Кіріспе

Неміс тарихшысы және журналисі Карл Альберт Фриц Майкл Герлих (15 ақпан 1883 – 30 маусым 1934) – неміс журналисі және тарихшысы, Адольф Гитлерге қарсы күрескен негізгі журналистердің бірі. Ол тұтқындалып, кейіннен өлтіріліп, Дахау концлагерінде кремацияланды.

Ерте өмір

Герлих Помераниядағы Стетин қаласында дүниеге келді және көтерме және бөлшек саудамен айналысқан балық сатушы Пауль Герлих пен оның әйелі Терезаның үш ұлының үлкені ретінде өсті. 1889 жылдың күзінде Герлих Мариенстифтунгимназиясына (Біздің ханымның гимназиясы) оқуға қабылданды және 1901 жылы оны бітірді. 1902 жылы Мюнхен университетінде оқуын бастады, алдымен математика және табиғаттану мамандықтарын таңдап, кейін тарихқа ауысты. Университетте ол Freistudentenschaft (Еркін студенттер одағы) мүшесі болды. Ол «Генрих VI-ның өсиетнамасы» тақырыбында докторлық диссертациясын жазып, 1907 жылы қорғады. 1920 жылдың 9 қазанында Мюнхенде Софи Ботценхартқа үйленді.

Мансап

Докторантураны аяқтағаннан кейін Герлих мұрағатшы болды. Ол сондай-ақ Пауль Николаус Коссманн бас редакторлық еткен Süddeutsche Monatshefte және Die Wirklichkeit (1917) басылымдарында социализмге қарсы және ұлттық консервативтік саяси мақалалар жаза бастады. 1917 жылы ол неміс Отан партиясының (Deutsche Vaterlandspartei) мүшесі болды, ал партия таратылғаннан кейін Антибольшевистік лигада (Antibolschewistische Liga) (1918/19) қатысты. 1919 жылы ол «Коммунизм – мың жылдық империяның теориясы» (Der Kommunismus als Lehre vom Tausendjährigen Reich) атты кітабын жариялады, онда Герлих коммунизмді құтқарушылық дінмен салыстырды. Кітаптың бір бөлімі Революцияда және Кеңес Одағы мен Бавария Кеңес Республикасының құрылуында көптеген еврейлердің жетекші рөлдеріне байланысты күшейген антисемитизмді айыптауға арналған. Герлих консервативті көзқарастарды ұстанды және оңшыл баспасөзде бірнеше социализмге қарсы мақалалар жариялады.

Münchner Neueste Nachrichten газетінің бас редакторы

1920-1928 жылдары ол «Münchner Neueste Nachrichten» (MNN) газетінің бас редакторы болды. Бұл газет қазіргі «Süddeutsche Zeitung» газетінің ізашары саналды, себебі оның таралымы Оңтүстік Германиядағы ең көп таралған газеттердің бірі болды. Редактор ретінде Герлих нацизмге және Гитлердің нацистік партиясына «кісі өлтіруші» деп қарсылық көрсетті. 1920 жылдардың басында ол Мюнхенде нацистік тәлкеуіттің куәсі болды. Бұрын консервативті ұлтшыл болған Герлих 1923 жылғы сыра залы төңкерісінен кейін Гитлерге қарсы бұрылып, оның ең кескілеме сыншыларының біріне айналды. Герлих тұтқындалғаннан кейін МНН-де нацистерді сынаған басқа да адамдар бірнеше күн ішінде қамауға алынды, мысалы: Герлихтен кейін МНН редакторы болған Фриц Бухнер, МНН-нің ішкі саясат редакторы болған Эрвейн Фрайхерр фон Аретин және МНН-ге мақала жазған Коссман. Олардың барлығы МНН-ді монархияны қайта орнатуды қолдауға бағытталды.

Тереза Нойманмен достық

1927 жылға қарай ол Баварияның Коннерсраут қаласынан шыққан католик мистикасы Тереза Нойманмен дос болып, Герлихтің қарсылық қызметін қолдады. Бастапқыда ол оның стигматаларын жалғандық деп әшкерелеуді ниеттенген, бірақ Герлих өзгере түсіп қайтты және 1931 жылы кальвинизмнен католицизмге ауысты. Сол жылдан бастап өмірінің соңына дейін оның қарсылығы Католик шіркеуінің әлеуметтік тұжырымдарымен шабыттанды.

" Тура жол " газетінде

1929 жылы қарашада Герлих Баварияның Ұлттық мұрағатындағы жұмысына оралды. Нейманның айналасында қалыптасқан достар тобы Германиядағы сол және оң саяси экстремизмге қарсы тұру үшін апталық саяси газет құру идеясын ұсынды. Бай меценат, ханзада Эрих Август Вальдбург Зейлдің қолдауымен Герлих 1932 жылы "Тура жол" (Der Gerade Weg) деп аталған "Sunday Illustrated" (Der Illustrierte Sonntag) апталық газетін иеленді. Осы газетте Герлих коммунизмге, ұлттық социализмге және антисемитизмге қарсы шықты. Нацистік қозғалыстың күшеюіне қарсы күрес Герлихтің және оның кейінгі жазбаларының орталық тақырыбына айналды. 1932 жылдың соңында апталықтың таралымы 40 000-нан астам оқырманды құрады. Герлих бірде: "Ұлттық социализм – көрші елдермен астыртын жаулық, ішкі тирандық, азамат соғысы, әлемдік соғыс, жалғандық, жек көрушілік, туысқанға қастық және шексіз кемсіздік" деп жазған. 1932 жылы Герлих "Гитлердің монғол қаны бар ма?" атты сатирикалық мақаласында нацистік псевдонаулық нәсілдік теорияларды сынап, Гитлердің мұрны монғолдық типте екенін айту арқылы оның арий емес екенін дәлелдеуге тырысты.

Тұтқындалу және Дахаудағы өлім

1933 жылғы 30 қаңтарда нацистер билікті басып алғаннан кейін Герлих 1933 жылғы 9 наурызда тұтқындалып, Дахау концлагерінде қамауға алынды. Ол 1934 жылғы 30 маусымда «Ұзын пышақ түні» кезінде атылып өлтірілді. Оның өлімі тұтқындалғаннан кейін бірнеше күн өткен соң ресми түрде хабарланды және сол кездегі халықаралық баспасөзде жарияланды. Оның денесі өртеліп, күлі әйеліне тапсырылды.

Шығармалық бейнелер

Герлихтің рөлін актер Мэтью Модин "Гитлер: Зұлымдықтың өрлеуі" телефильмінде сомдады. Фильмде Гитлердің тудыратын қаупі туралы ескертетін мақаланың алғашқы бетін диктанттағанда, Герлих: "Ең жаман нәрсе, тіпті ең жаман нәрсе – ештеңе жасамау" деген сөздермен аяқтайды. Бұл сөз Эдмунд Беркке дұрыс емес атрибуцияланған цитатадан шабыттандырылған: "Жамандық жеңуі үшін жақсы адамдардың ештеңе істемеуі жеткілікті".