Луиджи Мария Д'Альбертис: Табиғатты зерттеуші және құқық бұзушы
Luigi D'Albertis
Луиджи Д'Альбертис – италиялық табиғатты зерттеуші, Жаңа Гвинеядағы Флай өзенін зерттеген. Зерттеулері қақтығыстарға, жергілікті халыққа қарсы зорлық-зомбылыққа толы болды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Италиялық натуралист және күдікті қылмыскер (1841–1901)
Italian naturalist and alleged murderer (1841–1901)
Луиджи Мария Д'Альбертис (21 қараша 1841 – 2 қыркүйек 1901) – итальяндық натуралист және зерттеуші, 1875 жылы қазіргі Папуа-Жаңа Гвинея деп аталатын аймақтағы Флай өзенін картаға түсірген алғашқы итальян. Ол 1875–1877 жылдары осы өзенге үш рет саяхат жасады. Біріншісі SS Ellengowan кемесімен, ал қалған екеуі Жаңа Оңтүстік Уэльс үкіметінен жалдаған "Нева" атты кішкентай кемеде өтті. Үш саяхаты барысында Д'Альбертис өзен бойында тұратын жергілікті халықтармен жиі қақтығыстарға түсіп, оларды қорқыту және кейде өлтіру үшін мылтық, ракеталар мен динамит қолданды. Ол сондай-ақ су жануарларын алу үшін жиі құрылымды динамитпен балық аулау тәсілін пайдаланды. Оның экспедициясы жергілікті тұрғындардың үйлерінен көптеген ата-бабалық қалдықтар, құрал-жарақтар мен қару-жарақтарды ұрлады. Ол құстар, өсімдіктер, жәндіктер және жақында өлтірілген жергілікті халықтың бас сүйектерін де жинады. Д'Альбертистің замандас зерттеушілері мен отаршылдық әкімшілері Флай өзеніне жасаған экспедицияларында қолданған әдістерін біржақты сынады, ал Гудтың "Флай өзенінің зорлауы" сияқты қазіргі заманғы есептер де осыған ұқсас айыптаулар айтады.
Luigi Maria D'Albertis (21 November 1841 – 2 September 1901) was an Italian naturalist and explorer who, in 1875, became the first Italian to chart the Fly River in what is now called Papua New Guinea. He undertook three voyages up this river from 1875 to 1877. The first was conducted in the steamer SS Ellengowan and the other two in a smaller ship named the "Neva" which was chartered from the Government of New South Wales. Throughout the three voyages, D'Albertis was consistently involved in skirmishes with the various indigenous people living along the river, using rifle fire, rockets and dynamite to intimidate and, on occasions, kill these local people. He also frequently employed destructive dynamite fishing as a technique of obtaining aquatic specimens for his collection. His expedition stole many ancestral remains, tools and weapons from the houses of the locals. He also collected specimens of birds, plants, insects and the heads of recently killed native people. Contemporary explorers and colonial administrators of d'Albertis were almost universally critical of the methods employed by D'Albertis in his expeditions up the Fly and more modern accounts, such as Goode's "Rape of the Fly" are equally condemnatory.
Ерте өмір
Д'Альбертис 1841 жылы Италияның Вольтри қаласында дүниеге келген. Он сегіз жасында Гарибальди әскеріне қосылды, кейін 1871 жылдың қараша айында Одоардо Бекаримен бірге Батыс Жаңа Гвинеяға экспедицияға қатысты. Ол Арфак Геб тауының шыңына жетті, бірақ қызбаға шалдығып, Сиднейге қайтып, емделуге мәжбүр болды. 1874 жылы Д'Альбертис Жаңа Гвинеяға оралып, Юль аралында база құрды. Онда ол ең әдемі жас жергілікті әйелдерді көпшілік алдында сүйіп, бұл әрекетті бейбітшілік белгісі деп көрсеткендігі үшін танымал болды. Сонымен қатар, ол жанатын спиртке толы қабықпен мұхитты өртеп жіберемін деп әдейілеп қорқытты. Осыдан кейін көптеген серіктері мен жұмысшылары оны тастап кетті.
D'Albertis was born in 1841, in Voltri, Italy. At the age of eighteen he joined Garibaldi's army and later joined Odoardo Beccari in November 1871 on an expedition to western New Guinea. He reached the peak of Mount Arfak Geb but was compelled by fever to retreat and return to Sydney to recover. In 1874, D'Albertis returned to New Guinea to set up a base on Yule Island. Here he obtained notoriety for publicly kissing the most attractive young native women and passing it off as a customary sign of peace. He also, with a shell full of burning methylated spirits, ostentatiously threatened to set the ocean alight. Most of his companions and employees deserted him after these activities.
1875 жыл , Флай өзенінің жоғарғы жағына саяхат
Д'Альбертис өзінің алғашқы сапарын Fly өзеніне SS Ellengowan бу пароходымен жасады, ол британдық колониялық Сомерсет портынан, Кейп-Йорк түбегінің ұшынан шықты. Кемеде капитан Ранси, пастор МакФарлейн және Сомерсет полициясының судьясы Х.М. Честер, Квинслендтің жергілікті полициясының алты сарбазы болды. Олардың алғашқы аялдамасы Таван аралы болды, онда Честер тұрғындарды жинап, оларды аймақтағы миссионерлерден ұрлық жасамауға ескертті. Бұл сөздерін нығайту үшін ол сарбаздарына жақын жердегі құмырсқа үйіндісін Снайдер мылтықтарынан оқтармен жоюды бұйырды. Олар Fly өзенімен жоғары қарай бағытталғанда, Д'Альбертис жергілікті халықпен қақтығысты, олардың қайықтарына бірнеше рет оқ атқаннан кейін, Честер мен оның сарбаздары оларды үрейлендіріп қашуға мәжбүр етті. "Жеңістің трофеі" ретінде Честер алпыс футтық қайықты ұрлап, оны кеме қозғалтқышына отын ретінде пайдаланды. Өзен бойындағы басқа жерлерде Д'Альбертис жергілікті халықты қорқыту және тамақ пен зерттеу үшін су жануарларын алу мақсатымен динамит пен ракеталар атқылады. Олар өзеннен төмен қарай қайтып келгенде, жергілікті халықтың шақыруын қабылдады, бірақ Честер мен оның сарбаздары "оларды қорқыту үшін" бірнеше рет оқ атып, ірі мал шошқаларын өлтіріп, ұрлады. Содан кейін Честер ауылдың ұзын үйін тонады, Д'Альбертистің жинағы үшін ата-бабалық және қасиетті адам сүйектерін, қару-жарақ және басқа да артефакттарды алды.
D'Albertis conducted his first trip to the Fly River in the SS Ellengowan steamer which left from the British colonial port of Somerset on the tip of the Cape York peninsula. On board were Captain Runcie, Rev. MacFarlane and the Police Magistrate of Somerset, H. M. Chester with six troopers of the Queensland Native Police. Their first stop was Tawan Island where Chester rounded up the inhabitants and warned them against stealing from the missionaries in the area. To emphasise his point, he ordered his troopers to obliterate a nearby termite mound with rounds from their Snider Rifles. As they began to navigate up the Fly River, D'Albertis had a collision with the native people and after shooting a number of rounds at their watercraft, Chester and his troopers dispersed them causing them to flee in terror. As "a trophy of victory", Chester stole a sixty foot canoe and utilised it for firewood for the ship's engine. At other places along the river D'Albertis set off dynamite and rockets to both intimidate the indigenous people and to obtain aquatic life for food and specimen material. On their return downriver, they accepted an invitation from native people to enter their village, but Chester and his troopers, "wishing to intimidate them" decided to let off a number of shots, killing and stealing a couple of large domesticated pigs. Chester then proceeded to ransack the long house of the village, taking ancestral and sacred human remains, weapons and other artefacts for D'Albertis' collection.
1876 жылы Fly өзеніне саяхат
Д'Альбертистің өзенге жасаған екінші сапары Жаңа Оңтүстік Уэльс үкіметінен жалдаған "Нева" кемесімен болды. Кемеде болашақ авиацияның негізін қалаушы Лоренс Харгрейв болды. Д'Альбертис қайтадан ракеталар мен динамитті қорқыту құралы ретінде пайдаланды. Ол ағаштардағы күрделі қабықтан жасалған өрнектерді алып тастады, бұл "мүмкін, киелі жерге тиіспеушілік" екенін түсінгенмен, осылай істеді. Сондай-ақ, ол қасиетті ұзын үйлерден ата-бабаларының сүйектерін ұрлап алып, "Мен бұл киелі жерге тиіспеушілікке құлақ аспаймын, мен өз табысыма қатты қуаныштымын" деді. "Нева" өзен ағысымен жоғары қарай барып, судың беткейлігіне жеткенде тоқтады. Содан кейін олар д'Альбертис Алис өзені деп атаған (қазір Ок Теди деп белгілі) саласына қарай кемемен жүрді. Көтеріңкі қызбадан ауырып, екі аяғы ревматизмнен шарлап қалған ол жеңіліске ұшырағанын мойындап, Торрес бұғазына қайтып келді.
D'Albertis' second sojourn to the river was on the "Neva" which was chartered from the Government of New South Wales. On board was Lawrence Hargrave, a future pioneer of aviation. D'Albertis again used rockets and dynamite as a weapons of fear. He removed intricate bark carvings on trees which he recognised was "perhaps a sacrilege" but did it anyway. Likewise, he stole ancestral bones from sacred long houses claiming that "I shall turn a deaf ear to this sacrilege I am too delighted with my prize". The Neva forced its way upstream until brought to a halt by the shallows. They then steamed downriver to a tributary d'Albertis had named the Alice River (today known as the Ok Tedi). Eventually stricken by malaria and crippled by rheumatism in both legs, he admitted defeat and returned to the Torres Strait.
1877 жылы Fly өзеніне саяхат
Бұл Альбертистің Муя өзенінің жоғарғы ағысына жасаған соңғы және ең оқиғалы сапары болды. Маусымның бірінші күні Д'Альбертис өзінің командасымен бірге жергілікті су кемелерінен құралған қарулы флотилиямен қақтығысқа түсті. Д'Альбертис өзі осы шайқаста шамамен 120 оқ атқан деп мәлімдеді, нәтижесінде жергілікті тұрғындардың "кейбіреуі қаза тапты". Оның экипажының ешкім де қаза таппады, бірақ "Нева" кемесінің корпусы жебелермен тесіктелді, олардың кейбіреулері ағаш тақтайларын тесіп өтті. Шілде айының басында Д'Альбертис өзен бойындағы жергілікті халықпен күнделікті қақтығыстарға қатысып, олардың кейбіреулерін атып өлтірді. Бір күні Д'Альбертис өлтірілгендердің бірінің денесін тауып, оның басын кесіп, коллекциясы үшін спиртте сақтап қойды. Кейін ол жергілікті фаунаның үлгілерін ату үшін джунглиге барудан бас тартқан қытай қызметшісінің бірін өлтірді. Д'Альбертис оны жазалау мақсатымен сынған бамбук таяғымен бірнеше рет арқасынан ұрып өлтірді. Басқа қытай қызметшілері кейін экспедициямен бірге қалудың орнына, беймәлім аумақта өз тағдырларын сынауды жөн көрді. Қазан айының соңында өзен төмен ағысымен қайтып келгенде, Д'Альбертис тағы да бірнеше рет жергілікті халықпен ұрысып, кем дегенде жеті адамды өлтірді. Осы шайқастардың бірінде Д'Альбертис "оларға толыққанды жаза беріп, олардың қаны өз мойындарына тисін" деп шешті. Осы оқиғадан кейін ол өте сақтанды, кез келген жергілікті каноэні көріп қалар болса дереу атуға бұйрық берді. Бұл саяхаттың өзінде, бұрынғылары сияқты, Д'Альбертис үнемі динамитпен балық аулаумен айналысты, "Динамит – ең тиімді құрал, әсіресе коралл рифтерінде" деп мәлімдеді. Торрес бұғазына оралғаннан кейін, оның экспедициясынан дезертир болған екі адам Д'Альбертиске қытай қызметшілерін өлтіргені үшін шағымданып, сотқа берді. Полиция судьясы Х. М. Честер, Д'Альбертистің әріптесі, шағымды дереу қабылдамады және екі полинезиялық ер адамды 16 аптаға көтеріліс жасады деген айыппен түрмеге қамады. Д'Альбертис оларға өлім жазасын бергісі келді, бірақ үкімді көңілі толмай қабылдады. Одан көп ұзамай Д'Альбертис ұрланған заттарымен бірге Еуропаға оралды. Оның туысы, тағы бір саяхатшы Энрико Альберто д'Альбертис, Луиджидің көптеген үлгілерін Кастелло Д'Альбертис сарайына орналастырды. Бүгінде сарай Әлемдік мәдениеттер мұражайына айналды. Оның Жаңа Гвинеядан әкелген табиғаттану үлгілері Генуядағы Джакомо Дориа атындағы Табиғат тарихы мұражайында сақталуда.
This was the final and probably the most eventful of the journeys of D'Albertis up the Fly River. On the first day of June, D'Albertis managed to get his crew and himself involved in a pitched battle with an armed flotilla of native watercraft. D'Albertis himself claimed to have fired about 120 shots in this skirmish which resulted in "some deaths" of indigenous people. None of his crew were killed but the hull of the "Neva" was riddled with arrows, some of which penetrated through the boards. For most of early July, D'Albertis was involved in daily clashes with native people along the river, shooting some of them dead. On one occasion, D'Albertis found the corpse of one of those killed and decided to decapitate him and preserve the head in spirits for his collection. He later killed one of his Chinese servants for refusing to go into the jungle to shoot specimens of local fauna. D'Albertis killed him by hitting him on the back a number of times with a bamboo cane which broke during the punishment. The other Chinese servants subsequently fled into the jungle, preferring to take their chances in unknown territory than to stay with the expedition. Returning downriver in late October, D'Albertis again had several affrays with indigenous people killing at least seven. In one of these battles, D'Albertis decided to "let them have it, and their blood be on their own heads". After this encounter he became extremely wary, ordering every native canoe to be shot at on sight. During this trip, as with the others, D'Albertis regularly engaged in dynamite fishing, claiming that "I think dynamite is the best means to use, especially among coral reefs". Once back in the Torres Strait, two other deserters from his expedition brought charges against D'Albertis for murdering his Chinese servants. The police magistrate, H. M. Chester, a colleague of D'Albertis, promptly dismissed the charges and jailed the two Polynesian men for 16 weeks under charges of mutiny. D'Albertis wanted the men executed, but begrudgingly accepted the sentence. Not long after, D'Albertis returned to Europe with his bounty of stolen goods. His cousin, fellow explorer Enrico Alberto d'Albertis, housed many of Luigi's specimens at Castello D'Albertis. The castle is now home to the Museum of World Cultures. His natural history specimens from New Guinea are in the Natural History Museum of Giacomo Doria in Genoa.
Сын-пикирлер мен ықпалдар
Кейінгі Британдық Жаңа Гвинеяның колониялық әкімшілері Питер Скрачли, Уильям Макгрегор және Джон Хьюберт Планкетт Мюррей Д'Альбертистің әдістерін сынады. Бұл директорлар жергілікті халықтарға қарсы түрлі репрессивтік және жазалау саясатын қолданғанмен, Д'Альбертистің әдістері британдық отарлауды жеңілдетуде өте зиянды екенін мойындады. Жаңа Гвинеяға алғашқы британдық кен іздеуші Эндрю Голди Сиднейдегі Д'Альбертиспен бірге кешкі ас кезінде болған оқиғаны сипаттады. Ол оған кездейсоқ стейк тигеннен кейін, итальяндық "ашумен көпірді" және мейрамханада қолына бөтелке ұстап, лақтырған адамның бас сүйегін қиратумен қорқытты. Дегенмен, Д'Альбертис Fly және жақын маңдағы өзендерде осындай жауапкершіліктен тыс тонау әрекеттерін жасаған бірінші де, соңғы да адам емес. Капитан Блэквуд 1846 жылы (өзен оның атымен аталған) өзендегі ауылдарға шабуыл жасап, үйлерін бомбалады. Сонымен қатар, Д'Альбертистің саяхаттарынан кейін бірнеше жыл өткен соң, капитан Джон Страхан жақын маңдағы Май-Кусса өзеніне экспедиция жасады, ол итальяндықтардан да қиратушырақ болды. Страхан, созылмалы жүйелсіз параноя мен ұйқысыздық күйінде болған сияқты, жергілікті каноэлер тобына қарсы торпедаға ұқсас қару жасады, бұл үлкен зиян келтіріп, көптеген жандардың қаза болуына себеп болды. Өте үлкен алаңдаушылықта Страхан кейін кемесін тастап, жаяу жағалауға қайтып, жол бойы жергілікті халықты жаппай қырғынға ұшыратты. Кейіннен Страханды "Жаңа Гвинеяда қанға батып, аяқтарына дейін қанға боялған қаніпез" деп айыптады. Ол Лорд Дербиден қорғаныс сұрап өтініш берді, бірақ оған ешқандай айып тағылмады.
Later colonial administrators of British New Guinea such as Peter Scratchley, William MacGregor and John Hubert Plunkett Murray were critical of the methods employed by D'Albertis. Although these directors themselves engaged in various repressive and punitive policies against the native peoples, they recognised that the techniques of D'Albertis were very harmful in facilitating British colonisation. Andrew Goldie, an early British prospector to New Guinea, described an incident at a dinner in Sydney with D'Albertis where after having a steak accidentally thrown at him, the Italian "foamed with rage" and standing up in the restaurant with a bottle in his hand threatened to smash the skull of whoever owned up to being the thrower. D'Albertis however was not the first or last to implement such irresponsible plundering actions on the Fly and nearby rivers. Captain Blackwood, in 1846, of (after which the river is named) engaged in unapologetic raiding of villages on the river, including bombardment their houses. Also, a few years after D'Albertis' voyages, Captain John Strachan made an expedition up the nearby Mai Kussa river which was even more destructive than the Italian's. Strachan, who seems to have been in a chronic state of irrational paranoia and insomnia, improvised a torpedo like weapon against a convey of native canoes causing a large amount of damage and number of casualties. In a high state of anxiety, Strachan later had to abandon his vessel and return to the coast on foot, committing massacres of indigenous people along the way. Strachan was later accused of being a "red handed murderer who had tramped knee deep in blood through New Guinea". He applied for protection from Lord Derby and subsequently no charges were laid.
Жарияланымдар
"Флай өзені бойымен және Жаңа Гвинеяның басқа аймақтарындағы саяхаттар". Корольдік географиялық қоғамның мәжіліс хаттамалары, 1879: 4 16 (картасы қоса берілген). (1878 жылғы 11 қарашадағы кешкі мәжілісте оқылды). Жаңа Гвинея: Мен жасағандар және көргендерім. I және II томдар. Лондон: С. Лоу, Марстон, Серл және Ривингтон, 1880 ж.
"Journeys up the Fly River and in other parts of New Guinea". Proceedings of the Royal Geographical Society 1879: 4 16 (including map). (read at the Evening Meeting, November 11, 1878). New Guinea: What I Did and What I Saw. Vol. I and II. London: S. Low Marston Searle & Rivington, 1880.