Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Француздық роялистік әскери жетекші (1752–1794)
French Royalist military leader (1752–1794)
Морис Жозеф Луи Джигост д’Эльбе (mɔʁis ʒɔzɛf lwi ʒiɡo dɛlbe, moʁ; 21 наурыз 1752 – 6 қаңтар 1794) – француздық роялистік әскери жетекші. Бастапқыда революцияға ынталы болған ол, дін қызметкерлерінің азаматтық конституциясынан көңілі толып, Бопреодағы өз иеліктеріне қайтып кетті. Ол республикаға қарсы Вендея көтерілісінің роялистік күштері құрған католик және корольдік армияның екінші бас қолбасшысы болды.
Maurice Joseph Louis Gigost d'Elbée (mɔʁis ʒɔzɛf lwi ʒiɡo dɛlbe, moʁ ; 21 March 1752 – 6 January 1794) was a French Royalist military leader. Initially enthusiastic about the Revolution, he became disenchanted with the Civil Constitution of the Clergy and retired to his estates in Beaupreau. He was the second commander in chief of the Catholic and Royal Army formed by Royalist forces of the Vendean insurrection against the Republic.
Өмір
Морис д’Эльби 1752 жылы француз отбасында Саксония электоратында, Дрезденде дүниеге келді. 1777 жылы Францияға көшіп, натурализацияланды және француз корольдік армиясына қосылды. Ол әскери мансапқа қадам басқалысымен лейтенант шеніне жетті, бірақ 1783 жылы армиядан кетіп, үйленді, одан кейін Анжудағы Бопрео маңында зейнеткерлік өмірге шықты. Кейіннен ол Саксонияның ханзада сайлаушысы Фридрих Август I-нің әскерінде офицер болып қызмет етті. Революциядан кейін эмигранттарға Францияға оралуды бұйырған заңға бағынып, ол елге қайтып келді.
Maurice d'Elbee was born in Dresden, Electorate of Saxony to a French family in 1752. He moved to France in 1777, becoming a naturalised citizen and joining the French Royal Army. He embarked on a military career, reaching the rank of lieutenant, but resigned from the army in 1783 and married, thereafter living a retired country life near Beaupréau in Anjou. He then served as an officer in the army of Frederick Augustus I, the Prince Elector of Saxony. After the Revolution, he returned in obedience to the law which ordered emigrants to return to France.
Венде көтерілісіне қатысу
Вендедегі шаруалар мен орта таптың көп бөлігі католик шіркеуіне адал болды және 1792 жылы маркиз де ла Руэри жалпы көтеріліс ұйымдастырды, бірақ графтың тұтқындалуы осы жоспарды күйретіп жіберді. Алайда, Конвент 300 000 адамды жаппай әскерге шақыруға бұйрық бергенде, Венде атеист Республикаға қарсы соғыс бастады. Бопрео ауылының тұрғындары оны өздерінің басшысы етіп тағайындады. Оның жасағы Франсуа де Шарет, Шарль Боншамп, Жак Кателино және Жан Николас Стоффле басқаратын әскерлерге қосылды. Армия бірнеше жеңіске жетті: Стоффле Сент-Винсенттегі Понт-Шарро шайқасында республика әскерін жеңді; Д'Эльбе мен Боншамп Бопреода жеңіске жетті; ал Анри де ла Рошжаклен Аубиер мен Бірінші Шоле шайқастарында жеңіс тудырды. Ол 1793 жылдың 11 сәуірінде Кемиль шайқасынан кейінгі іс-әрекеттерімен танымал: көтерілісшілер жеңіске жеткен соң, олардың көпшілігі өлгендерінен кек алуды және республикалық тұтқындарды (шамамен 400 адам) өлтіруді жоспарлады. Д'Эльбе оларды тоқтатуға тырысты және ақырында олардан "Біздің Әкеміз" дұғасын оқуды сұрады, олар да оқыды. Содан кейін, "Бізге де қарыздарымызды кеші, біз де қарызкорларымызды кешіреміз" деген сөйлемге жеткенде, ол оларды: "Құдайға жалған айтпаңдар!" деп үзіп тастады. Осы айыптаудан қозғалған сарбаздары кері қайтып, тұтқындарды құтқаруға көмектесті. Бұл оқиға "Д'Эльбедің Әкесі" (Le Pater d'Elbée) деп белгілі болды. 1793 жылдың көктеміне қарай көтерілісшілер Бретань провинциясын бақылауға алды. 2 маусымда Ларошжаклен Самур қаласына шабуыл жасады, ал Кателино бас қолбасшы болып сайланды. Д'Эльбе Кателиноның бас орынбасары болды. Франция королі болып жарияланған, өлім жазасына кесілген Людовик XVI-ның сегіз жасар ұлы Людовик XVII Париждегі Храм түрмесінде тұтқында болды. Шарет пен Кателино өз әскерлерін біріктіріп, Нантқа қарай жорыққа шықты. Кателино қала алаңында тізе бүгіп, жеңістері үшін Құдайға алғыс айтқанда, 1793 жылдың 14 шілдесінде республикалық снайпер оққа ұшты; Д'Эльбе оны генерал-сиссимус ретінде алмастырды. Ол шебер генерал болғандықтан, шағын Венде армиясын бірнеше жеңіске жеткізді, ең ірілері Корон және Торфу шайқастарында болды. Лусон шайқасында (1793 жылдың 19 тамызы) жеңілгенімен, ол әскерін қауіптен шығаруға қол жеткізді. Лусон шайқасында ол роялистердің күштерін ықтимал жеңілістен құтқарып, бірақ ауыр зиянға ұшыратты. Париждегі республикалық үкімет күресті ескі армияның генералдарына тапсырды. Вестерманн бірінші болып оларға қарсы жіберілді, бірақ 5 шілдеде ол Шатионнан қуылды және миссиядағы өкілдер оны қызметтен шеттетуге мәжбүр етті. Оның орнына бұрынғы армияның ең қабілетсіз генералдары көтерілісті басуға тырысты. Оның орнын Лаузун герцогы, генерал Бирон басты, ол сәттілікке жете алмады және бір аптадан кейін қызметтен босатылды. Содан кейін комитет Жан Антуан Россиньолды, бұрын алтын шебердің шәкірті болған, Антуан Жозеф Сантерді, сыра қайнатқышы және Шарль Филипп Ронсенді, драматургті жіберді; олардың барлығы бір-бірінен кейін шайқаста жеңіліске ұшырады, бірақ Россиньол өзінің қолбасшылық лауазымын сақтап қалды. Ақырында Жан Батист Клебер Вендедегі республика армиясының басшылығын өз қолына алып, бірқатар жеңілістерге ұшыратты. Шоледегі екінші шайқастан кейін (17 қазан 1793) ол ауыр жарақат алды, ал Боншамп қаза тапты. Содан кейін Д'Эльбе алдымен Бопреоға, содан кейін Нуармутье аралына жеткізілді. Үш айдан кейін республикашылар аралды басып алып, оны әскери комиссияға сотқа алып келді. Өлім жазасына кесілген ол Нуармутье қаласының алаңында атылды. Ол он төрт жарақатынан тұра алмағандықтан креслода отырып атылды. Рошжаклен (1772–1794), бұрынғы патшалық ат әскерінің офицері, Венде күштерінің генералы болды.
The peasantry and much of the middle class in the Vendée remained loyal to the Catholic Church and, in 1792, the Marquess de la Rouërie had organized a general rising, although this was frustrated by the count's arrest. However, when the Convention decreed the levee en masse of 300,000 men, the Vendée mounted a war against what they considered the atheist Republic. The peasants of Beaupréau to appoint him as their leader. His troop joined those of François de Charette, Charles Bonchamps, Jacques Cathelineau and Jean Nicolas Stofflet. The army experienced several successes: Stofflet defeated the republic army at Saint Vincent, in the Bataille de Pont Charrault; D'Elbée and Bonchamps won at Beaupreau; and Henri de la Rochejaquelein won the victories at the Aubiers and First Cholet. He is famous for his actions after the Battle of Chemillé, on 11 April 1793: after the insurgents' victory, many of them planned to avenge their dead and slaughter the Republican prisoners (approx. 400). D'Elbée tried to prevent them, and eventually asked them to recite the Our Father, which they did; then, when they had reached the sentence "And forgive us our trespasses, as we forgive those who have trespassed against us", he interrupted them with the words: "Do not lie to God!". Moved by this reproach, his men turned away, and d'Elbée was able to save the prisoners. This episode has since become known as "Le Pater d'Elbée" (d'Elbée's Pater Noster). By spring 1793, the insurgents controlled the province of Brittany. On 2 June, LaRochejacquelin stormed Saumur and Cathelineau was elected as commander in chief. D'Elbée was the top deputy of Cathelineau. The eight year old Louis XVII held in the Temple prison in Paris, the son of the executed Louis XVI, was proclaimed king of France, and Charette and Cathelineu united their armies to advance upon Nantes. When Cathelineau knelt at the town square to thank God for their victories, he was killed by a Republican sniper on 14 July 1793; d'Elbée replaced him as generalissimo. A skillful general, he led the small Vendéan army to several victories, most notably at Coron and Torfou. Even at his loss at the Battle of Luçon (19 August 1793), he managed to extract his force from danger. At the Battle of Luçon he managed to extricate the Royalist force from a potential rout, but suffered a significant reverse. The Republican government in Paris entrusted its fighting to generals from the old army. Westermann was sent against them first, but on 5 July he was driven from Chatillon and suspended by the representatives on mission. After his dismissal, some of the most incompetent generals of the old army sought to defeat the rebellion. He was succeeded by the Duke of Lauzun, General Biron, who was no more successful, and who was dismissed less than a week later; the committee then sent Jean Antoine Rossignol, formerly a goldsmith's apprentice, Antoine Joseph Santerre, a brewer, and Charles Philippe Ronsin, a playwright; all were beaten in successive battles, although Rossignol managed to hang on to his command. Eventually, Jean Baptiste Kléber took command of the Republic army in the Vendée and inflicted a series of defeats. Following the Second Battle at Cholet (17 October 1793), he was badly wounded and Bonchamps was killed. Afterwards d'Elbée was transported first to Beaupréau, then the island of Noirmoutier. Three months later, the Republicans took control of the island and brought him before a military commission for a show trial. Condemned to death, he was executed by firing squad in the public square of the town of Noirmoutier. He was shot sitting in a chair, since he was unable to stand due to his fourteen wounds. Rochejaquelein, (1772–1794) a former royal cavalry officer, succeeded him as general of the Vendéan force.
Жеке өмір
1788 жылы 17 қарашада Гобретиер шіркеуінде Маргарита Шарлотта Холли Хоутеривке үйленді, содан кейін Анжудағы Бопреоға жақын жерде зейнетке шығып, өмір сүрді. Маргарита д’Эльбее күйеуі 1794 жылғы қаңтарда атқыланғаннан кейін жиырма күннен соң атып өлтіріліп, суға батып кеткен жолға жерленді. Оның денесі көп уақыттан кейін кездейсоқ табылды. Оның ұлы Луи Жозеф Морис д’Эльбе 1793 жылғы 12 наурызда дүниеге келді. Луи Жозеф Морис д’Эльбе Бопреода өсті. Ол Наполеон армиясында қызмет етіп, Лейпциг және Ханау шайқастарында көзге түсті. Ханауда жараланғаннан кейін тұтқынға алынып, Потсдам ауруханасына жеткізілді, ол бір жылдан кейін қайтыс болды. Д’Эльбе креслосы 1975 жылға дейін оның отбасында сақталды, содан кейін оның туысы, маркиз Шарль Морис д’Эльбе оны Нойрмутье сарайындағы Венде мұражайына сыйлады.
He was married to Marguerite Charlotte Holly Hauterive on 17 November 1788 in the Church of the Gaubretière, and therefore lived retired in a country very close to Beaupréau in Anjou. Marguerite d'Elbée was shot twenty days following the execution of her husband in January 1794 and buried in a sunken road. The remains of her body were discovered by chance much later. His son Louis Joseph Maurice d'Elbée was born on 12 March 1793. Louis Joseph Maurice d'Elbée was raised in Beaupréau. He served in the armies of Napoleon, where he distinguished himself in the Battle of Leipzig and the Battle of Hanau. Wounded in Hanau, he was taken as a prisoner and transported to the Potsdam hospital where he died the following year. The chair d'Elbée was executed in remained within his family until 1975, when his relative Marquis Charles Maurice d'Elbée donated the chair to the Vendée Museum in the Château de Noirmoutier.