Кіріспе

Айнхоа (ajnɔa) — Францияның Оңтүстік-Батыс аймағындағы Жаңа Аквитания облысының Пиреней-Атлантик департаментіндегі коммуна.

Орналасқан жері

Айнхоа коммунасы Баск елінің дәстүрлі Лабур провинциясында орналасқан. Айнхоа Байон қаласынан тура оңтүстікке қарай 20 шақырым қашықтықта жатыр және коммунаның оңтүстік шекарасын құрайтын испан шекарасында тікелей орналасқан. Коммунаның оңтүстік-шығыс бөлігі таулы және орманды, ал солтүстік-батыс бөлігінде егістік жерлер бар. Оңтүстік шекарадағы Данксана ауылында Испанияға бір шекаралық өткел бар. Айнхоа және Саре коммуналары, сондай-ақ екі испандық коммуна – Зугаррамурди және Урдазуби бірлесіп Xareta деп аталатын шекаралық аумақты құрайды. Испаниямен шекарада орналасқан бұл жер, Байоннан Памплонаға дейінгі Сент-Джеймс жолының (Базтан жолы) бойындағы өткел болып табылады. Коммунаның Испаниямен шекарасы Данхария аймағында орналасқан және Данксаринея д'Урдазуби аймағына қатынас береді.

Қол жеткізу

Коммуна солтүстік-шығыста D20 тас жолы арқылы Еспелетке қосылған, бұл тас жол ауылдан өтіп, оңтүстікке қарай Испания шекарасына дейін созылады. D305 тас жолы D20-ден батысқа бұрылып, Шершебруитке жеткенше D4 тас жолымен қосылады. Коммунаның барлық аймақтарын шағын ауылдық жолдардың желісі жабады.

Гидрографиялық

Адур суайдынында орналасқан Нивель өзені оңтүстік шекара бойымен ағып өтеді және Франция мен Испания арасындағы шекараны құрайды. Коммуна аумағында көптеген арналар бастау алып, Нивель өзеніне құяды, оның ішінде Опалазиоко эррекасы, Лапичури және оның салалары, Ларреко эррекасы, Эрдрико эррекасы, Фарендеико эррекасы, Хайцагеррико эррекасы және Барретако эррекасы бар. Пол Реймонд еске алады:

Тарих

Үрриштидің ежелгі қорғаны аймақтың көне тарихын бейнелейді.

13 - 17 ғасырлар

Пол Реймонд өзінің 1863 жылғы сөздігінің 4-ші бетінде Айнхоа шіркеуінің Урдакс (Испания) аббатының иелігінде болғанын атап өтті. 1790 жылғы 4 наурыздағы заң Францияның жаңа әкімшілік құрылымын департаменттер мен округтер арқылы анықтады. Бұл Бас-Пиреней департаментінің құрылуына және Беарн, Байон және Бидачтың Гаскон жерлерімен, сондай-ақ үш француз баск провинциясының бірігуіне әкелді. Соңғысы үшін үш округ құрылды: Молеон, Сен-Пале және Устариц, олар Лабурдың билігін алмастырды. Устарицтің орталығы дерлік бірден Байонға көшірілді. Оның директоры көптеген муниципалитеттерді революция рухына сәйкес келетін жаңа атауларды қабылдауға көндірді. Осылайша Айнхоа Мендиарте, Устариц – Марат-сюр-Нив, Иксасу – Юнион, Арбонна – Константа, Сен-Этьен-де-Байгорри – Термопиль, Сен-Пале – Мон-Бидуз, Лухосоа – Монтань-сюр-Нив, Сен-Жан-Пьед-де-Пор – Нив-Франш, Сен-Жан-де-Люс – Шовен-Драгон (айқаста қаза тапқан жас солдаттың аты) және Сорайде – Мендиалде деп аталды. 1794 жылы, Террордың қызған шағында және Иксасудан қырық жеті жас жігіттің қашуынан кейін, Қоғамдық қауіпсіздік комитеті (13 Ventôse Year II, 3 наурыз 1794 жылғы Декрет) Айнхоа, Аскайн, Эспелет, Иксасу, Саре және Сурайд тұрғындарының (ерлер, әйелдер және балалар) бір бөлігін тұтқындап, жер аударып жіберді және осы коммуналарды, Испания шекарасындағы басқа коммуналар сияқты, «зияратты коммуналар» деп жариялады. Бұл Бириату, Камбо-ле-Бенс, Ларрессор, Лухосоа, Мендионде және Макаеге дейін тарады. Адамдар «түрлі ұлттық үйлерде немесе Устариц округінде, немесе Жан-Жак Руссо сияқты Ұлы Редутта біріктірілді». Шындығында, олар шіркеулерде жиналды, содан кейін Байон, Капбретон, Сен-Винсент-де-Тиросс және Ондреске өте жағдайсыз жағдайда айдалды. Коммуналардан адамдар интернирленген департаменттер: Лот, Лот-э-Гаронна, Герс, Ланда, Бас-Пиреней (ішінара беарн) және Жоғарғы Пиреней болды. Шет елге айдалғандардың оралуы және олардың мүлкін қайтару 1794 жылғы 29 қыркүйек және 1 қазан күндері шығарылған бірқатар декреттермен анықталды. Бұл бағытта Устариц директоры былай деді: «Саре, Иксасу, Аскайн, Бириату және Серрес коммуналарының тұрғындары, сегіз ай бұрын жалпы қауіпсіздік шарасы ретінде интернирленген, жақсармады. Олар өз үйлеріне қайтып, азық-түлік іздеп, аштықпен күресу үшін еркіндік сұрап келеді». Олардың мүлкін қайтару оңай болған жоқ, ол сақтауға берілді, бірақ тіркелмеді және тоналды: «Саре тұрғындарының жылжымалы және жылжымайтын мүлігі тіркелмеді және заңды түрде сипатталмады, ал біздің барлық жиһазымыз бен үй заттарымыз алынып, көршілес коммуналарға шатастырылып әкелінді. Қауіпсіз орындарға қоймағаннан гөрі, кейбіреулері аукцион арқылы, ал кейбіреулері аукционсыз сатылды».

19-20 ғасырлар

Наполеон әскері 1813 жылы Испаниядан шегінген кезде Лабоурд ауылдары тағы да конфедерациялық британдық және испан әскерлерінің зорлық-зомбылығына ұшырады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Франция неміс оккупациясы астында болғанда, осы шекаралық ауылдардың көпшілігі неміс әскерилерімен толық басқарылды, бірақ сонымен қатар британдық сарбаздар, француз Кеңес қозғалысының мүшелері және соғыспайтын Испанияға қашуға тырысқан еуропалық еврейлер үшін қашу жолы болды.

Халық саны

Коммуна Байонна қалалық аймағының бір бөлігі болып табылады. Коммуна тұрғындары француз тілінде Айнхоарлар деп аталады.

Экономика

Темір кені 19-ғасырға дейін өндірілді. Оның бастапқы қызметін Урдакстағы Сен-Совердің премонстраттық ордені жүзеге асырды. Айнхоада зығыр (тіссер) және жүн (дурангуер) тоқу дәстүрі сақталған, ал Хаспарренде 19-ғасырда тоқыма өнеркәсібі дамығанға дейін бұл маңызды шаруашылық саласы болды. Филипп Вейрин шаруалар жұмыс істеуге немесе аң аулауға пайдаланатын еркек ешкілердің кішкентай терілерінен – "чахако" жасайтын фабриканың бар екенін айтқан. Айнхоа Эспелет пиментосын өндіруге арналған атаулы аймаққа (AOC) және сондай-ақ Оссау-Ирати AOC-ге кіреді. Коммунадағы шаруашылық қызметтердің басым бөлігі ауыл шаруашылығы мен орман шаруашылығына бағытталған (1619 гектар жерде 500 гектар орман). Муниципалитет аумағында карьер үздіксіз жұмыс істеп тұрады.

Мәдениет және мұра

Қала Франциядағы «Ең әдемі ауылдар» сыйлығын алды, бұл сапалы мәдени мұраға бай шағын муниципалитеттердің туристік тартымдылығын жаңғырту мақсатындағы тәуелсіз ұйымның сыйлығы.

Тілдер

1863 жылы Луи Люсьен Бонапарт жариялаған жеті Баск провинциясының картасына сәйкес, Айнхоада сөйленетін баск тілінің диалектісі – лабурдин.

Азаматтық мұра

Ауыл бекінілген қала ретінде салынған, онда 17 ғасырдан қалған жасырын лабордин үйлері және шіркеуді қоршаған зиратқа қарама-қарсы ашық алаң бар. Алхасурута бұлағы ауыл мен Данчария аймағының арасында орналасқан, оны Наполеон III және Евгения де Монтихо 1858 жылдың 23 қыркүйегіндегі саяхаты барысында көрген.

Діни мұра

Успенская Богородица шіркеуі (13 ғасыр) тарихи ескерткіш ретінде тіркелген. Нотр-Дам д'Обепин шапкіші (Мария жас шопанға доңгелек бұтасында (немесе баск тілінде arantza) көрінгендіктен, шапкіштің тағы бір аты Аранзасудағы Әміреміз) 1886 жылдан бері Крест жолына, 1897 жылдан бері үңгірге және 1898 жылдан бері Голгофаға ие. 18 ғасырда Айнхоа приходы шапкіштің уақытша тұрғынын қалаға оңай жетпеген жақын шаруа қожалықтарында тұратын шопандар мен балаларды оқу мен жазуға үйрету үшін қаржылады. Зиратта 16-17 ғасырлардағы хиларрилер кездеседі.

Қоршаған орта мұрасы

Айнхоа орманы 400 гектардан аса аумақты алып жатыр және жабайы жануарлар (көкпең, жабайы шошқа, қоян және көшпенді құстар) мен жартылай жабайы мал (поток, "бестисос" және ешкі) сияқты бай фаунаға ие. Орман негізінен емен ағаштарынан, ескірген ағаштардан және қызыл американдық емен мен жұмсақ ағаш сияқты жаңа өсімдіктерден тұрады.

Спорттық нысандар

Пелота ауылдағы фронтонда және Ур-Хегиандағы жабық фронтонда тамашаланады.

Білім

Қалада мемлекеттік бастауыш мектеп бар.

Денсаулық

Қалада екі отбасылық дәрігер жұмыс істейді.

Коммунамен байланысты танымал тұлғалар

Жан Пьер Дювозин, 1810 жылы Айнхоада туып, 1891 жылы Сибуреде қайтыс болған баск жазушысы.