Бас саксофон – саксофон отбасының ең төмен дыбысты мүшесі. Тарихы, ерекшеліктері, қолданылу аймақтары туралы біліңіз. Джаз, рок музыкасында жиі кездеседі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жел аспаптары
Wind instrument
Бас саксофон – саксофон отбасының ең төменгі үн диапазонындағы мүшелерінің бірі, ол барлық саксофондардың ішінде ең кең таралған баритон саксофонынан да үлкен және төменгі үнді береді. 1842 жылы Берлиоз алғаш рет атап өткендей, бұл Адольф Сакстың жасаған алғашқы саксофоны болуы мүмкін. Бұл B тонындағы, тенор саксофонынан бір октава төмен және баритон саксофонынан таза төртінші интервал төмен дыбыстайтын транспозициялық аспап. Адольф Сакстың патентына оркестрде қолдануға арналған C тонындағы бас саксофон да енген, бірақ оның аз ғана мысалдары жасалған. Бас саксофон көбінесе қолданылмайтын аспап, бірақ оны 1920 жылдардағы джаз жазбаларында, фри-джазда, саксофон хорлары мен секстеттерінде, сондай-ақ кейде концерттік ансамбльдерде және рок музыкасында естіруге болады. Бас саксофонға арналған ноталар, басқа саксофондар сияқты, жоғары кілтте жазылады, ал дыбыс жазылғаннан екі октава және бір толық тон төмен естіледі. Саксофон отбасының көптеген мүшелері сияқты, бас саксофондағы ең төменгі жазылған нота – таяқшаның астындағы B, ол концерттік A1 дыбысын береді. Неміс үрмелі аспаптар шебері Бенедикт Эппельсхайм және бразилиялық төмен саксофон жасаушысы Ж’Элле Стайнер төменгі (жазылған) A нотасын шығару үшін қосымша клапанмен бас саксофондар жасады. Бұл баритон саксофонындағы төменгі A клапанына ұқсас және концерттік G1 (~ 49 Гц) дыбысын тудырады. 1980 жылға дейін жасалған көптеген бас саксофондар жоғары Eb тонында жасалған, бірақ соңғы үлгілердің көпшілігі жоғары F# тонында жасалған.
The bass saxophone is one of the lowest pitched members of the saxophone family—larger and lower than the more common baritone saxophone. It was likely the first type of saxophone built by Adolphe Sax, as first observed by Berlioz in 1842. It is a transposing instrument pitched in B, an octave below the tenor saxophone and a perfect fourth below the baritone saxophone. A bass saxophone in C, intended for orchestral use, was included in Adolphe Sax's patent, but few known examples were built. The bass saxophone is not a commonly used instrument, but it is heard on some 1920s jazz recordings, in free jazz, in saxophone choirs and sextets, and occasionally in concert bands and rock music. Music for bass saxophone is written in treble clef, just as for the other saxophones, with the pitches sounding two octaves and a major second lower than written. As with most other members of the saxophone family, the lowest written note is the B below the staff—in the bass's case, sounding as a concert A1 German wind instrument maker Benedikt Eppelsheim and Brazilian low saxophone maker J'Elle Stainer have both made bass saxophones with an additional key to produce low (written) A. This is similar to the low A key on the baritone saxophone, and produces a concert G1 (~ 49 Hz). Most basses made before the 1980s were keyed to high Eb, but most more recent models are keyed to high F#.
Жаз музыкасында
Бас саксофон бірінші және екінші дүниежүзілік соғыстар арасында джаз-комболарда және би тобында белгілі бір танымалдыққа ие болды, көбінесе бас партиясын қамтамасыз етті, бірақ бас саксофоншылар кейде мелодиялық сололарды орындады. Осы дәуірдің көрнекті музыканттары: Билли Фаулер, Коулман Хокинс, Отто Хардвик (Дьюк Эллингтон оркестрінен), Адриан Роллини (1920 және 30-шы жылдарда бас саксофон сололарының пионері болған), Мин Лейбрук, Спенсер Кларк, Чарли Вентура және Верн Браун (Six Brown Brothers тобынан). Осы кезеңдегі ноталардың көптеген суреттерінде бас саксофонмен топтар бейнеленген. Бас саксофон 1930 жылдары дерлік жоғалып кетті, мүмкін, оның үлкен өлшемдеріне, механикалық күрделілігіне және жоғары бағасына байланысты. 1950 жылдары электро бас-гитараның пайда болуы және оның жылдам танымал болуы, танымал музыкада және басқа да заманауи музыкада бас аспаптарына деген сұранысты азайтты. Америкалық дирижер Бойд Раебурн (1913–1966) 1940 жылдары авангардтық биг-бэндке жетекшілік етті және кейде бас саксофонда ойнады. Ұлыбританияда Оскар Рабин оны өз тобында орындады. Рабиннің тобының мүшесі Гарри Голд өзінің Pieces of Eight тобында бас саксофонда ойнады. Америкалық дирижер Стэн Кентонның "Mellophonium Orchestra" (1960–1963) он төрт мырыш аспапты музыканттарды қамтыды және Джонни Ричардстың шығармаларында бір альт, екі тенор, баритон және бас саксофоннан тұратын саксофон бөлімін пайдаланды (Джоэл Кей баритон және бас саксофонда ойнады). Бұл ансамбль бірнеше сәтті альбомдар жазды және екі "Грэмми" сыйлығын жеңіп алды. Лоуренс Велк тобында Билл Пейдж бірнеше хабарламалар кезінде бас саксофонда соло орындады. Шорти Роджерстің "Swingin' Nutcracker" (1960 жылы RCA Victor үшін жазылған) төрт бөлімінде бас саксофон (Билл Худ орындаған) болды. Бүгінгі күні 1920-1930 жылдардағы стильде ойнайтын бас саксофонды жаңғыртушылардың арасында Винс Джордано және Dixieland Crackerjacks тобының жетекшісі Берт Брандсма бар. Бұл аспапты көбірек заманауи стильде қолданатын джаз музыканттарының ішінде Роско Митчелл, Энтони Бракстон, Питер Бротцман, Дж. Д. Парран, Хамиет Блуетт, Джеймс Картер, Стефан Зениук, Майкл Маркус, Винни Голия, Джозеф Джарман, Брайан Ландрус, Урс Леймгрубер, Тони Беван және Скотт Робинсон бар, бірақ олардың ешқайсысы оны негізгі аспап ретінде пайдаланбайды. Ян Гарбарек 1973 жылғы Red Lanta альбомында бас саксофонда ойнайды.
The bass saxophone enjoyed some popularity in jazz combos and dance bands between World War I and World War II, primarily providing bass line, although bass sax players occasionally took melodic solos. Notable players of this era include Billy Fowler, Coleman Hawkins, Otto Hardwicke (of the Duke Ellington orchestra), Adrian Rollini (who was a pioneer of bass sax solos in the 1920s and 30s), Min Leibrook, Spencer Clark, Charlie Ventura, and Vern Brown of the Six Brown Brothers. Sheet music of the period shows many bands photographed with a bass sax. The bass sax virtually disappeared in the 1930s, possibly due to its size, mechanical complexity, and high price. The invention of the electric bass guitar in the 1950s and its quick rise to popularity reduced demand for other bass instruments in popular music and other contemporary music. American bandleader Boyd Raeburn (1913–1966) led an avant garde big band in the 1940s and sometimes played the bass saxophone. In Britain, Oscar Rabin played it in his own band. Harry Gold, a member of Rabin's band, played bass saxophone in his own band, Pieces of Eight. American bandleader Stan Kenton's "Mellophonium Orchestra" (1960–1963) featured fourteen brass players and used a saxophone section of one alto, two tenors, baritone, and bass on Johnny Richards' compositions (with Joel Kaye playing baritone and bass saxophones). That ensemble recorded several successful albums and won two Grammys. The Lawrence Welk Band featured Bill Page soloing on bass saxophone on several broadcasts during the 1960s. Shorty Rogers's Swingin' Nutcracker (recorded for RCA Victor in 1960) featured a bass saxophone (played by Bill Hood) on four of the movements. Some revivalist bass saxophonists performing today in the 1920s–1930s style are Vince Giordano and Bert Brandsma, leader of the Dixieland Crackerjacks. Jazz players using the instrument in a more contemporary style include Roscoe Mitchell, Anthony Braxton, Peter Brötzmann, J. D. Parran, Hamiet Bluiett, James Carter, Stefan Zeniuk, Michael Marcus, Vinny Golia, Joseph Jarman, Brian Landrus, Urs Leimgruber, Tony Bevan, and Scott Robinson, although none of these players use it as their primary instrument. Jan Garbarek plays a bass sax on the 1973 album Red Lanta.
Классикалық музыкада
1844 жылы Парижде өткен дүниежүзілік көрмеде саксофонның алғашқы орындалуы Хектор Берлиоздың екі труба, бір сопрано саксофон, екі кларнет және бір бас саксофон үшін жазған «Chant Sacré» атты камералық шығармасы болды; Адольф Сакс өзі саксофондық партияны орындады. Сол жылы Жорж Кастнер өзінің «Жүданың соңғы патшасы» операсында оны пайдаланды. Саксофон оркестрлік музыкада сирек қолданылады, бірақ бірнеше мысалдары бар. Оны қолданған ең ертедегі оркестрлік шығарма – Уильям Генри Фрайдың «Hagar In the Wilderness» («Шөлдегі Хагар») атты «қасиетті симфониясы» (1853), ол сопрано саксофонды да талап етеді және Луи Антуан Жюльеннің оркестрі үшін, оның американдық гастрольдері кезінде жазылған. Рихард Штраус «Sinfonia Domestica» («Үй симфониясы») шығармасында төрт саксофондық партия жазды, оның ішінде C тонындағы бас саксофон үшін партия да бар. Арнольд Шёнберг «Von Heute auf Morgen» («Күнден-күнге») атты бір актілі операсында бас саксофон үшін партия жазды, ал Карлхайнц Штокхаузен «Samstag aus Licht» («Жарықтан сенбі») операсының үшінші көрінісі – «Люцифердің биі» саксофондық бөліміне бас саксофонды қосты. 1950-1960 жылдары саксофон музыкалық театрларға арналған оркестрлеулерде қысқа ғана уақытқа танымал болды: Леонард Бернштейннің «Вест-Сайд-Стори» («Батыс жартысының хикаясы») үшін түпнұсқалық партитурасында бас саксофон, сондай-ақ Мередит Уилсонның «The Music Man» («Музыка адамы») және Сэнди Уилсонның «The Boy Friend» («Жігіт дос») операларында да бас саксофон қолданылған. Бас саксофон кейде концерттік ансамбльдерде, әсіресе 1950 жылға дейінгі аранжировкаларда қолданылады. Австралиялық композитор Перси Грейнджер және американдық композитор Уоррен Бенсон оны пайдаланған ерекше композиторлар болып табылады. Бүгінде бас саксофон көбінесе камералық музыканы орындау үшін қолданылады. Ол әдетте саксофон хорлары мен секстеттерінде, әсіресе мұғалім-солист Сигурд Рашердің тікелей ізбасарларында кездеседі. Ол кейде алты мүшеден кем топтарда орындау үшін де қолданылады, бірақ көбінесе бастапқыда басқа аспап үшін жазылған партияны ойнау үшін қолданылады, өйткені бас саксофонды қамтитын мұндай шығармалар өте сирек.
At the 1844 World's Fair in Paris, the saxophone's premier performance was a chamber piece called Chant Sacré composed by Hector Berlioz for two trumpets, one soprano saxhorn, two clarinets, and one bass saxophone; Adolphe Sax himself played the saxophone part. The same year, Georges Kastner wrote for it in his opera Le Dernier Roi de Juda. It is rarely used in orchestral music, though several examples exist. The earliest extant orchestral work to employ it is William Henry Fry's "sacred symphony" Hagar In the Wilderness (1853), which also calls for soprano saxophone and was written for Louis Antoine Jullien's orchestra during its American tour. Richard Strauss, in his Sinfonia Domestica, wrote four saxophone parts including one for bass saxophone in C. Arnold Schoenberg wrote for the bass saxophone in his one act opera Von Heute auf Morgen, and Karlheinz Stockhausen includes a part for it in the saxophone section of Lucifer's Dance, the third scene of Samstag aus Licht. In the 1950s and 1960s it enjoyed a brief vogue in orchestrations for musical theater: Leonard Bernstein’s original score for West Side Story includes bass saxophone, as does Meredith Willson’s Music Man and Sandy Wilson’s The Boy Friend. The bass saxophone is occasionally called for in concert bands, typically in arrangements from before 1950. Australian composer Percy Grainger and American composer Warren Benson are particularly notable composers who wrote for it. Today, bass saxophone is most commonly used to perform chamber music. It is typically featured in saxophone choirs and sextets, especially those in the direct legacy of teacher soloist Sigurd Rascher. It is also occasionally used to perform in smaller (less than six member) chamber groups, though typically to play a part originally intended for another instrument as very few such pieces are written to include bass sax.