Кейбір ізбасарлары толық емес вегетариандыққа көшкен. Бүгінде Аяважаның белгілі бір бөлігі діни міндет ретінде түрлі жолдармен вегетариандықты қатаң сақтайды. Атап айтқанда, Пати және Нижал Тангалдардың Панивидайлар (Панивидайды орындайтындар) көбі вегетариандыққа қатаң бейім. Вегетариандыққа Акиламдағы мифтердің айтылуы да ықпал етеді және оны ынталандырады. Ең қауіпті бес ет жеуші джендет Сивайи немесе Гаруда болып, Ваикундарға қызмет ету үшін таза, вегетариандық құдайларға айналады. Арул Нұлы да адамның жоғары дәрежеде немесе кем дегенде ішінара вегетариандық болуы керектігін, әсіресе қасиетті кітаптарды оқығанда, мерекелерде және қағидаларды орындағанда үйретеді. Сондай-ақ, Туваял Тхавасу тек вегетариандыққа ғана емес, сонымен қатар тамақтану режимін сақтауға және тамақ мөлшерін бақылауға үйретеді.
Мутириккинару және Мутири патам
Акилаттиратту Айя Вайкундар тәуәм еткен жерге жақын орналасқан құдық және оның төңірегіндегі белгілі бір қағидалар туралы айтады. Қазіргі уақытта Свамитоппедегі басты патидің (ғибадатхананың) батысында бір фурлон қашықтықта орналасқан құдық – тарихи құдық болып саналады. Акилаттираттуда «он сегіз каста бір жерге жиналып, бір құдықтан шомылулары» туралы айтылады. Бұл Айя Вайкундардың төңірегіне жиналған халықтың осы құдықтың суымен бірге шомылуының көрінеу зиянсыз әдетіне сілтеме жасайды. Әртүрлі кастадан шыққан адамдар әлеуметтік айырмашылықтарына мән бермей, осы құдықта бірге шомылады. Құдықтың кішкентай болуы себебінен дене жақындығы қажет болды. Шомылудан басқа, олар осы суды ауруларын емдеу үшін ішкен. Осы сумен тамақ пішіріп, оны бірлескен дастарқанда жеген. Уақыт өте келе, құдық пен оның суы Аяважи халқы үшін діни маңызға ие болған сияқты. Осы сумен шомылу, бірнеше тамшысын ішу және тамақ пісіру амалдары ырымдық құлшыныспен қайталана бастады. Халық құдықты қасиетті деп санайды және оның суының ауруларды емдеуге керемет күші бар екеніне сеніп, мыңдаған адам одан пайда көрген. Арул-Нуолдың «Сатту-Нитту-Олай» шығармасының бір шумағында: «Әркім кереметтер өсіп жатқан құдықтың сүтін ішуде» делінген. Адамдар осы құдықтан шомылу және кемінде бірнеше тамшы су ішуді діни парыз деп санаған. Қазіргі уақытта Аяважидің ізбасарларының маңызды рәсімдерінің бірі – әрбір патидің жанында қазылған құдықтан су алып, осы рәсімдік шомылуды жасау. Бұл патиде ғибадат етудің қажетті шартына айналды. Ізбасарлар құдыққа жиналады, бірнеше шелек суды өзіне құйып, патиге бет бұру алдында бес рет салтанатты түрде бірнеше тамшы су ішеді. Осы құдықта шомылу амалы патамитутал немесе муттирипатам деп аталады.
Тирунам
Тиру (қасиеттілікті білдіретін сөз) + Намам (аты) – (Қасиетті есім) дегенді көрсетеді. Аyyаваджи дінінің жатқырушылары қас аралығының ортасынан басталып, маңдайдың жоғарғы жиегіне қарай тік, жалын тәрізді ақ белгі салады. Жалын пішіні Аанма Жйоти немесе Атманды білдіреді, яғни Атман қасиетті саналып, Құдайдың аты болып есептеледі. Шын ниетімен құлшылық ететіндер оны қолдың үстіңгі жағына және кеудеге жағады. Бұл ақ белгі вайшнава дәстүріндегі индустардың маңдайына «U» пішінде салуынан немесе шайва дәстүрінде үш параллель сызық түрінде көлденең салуынан ерекшеленеді. Бұл белгіге қолданылатын ақ ұнтақ қалың ақ топырақтан жасалған. Айя Вайкундар өзі шәкірттерінің маңдайларына тиіп, оларға осы белгіні салған. Осы әрекетінің нәтижесінде ол «тхоттунамәм» – «жеке қолмен салынған белгі» деп аталды. Арулнолдың Укаппатиппуындағы бір өлеңде: «Біздің Айямыз бізге тхоттунамәм киіп келеді» делінген. Бұл жеке қолмен салу ерекшелігі көпшіліктің назарына ілігіп, Аyyаваджи халқы тарапынан жоғары бағаланды. Қазіргі таңда, әрбір Пати немесе Нижал Тангалда «қызмет ететіндер» осы ақ белгіні халыққа салып, оның бір бөлігін қолдарына ұсынады. Адамдар оны киелі зат ретінде үйлеріне алып жүреді, ал кейбіреулері оны емдік деп санап, аздап жұтып қояды.
Дін кезінде бас киім кию
Айяваджиде ғибадат ететін еркек жандарды басқалардан ерекшелейтін маңызды рәсімдердің бірі – ғибадат кезінде ‘бас киім кию’ болды. Айя Вайкундар өзінің еркек ізбасарларына Құдайға құлшылық етуге келгенде бас киім тағуды бұйырған сияқты. Осыған сәйкес, еркек ізбасарлары ғибадат кезінде бас киім таққан. Бұл әрбір адамның патша екенін және әркімнің Жерді басқаруға құқылы екенін көрсету мақсатында жасалған. Бұл философия бас киім кию арқылы символдық түрде жеткізіледі, себебі бас киім кию – мәртебелілік белгісі саналады. Айяваджи дәстүрінің Адвайта дәстүрімен тығыз байланысты екені айтылады. Бұл дәстүрдің ерекшелігімен қатар, тарихшылардың жазбалары осы дәстүрдің Айяваджиге ғана тән екенін көрсетеді. Бұл рәсім Патиге құлшылық етуге кірер алдында орындалатын міндетті шара болды. Ер адамдар әдетте үстіндегі киімдерін шешіп, бас киім байлап, Патиге құлшылыққа кіретін. Бұл дәстүр бүгінгі күнге дейін сақталып келеді.
Ауруларды емдеу
Акилам Айя Вайкундардың Нарайананың аватары ретінде алған күшімен кейбір адамдарды аурудан емдегенін айтады. 1843 жылғы LMS есебінде Вайкунтаками, "бір индуист құдайының оның ішінде мекен еткенін" және осы себепті "ол барлық ауруларды емдеуге және өзінің ізбасарларына көптеген нығметтер сыйлауға қабілетті" деп мәлімдейді. Оны емші аватар деп сенген адамдар оған көптеп жиналған және одан ем алған. Шындығында, Айя Вайкундар ауруларды су және топырақ арқылы емдеу амалын бастаған сияқты. Оның жақтастары Айяның осы істерді ол жариялаған дхарманы іске асыру үшін жасағанын түсінген. Бүгінгі күнге дейін Аяуажиде Вайкундарға деген абсолютті сенімімен, ешқандай дәрі-дәрмек қабылдамай, оның орнына Патилер мен Нижал Тангалдардан топырақ (Тирунамам) және су (Патам) алып, маңдайларына Тирунамамды жағып, Патамды салтанатты түрде ішетін бірнеше адал жақтастары бар.
Панивидай
Панивидай – қызмет ету. Алғашқыда бұл сөз Айя Вайкундар тәуәм және басқа да амалдар жасағанда оның шәкірттері көрсеткен қызметті білдірген. Бұл қызметке оған тамақ дайындау, халқына нұсқау беру және ол қалаған жерге оны жеткізу кірді. Айя Вайкундардың дүниеден өткеннен кейін, панивидай Айя Вайкундар мекендейтін Патис және Нижал Тангал қасиетті орындарында атқарылатын қызметті білдіретін болды. Бұл қызметке қасиетті орынның еденін сумен жуу, шамды тазарту және жағу, чурул (бетел жапырағы, арека жаңғағы және банандар) ұсыну, Уччипатиппу немесе Укапатиппу сияқты дұғаларды оқу немесе басқару, Тирунамам кию және бақуырларға тамақ беру кіреді. Осы қызметті атқаратын адамдар панивидайялар деп аталады. Бұл қызмет индуизм храмдарында жасалатын пуджаға балама ретінде қарастырылуы мүмкін.
Патиппу, Патту, Потиппу (Дұғалар)
Аяваздың діни жиындары кезінде ғибадаттың кейбір түрлері әлі дамымағанмен, кейіннен «дұға формулалары» деп танылған және ритуал ретінде оқылған әндерді бірге орындау практикасы болған. Осы дұға формулаларының ішінде, Тувайал Тхавасу кезінде жасалған және ғибадатта маңызды орын алған Укаппатту, сондай-ақ Укаппатиппу есімдерімен белгілі. Оны басшы оқып, содан кейін жұртшылық бір ауыздан қайталаған. Бұл дұға формуласының негізгі бөлігі Айя Вайкундардың құдайлық қасиеттері, оның калиді жою, Дхарма Юкамды орнату және жерді сөзсіз патша ретінде билеу миссиясы туралы айтады. Қазіргі уақытта осы дұғаның қысқа нұсқасы Аяваз ғибадат орындарында немесе үйлерде әр таңертең және кешке оқылады, ал толық нұсқасы – арнайы жағдайларда. Басқа дұға формулалары, яғни Уччиппатиппу – Құдайдың ерекше қасиеттері туралы айтатын, қазіргі уақытта түскі ғибадат кезінде оқылатын дұға түрі, ал Важаппатиппу – Сантрор Маккал халқының гүлденуіне тілек білдіретін және Аяваздың алғашқы даму кезеңінде қалыптасқан сияқты. Тағы бір қысқа формулалық дұға – Потиппу, оның мазмұны Құдайдан кешірім, қорғау, тұрмысқа қажетті жағдайлар, бір-біріне төзімділік пен мейірімділік, сондай-ақ ақыл-ой сұраудан тұрады және жылдар бойы дамып келген. Қазір бұл дұға әрбір ұжымдық ғибадаттың басында оқылады. Аяваздың ізбасарлары осы дұғаны әр күні таңертең оқуға міндетті.
Other prayer formulas of Uccippatippu – a form of incantationary prayer that speaks about the special attributes of God, recited currently during the noon worship, Vazhappatippu – are a form of adulatory repetitive prayer that has statements of wishes for the prosperity of the people of Santror Makkal and seem to have developed during the course of the early development of Ayyavazhi. Pothippu, another short formulaic prayer, the content of which invokes God for forgiveness, protection, means of livelihood, attitudes of tolerance and amiability towards one another, and, intelligence, seems to have evolved over the years. It is now recited at the start of every collective worship session. The followers of Ayyavazhi are enjoined to recite this prayer at the break of each day.
Құрулдың ұсынылуы
Айяуажиде 'құрбандық шалу' деген түсінік жоқ, тек 'Чурул беру' ғана бар. Бұл – Айяуажидің маңызды амалдарының бірі. Айя Вайкундарға сыйлық ретінде ұсынылған нәрсе ‘Чурул’ деп аталды, бұл сөз неке тойларында туысқандардың бір-біріне танысу үшін алмасатын сыйлықты білдіреді. Айя Вайкундарға сыйлық әкелген адам оны өзінің Айясына (әкесіне) сыйлағандай, Чурул ретінде ұсынды. Акилаттираттуда айтылуынша, Айя Вайкундар миссиясының соңында өзінің ізбасарларының үйлеріне шақырылып, осы Чурулмен күтілді. Қазіргі кезде бұл амал рәсімге айналып, ‘немитал’ деп те аталады. Адамдар пальма жапырақтарынан жасалған қорапқа банан, кокос және гүлдер салып, оны Панивитайды орындаушыға тапсырады. Панивитайялар оны қабылдап, Айяға ұсынады, содан кейін оның көп бөлігін басқалармен бөлісу үшін қалдырып, қалған аз бөлігін Инам – Айяның балаларына сыйлық ретінде қораппен бірге қайтарады.
Айна алдындағы ғибадат
Бұл – Аyyаваджиді басқа индуистік діни дәстүрлерден ерекшелендіретін тағы бір бірегей амал. Нижхал Тангалдар мен Патилердің қасиетті орындарында, сыйынып келгендердің бейнесін көрсету үшін айна орнатылған. Адамдар осы айнаның алдында, екі май шамның арасында тұрып, Элунетруға қарап құдайға құрмет көрсетеді. Аyyаваджи халқының үйлерінде де күнделікті сыйынатын жерде кемінде бір айна мен шам болуы тиіс. Бұл – айнаға қарап, сыйынушыларға «Құдай сенің ішіңде» екенін көрсету үшін жасалады. Осы амалдың пайда болу уақыты туралы айтқанда, Аyyа Вайкундамға – діни эвфемизм, көшкеннен кейін, оның бұрынғы нұсқауына сәйкес, адамдар оның қабірінің үстіне айна орнатып, сыйынуды бастады. Аyyаваджидегі сыйыну тұрақты, формасыз, жоғары жаратылысқа, барлық элементтерде және олардың ішінде болатын өзіне-өзіне назар аударады. Бірақ бұл формасыз жаратылыс, көрушілерге қатысты, бір немесе бірнеше түрлі нысандарда немесе жолдарда көрінеді немесе қолжетімді болады; бұл Паллиарайда айнаны қолдану арқылы бейнеленген, себебі айнадағы бейне көрінетін нысанға байланысты өзгереді. Екінші жағынан, бұл айнаны орнату «Құдай – сенсің» деген адвайталық ұғымды көрсетеді. Паллиарайда айна сыйынушыға қаратылып қойылады, ал қасиетті орынды көретін адам онда тек өзін ғана көреді.
Қауымдық ғибадат
Айяваджи құлшылығының ерекшелігі – қауымдық құлшылық болды. Бірге дұға ету немесе «жамағаттық дұға» – Ая Вайкундар қалыптастырған құлшылық түрі, ол дін қызметкерлерінің жеке немесе ұжымдық жиын үшін Пуджа орындауынан өзгеше. Қазіргі уақытта Айяваджи құлшылық орындарында белгілі бір уақытта қауымдық құлшылық өтеді. Жиналысқа келгендер қолдарын кеуделеріне қойып, еркектер басына дорба (талаи пахай) киіп, бір-біріне жақын тұрып, Құдайға дұға етеді. Олар орталық дұғаларды – Уччипатиппу мен Укапатиппуді бірге оқиды. Бұдан басқа, Патиге құлшылыққа келгендер басқа да бірнеше рәсімдер атқарады.
Анна Дхармам (тамақпен қайырымдылық)
А.В. жиналыстарынан бастау алған маңызды амал – бірге тамақтану. Әртүрлі касталардан келген адамдар А.Вайкундармен кездесуге келгенде, тамақ дайындау үшін қажетті азық-түлік әкелетіндігі мәлім. Олар Айя Вайкундардың алдында тамақ пішіріп, оны жеп отырды. Бұл қарапайым амал, түрлі топтардың өкілдері арасындағы бірлескен тамақтануға айналып, касталық шектеулерді еңсерді. Бұл практика діни ортада, белгілі бір ықылас пен құрметпен орындалғандықтан, ырым-жырым сипатын да алғандай. «Анна Дхармам» (тамақ арқылы қайырымдылық) да бірлескен тамақтанумен байланысты пайда болған секілді. Дін аясында мұқтаж жандарға және Айя Вайкундардың төңірегіне жиналғандарға тамақ таратылды. Бүгінде «Анна Дхармам» ретінде ұсынылатын тағам «Унпан Анам» деп аталады, яғни «жеуге арналған тағам», және оның дайындалуының өзіндік ережелері бар. Осы мақсат үшін күріш, көкөністер мен дәмдеуіштер пісіріліп, араластырылады. Содан кейін оны салтанатты түрде ұсынады. Тамақ берілген кезде, оны жеушілер барлығына тамақ жеткенше күтеді. Сосын, дәстүр бойынша, «Айя аннам кутиққалама?» (Айя, тамақ жеуге бола ма?) деп сұрайды. Ал оған «Айя аннам кутиюнқал» (Тамақ жеуге болады) деп жауап берген соң, тамақ жей бастайды. Осылайша, әрбір адамның тамаққа тоюы қамтамасыз етілді. Кедей де, бай да – бәрі де осы дастарқанға теңдей қатысады. Осы дастарқанға қатысу – діни құлшылық саналады. «Анна Дхармамның» тағы бір түрі – «Палвайппу», яғни сүтте қайнатылған қою тағам. Қазіргі уақытта Айяважидің әрбір құдайханасында айына бір рет осындай амал жасалады. «Анна Дхармамның» түрлі нысандары Айяважидің көптеген құдайханаларында күнделікті орындалады.
Шамандық
Шаманизм әлі де кейбір құдайханаларда сақталып келеді. Кейбіреулер, осы иеленген адамдардың сөздері арқылы Құдайдың өзі туралы немесе олардың іс-әрекеттері туралы айтқанын білуге болады деп санайды. Шамандық амалдардың бір бөлігі ретінде олар халыққа түрлі мәселелер бойынша кеңес беріп, аурулар мен бақытсыздықтардың себептерін анықтау үшін жоғарыдан хабар алу (канаку) жасап, болашақ оқиғаларды болжады. Акилаттиратту Амманай шамандық құлшылық амалдарын мойындаған сияқты. Арул-Нұлдағы бір мәлімдемеде: «Білім беру және түсінікті қамтамасыз ету үшін, жоғарыдан хабар алатындарды ғибадатханаларда сақтап келдім», – делінген. Аяважиде шаманизм болғанымен, ол тек құдайға сыйынғандардың бірінші сатысы (ғибадаттың бастапқы кезеңі) немесе жаңа бастаған адамға метафизиканы үйретудің алғашқы жолы ретінде ғана қабылданды. Бірақ, екінші жағынан, Аяважидегі құдайханалардағы шамандық амалдар жиі сыналып отырады. Көбінесе «Аяважидегі иелену» кезінде, иеленген адам Падмасана позында отырып, қазіргідей тұрып билемей, көрермендерге сөйлейтін немесе айтатын болған. Аяважидің жақтастары бұл амалды ауыр сынап бағалайды. Сондай-ақ, Акиламда Нараянаның Вайкундама жеткеннен кейін әлемге жіберген жалған құдай туралы айтылады. Бұл жалған құдай: «Мен – Вайкундармын, мен құдайларды үйлендіріп, өзіме біріктірген адаммын», – деп айтқан екен. Бұл жалған құдай сонымен қатар көптеген сиқырлы амалдар мен кереметтер көрсеткен. Кейбір адамдар шамандық амалдарды осы жалған құдайдың іс-әрекеттерімен салыстырады. Олар өз сын-пікірлерін дәлелдеу үшін Аяважи кітаптарынан бірнеше үзінділер келтіреді. Бірақ шаманизмді қолдайтындар басқа көзқараспен, цитаталарға әртүрлі синонимдік түсіндірмелер беріп, өздерінің пікірлерін нығайтады. Сондай-ақ, Мудисудум Перумал – шаман, оның ішінде Вайкундар – құдайлық күш болған деген сенім де бар. Бұл пікір көпшілік тарапынан қабылданбаса да, кейбір дінтанушылар өздерінің тұжырымдамаларын қолдау үшін Акилам мен Арул-Нұлдағы кейбір үзінділерге сілтеме жасайды.