Кіріспе

Түрікменстанның солтүстік-батыс бұрышында орналасқан, сумен толтырылған, жайылымды алқап. Гарабогазкөл (Қара Богаз Гол; "Қара бұғаз көлі") немесе Гарабогазкөл Айлагия ("Қара бұғаз көлі шығанағы") – Каспий теңізінің жағасында, Түрікменстанның солтүстік-батыс бөлігінде орналасқан, тереңдігі аз, өте тұзды лагуна. Лагунаның су бетінің ауданы өзгеріп отырады, әдетте шамамен .

Тұздылығы

Лагунаның тұздылығы орташа есеппен 35% шамасында, ал Каспий теңізінде 1,2%, бүкіл әлемдегі мұхиттарда 3-тен 4%-қа дейін құрайды. Өлі теңізге ұқсас, ерекше жоғары тұздылығының салдарынан, онда теңіз өсімдіктері өте аз немесе мүлдем жоқ. Оңтүстік жағалаудағы тұздан тұратын ірі булану шөгінділері 1920 жылдардан бері жергілікті халық тарапынан жиналып келді, бірақ 1930 жылдары қолмен жинау тоқтатылып, өнеркәсіп солтүстік-батысқа қарай, қазіргі Гарабогаз маңына көшті. 1950 жылдардан бастап, шығанақтың өзінен төменгі деңгейдегі жер асты сулары сорғыланып, құндырақ тұз түрлері өндірілді. 1963 жылы Гарабогазда тұз өнімдерін жыл бойына арттыруға арналған, табиғи булануға тәуелсіз заманауи зауыттың құрылысы басталды. Зауыттың құрылысы 1973 жылы аяқталды. 1980 жылдың наурыз айында жұмысшылар Каспий теңізіне байланысты жолды бұғаттап тастады, себебі булану Каспий теңізінің деңгейінің төмендеуін үдетеді деп алаңдады, бұл жердің топырағын уландырып, жүздеген шақырымға соққан жел арқылы шығысқа қарай денсаулыққа зиян келтіруі мүмкін еді.

Толық булану

1984 жылы көл толығымен құрғап қалды. 1992 жылдың маусым айында Каспий теңізінің деңгейі қайта көтерілген кезде, Түрікменстан президенті Сапармурат Ниязовтың бұйрығымен бөгет алынып, Каспий суының лагунаны қайта толтыруына жол берілді.

Танымал мәдениетте

Лагуна орыс жазушысы Константин Паустовскийдің 1932 жылғы "Кара Бугаз" кітабының негізгі тақырыбы болып табылады. Кітабында ол 1930 жылдары Кеңес үкіметінің жергілікті тұз өнеркәсібін құруын жоғары бағалайды. 1935 жылы режиссер Александр Разумный Михаил Ипполитов-Ивановтың музыкасымен Паустовскийдің "Кара Бугаз" кітабы бойынша "Кара Бугаз" (Кара Бугаз) фильмін түсірді.