Эфиопия ханшайымы Зенебеворк Хайле Селассиенің өмірі мен тағдыры

Кіріспе

Эфиопия императоры Хайле Селассидің (1917–1934) екінші қызы, ханшайым Зенебеворк (25 шілде 1917 – 24 наурыз 1934), сондай-ақ Зенеба Ворк деп те аталады, Эфиопия императоры Хайле Селасси мен оның әйелі император Менен Асфаудың екінші қызы еді. Зенебеворктің толық құрметті атағы – «Оның Императорлық Шаңырағы, ханшайым Зенебеворк Хайле Селасси».

Өмірбаян

1932 жылы 15 маусымда ханшайым (Леульт) Зенебёвёрк, Тигрэй провинциясының шығыс аймағының мұрагерлік ханзадасы, император Йоханн IV-нің шөбересі Дежазмах Хайле Селассие Гугсаға тұрмысқа шықты. Олар Әдіс-Абебада үйленгенде, ханшайымның жасы он беске толмаған еді. Хайле Селассие Гугса – Рас Гугса Арайя Селассие ұлы. Осылайша ол Эфиопия императоры Йоханн IV-тің ұлы Рас Арайя Селассие арқылы үлкен немересі болды. Сол кезде Батыс Тигрэйді император Йоханнның тағы бір мұрагері Рас Менгеша Йоханнның ұлы Рас Сейум Менгеша басқарды. Ханшайым Зенебёвёрк пен Дежазмах Хайле Селассие Гугса арасындағы неке, оның бауыры, мұрагер принц Асфау Воссеннің Рас Сейум Менгешаның қызы, принцесса Волете Израиль Сейумға үйленуін қамтитын династиялық одақтың бір бөлігі болды. Осылайша, Императорлық династияның билік құрған Шева тармағы, династияның Тигр тармағының екі қарсыласымен байланысын нығайтты. Алайда, ханшайым Зенебёвёрк пен Дежазмах Хайле Селассие арасындағы неке бақытты болмады, және ханшайым жаман қарым-қатынасқа наразы болды. Өз тарапынан, Дежазмах Хайле Селассие өзінің туысы және бәсекелесі Сейумның Рас атағын сақтап қалғанына ренжіді, ал ол Дежазмахтың төменгі дәрежесіне түсті. Император Йоханнес отбасының екі тармағы ұзақ жылдар бойы жоғарылау үшін бәсекелестікке түсті, және Тигр провинциясы олардың арасында бөлінген болса да, Хайле Селассие Гугса Рас атағын алмағанына ашуланды. 1934 жылы ханшайым Зенебёвёрк күрт қайтыс болды. Оның өлімін естіген император, күйзелген күйде, оның денесін дереу Мекеледен Әдіс-Абебаға жерлеу үшін жеткізуге бұйрық берді. Мұның себептері белгісіз, бірақ бұл ханшайымның күйеуі мен оның отбасының қолынан жиі шағымданғанымен байланысты болуы мүмкін. Бұл күйеуінің императорға деген наразылығын күшейтіп, император мен оның күйеуінің арасында суық қарым-қатынас тудырды. 1935 жылы Италияның басып алуы кезінде Дежазмах Хайле Селассие Гугса итальяндықтарға бірінші болып қосылу арқылы императорлық отбасын және елін таңқалдырды. Италиялықтар оған Рас атағын берді және оны Рас Сейумнан жоғары тұрған Тигрдің аға князі деп мойындады, ол кейін оларға беріліп, үй қамауына алынды. 1941 жылы азат етілгеннен кейін Хайле Селассие Гугса сатқын деп жарияланды және үй қамауына алынды. Италиялықтар берген Рас атағын Эфиопия үкіметі мойындамады, және ол бұрынғы Дежазмах атағына қайта оралды. Ол Эфиопия монархиясының 1974 жылы құлауынан кейін ғана үй қамауынан босатылды және көп ұзамай қайтыс болды. Ханшайым Зенебёвёрк Әдіс-Абебадағы Киелі Үштік соборының астындағы императорлық отбасының мазарында жерленген. Оның есімімен қалада аурухана салынды.

On 15 June 1932, Princess (Leult) Zenebework was married to the hereditary prince of eastern Tigray Province, Dejazmach Haile Selassie Gugsa, a great grandson of Emperor Yohannes IV. She was not yet 15 years old when they were married in Addis Ababa. Haile Selassie Gugsa was the son of Ras Gugsa Araya Selassie. He was thus the great grandson of Emperor Yohannes IV of Ethiopia by his son Ras Araya Selassie. At the time, western Tigray was ruled by Ras Seyoum Mengesha, the son of Ras Mengesha Yohannes, another heir of Emperor Yohannes. The marriage between Princess Zenebework and Dejazmach Haile Selassie Gugsa was part of a dynastic alliance that also included the marriage of her brother, Crown Prince Asfaw Wossen to Princess Wolete Israel Seyoum, the daughter of Ras Seyoum Mengesha. Ties were thus strengthened between the reigning Shewa branch of the Imperial dynasty with both rival sides of the Tigrean branch of the dynasty. The marriage between Princess Zenebework and Dejazmach Haile Selassie however was evidently not a happy one, and the Princess is said to have complained of poor treatment. On his side, Dejazmach Haile Selassie resented that his cousin and rival Seyoum held the title of Ras while he was relegated to the lower rank of Dejazmach. The two branches of Emperor Yohannes's family had long competed for seniority, and although the province of Tigray had been split between them, Haile Selassie Gugsa resented not having the title of Ras. Princess Zenebework died suddenly in 1934, and upon hearing of her death, the distraught Emperor ordered that her body be flown immediately from Mekele and be brought to Addis Ababa for burial. The reasons for this are unclear, but it may have had something to do with the Princess having repeatedly complained of her treatment at the hands of her husband and his family. This added to the resentment felt by her husband towards the Emperor, and a chill developed between the Emperor and his son in law. Upon the Italian invasion in 1935, Dejazmach Haile Selassie Gugsa shocked the Imperial family and his country by being among the first to join the Italians. The Italians rewarded him with the title of Ras, and recognized him as the senior prince of Tigray over Ras Seyoum who would later surrender to them and be placed under house arrest. Following the liberation of 1941, Haile Selassie Gugsa was labeled a traitor, and was placed under house arrest. His title of Ras that was bestowed by the Italians was not recognized by the Ethiopian government and he reverted to his old title of Dejazmach. He was not freed from his house arrest until after the fall of the Ethiopian monarchy in 1974, and died shortly thereafter. Princess Zenebework is buried in the Imperial family crypt under Holy Trinity Cathedral in Addis Ababa. A hospital in the city was established in her memory.

Құрметтер

Шеба патшайымы орденінің І дәрежелі Дамасы (1930). Императорлық тәж кигізу медалі (1930).