Корнелис де Хутман: Голланд саяхаты мен Шығыс Үндістанға жол ашушы
Cornelis de Houtman
Корнелис де Хутман (1565-1599) – голланд саяхатшысы, алғашқы голланд экспедициясын Шығыс Индияға басқарды. Португалияның дәмдеу өнімдері саудасындағы монополиясын бұзды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Голландиялық зерттеуші (1565–1599)
Dutch explorer (1565–1599)
Корнелис де Хоутман (2 сәуір 1565 – 1 қыркүйек 1599) – Голландияның Шығыс Үндістанға алғашқы экспедициясын басқарған голландиялық саудагер теңізші. Саяхат қиын болғанымен және аз ғана пайда әкелгенімен, Хоутман португалдардың дәмдеуіш саудасындағы монополиясының осалдығын көрсетті. Осыдан кейін голландиялық сауда сапарларының көптеген толқындары басталды, нәтижесінде португалдар ығыстырылып, Шығыс Үндістанда дәмдеуіш саудасына голландиялық монополия орнатылды.
Cornelis de Houtman (2 April 1565 – 1 September 1599) was a Dutch merchant seaman who commanded the first Dutch expedition to the East Indies. Although the voyage was difficult and yielded only a modest profit, Houtman showed that the Portuguese monopoly on the spice trade was vulnerable. A flurry of Dutch trading voyages followed, eventually leading to the displacement of the Portuguese and the establishment of a Dutch monopoly on spice trading in the East Indies.
Ерте өмір
Корнелис де Хоутман 1565 жылы Оңтүстік Голландияның Гуда қаласында дүниеге келді. Оның әкесі Питер де Хоутман сыра қайнатушы болған. Корнелис 1571 жылы туған інісі Фредерик де Хоутман мен екі әпкесі болды. 1592 жылы Хоутманның бай туысы Рейнир Пау және Амстердамдағы басқа да бірнеше өркенді саудагерлер Голландияның Шығыс Үндістанға сауда экспедициясын қаржыландыру үшін Compagnie van Verre компаниясын құрды. Олардың бастапқы шабыты Шығыс Үндістанға жол көрсеткен карталар сериясының жариялануы болды. Бұл карталарды танымал голланд картографы Петрус Планциус ұсынды, ол оларды Испанияның патшалық космографы Бартоломео де Лассодан алғанын айтты. Сол жылы Пау Хоутманды және оның інісі Фредерикті Лиссабонға жіберді. Хоутман Португалияда заңды бизнесімен айналысқан ма, әлде Шығыс Үндістандағы португалдық дәмдеуіш саудасы туралы ақпарат жинау үшін коммерциялық тыңшы ретінде барған ма, әлі белгісіз. Олар кеткен кезде тағы бір голланд саудагері Ян Хуйген ван Линшотен Гоада шамамен тоғыз жыл өткізгеннен кейін Амстердамға оралды. Ол аймақ туралы мол мәлімет әкелді, соның ішінде навигация және дәмдеуіш саудасы туралы маңызды егжей-тегжейлі ақпараттар да болды.
Cornelis de Houtman was born in 1565 in Gouda, South Holland. His father, Pieter de Houtman, was a brewer. Cornelis had a younger brother, Frederick de Houtman, born in 1571 and two sisters. In 1592, Houtman's wealthy cousin, Reynier Pauw, and several other prosperous merchants in Amsterdam formed a company, Compagnie van Verre, to finance a Dutch trading expedition to the East Indies. Their initial inspiration had been the publication of a series of maps that appeared to show the route to the East Indies. These charts were provided by noted Dutch cartographer, Petrus Plancius, who indicated he had obtained them from Spain's royal cosmographer, Bartolomeo de Lasso. That same year, Pauw sent Houtman to Lisbon along with his brother Frederick. It is unclear whether Houtman had legitimate business in Portugal or went primarily as a commercial spy to gather information about Portuguese spice trade in the East Indies. While they were gone, another Dutch merchant, Jan Huygen van Linschoten, returned to Amsterdam after spending almost nine years in Goa. He brought back extensive information about the region including crucial details on navigation and the spice trade.
Саяхат
Саудагерлер Бантамнан дәмдеуіштер сатып алуға ең қолайлы мүмкіндік бар деп шешті. 1595 жылдың 2 сәуірінде Амстердамнан төрт кеме – «Маврикий», «Амстердам», «Голландия» және «Дюифье» – жолға шықты. Саяхат басталысынан-ақ қиындықтарға толы болды. Жеткіліксіз азық-түлік салдарынан бірнеше аптадан кейін цинга ауруы тарады. Мадагаскарда, қысқа тоқтау жоспарланған жерде, 71 адамды жерлеуге тура келді. 248 теңізшінің 71-і қайтыс болды, көбісі цингадан. Олар тізгі салған Мадагаскар шығанағы қазір Голланд зираты деп аталады. Бір кеме капитаны қайтыс болғаннан кейін, капитан мен саудагерлер арасында дау-жанжал шықты, біреуі кемеде тұтқынға алынып, кабинасына қамалды. 1596 жылдың маусымында кемелер Ява аралының солтүстік-батысындағы Бантен портына жетті. Ян Хуйген ван Линшотен оларға португалдар бақылауындағы Малакка бұғазы арқылы емес, Санда бұғазы арқылы өтуді кеңес берген. Де Хоутман Бантен сұлтанымен таныстырылды, ол голландтармен үміткерлік келісімге дереу келісті, «Біз Нидерландының Нассау князі Мориспен және сіздермен, мырзалар, тұрақты одақ және достық қарым-қатынас орнатуға қуаныштымыз» деп жазды. Жергілікті португал саудагерлері Де Хоутманның қара бұрыш сатып алмағанын көріп күдіктенді, келесі жиынға дейін күтіп отыруды ниеттенді. Алайда, Де Хоутман сұлтанға дипломатиялық емес және ұстамсыздықпен қарады, нәтижесінде «әдепсіз мінез-құлқы» үшін кері қайтарылды және дәмдеуіштерді сатып ала алмады. Содан кейін кемелер шығысқа қарай Мадураға бет алды, бірақ жол бойында қарақшылардың шабуылына ұшырады. Мадурада оларды бейбіт күшпен қарсы алды, бірақ Де Хоутман бұрынғы пираттық шабуылға жауап ретінде азаматтық тұрғындарға қатыгездікпен шабуыл жасауға және зорлауға бұйрық берді. Содан кейін кемелер Балиге жол тартты және аралдың патшасымен кездесті. Олар 1597 жылдың 26 ақпанында бірнеше құмыра қара бұрышқа қол жеткізді. Екі экипаж мүшесі аралда қалды. Бавеанда кемелердің бірі, «Амстердам», қасақана өртеліп, экипаж қалған үш кемеге бөлінді. Теңізшілер сарсылып, шаршағандықтан Молукка аралдарына бармай, Голландияға қайтуға шешім қабылдады. Сол күні кешке тағы бір кеме капитаны қайтыс болды. Де Хоутман оны улаған деп айыпталды. Португалдық кемелер оларға Сент-Еленада су мен жабдықтар алуға кедергі келтірді. 249 адамнан тұратын экипаждың тек 87-і ғана қайтып келді, олар өз кемелерін тізгілеуге тым әлсіз болды.
The merchants determined that Bantam provided the best opportunity to buy spices. On 2 April 1595, four ships left Amsterdam: the Mauritius, Amsterdam, Hollandia, and the Duifje. The voyage was beset with trouble from the beginning. Scurvy broke out after only a few weeks, due to insufficient provisions. At Madagascar, where a brief stop was planned, seventy one people had to be buried. The 71 of the 248 sailors had died, most of scurvy. The Madagascan bay where they were anchored is now known as the Dutch cemetery. After the death of one of the skippers, quarrels broke out among the captains and traders, one was imprisoned on board and locked up in his cabin. In June 1596, the ships finally arrived at Banten, a northwestern port at Java. Jan Huyghen van Linschoten had told them not to pass through the Malacca Strait, which was controlled by the Portuguese, but through Sunda Strait. De Houtman was introduced to the Sultan of Banten, who promptly entered into an optimistic treaty with the Dutch, writing "We are well content to have a permanent league of alliance and friendship with His Highness the Prince Maurice of Nassau, of the Netherlands and with you, gentlemen." The local Portuguese traders became very suspicious when De Houtman did not buy any black pepper, and wanted to wait on the next harvest. Unfortunately, De Houtman was undiplomatic and insulting to the sultan, and was turned away for "rude behaviour", without being able to buy spices at all. The ships then sailed east to Madura, but were attacked by pirates on the way. In Madura, they were received peacefully, but De Houtman ordered his men to brutally attack and rape the civilian population in revenge for the unrelated earlier piracy. The ships then sailed for Bali, and met with the island's king. They managed to obtain a few pots of peppercorns on 26 February 1597. Two of the crewmembers stayed on the island. At Bawean one of the ships, the Amsterdam was purposely set on fire, and the crew divided over the other three ships. When the sailors had enough of the exhausting voyage, it was decided not to go to the Moluccas and return to Holland. That evening another one of the skippers died. De Houtman was accused of poisoning him. Portuguese ships prevented them from taking on water and supplies at Saint Helena. Out of the 249 men crew, only 87 returned, too weak to moor their ships themselves.
Өлім
Сапар гуманитарлық апатқа ұшырап, қаржылық тұрғыдан да тиімді болмаса, символдық жеңіс болды. Бұл Индонезияны голландтардың отарлауының бастауы деп есептелуі мүмкін. Бес жыл ішінде тағы 65 голланд кемесі сауда үшін шығысқа қарай жол тартты. Көп ұзамай голландтар Үнді мұхиты мен оның төңірегіндегі дәмдеуіш саудасын толыққанды бақылауға алды. 1599 жылы екінші сапарында, басқа компания үшін шығысқа барған Де Хоутман әскерімен бірге Ачехке келді. Сұлтан оны Де Хоутман мінесін көрсеткенге дейін бейбіт қабылдады. Ачехке келгенге дейін ол Солтүстік-Батыс Явадағы Бантен сұлтанатымен қақтығысқа түсіп, өзін жоғары қоя бастады. Бұл оның сұлтанның қызы, адмирал Кеумалахаяти және оның Инонг Бале әскерінен жеңілуіне себеп болды.
Though the trip was a humanitarian disaster and financially probably just broke even, it was a symbolic victory. It may be regarded as the start of the Dutch colonisation of Indonesia. Within five years, 65 more Dutch ships had sailed east to trade. Soon, the Dutch would fully take over the spice trade in and around the Indian Ocean. On his second trip to the East in 1599, for a different company, De Houtman and his troops arrived in Aceh. The Sultan accepted him peacefully until de Houtman insulted him. He had already clashed with the Banten Sultanate in northwest Java before his arrival in Aceh, and, feeling arrogant, escalated the situation by challenging the Sultan. This led to his defeat at the hands of the Sultan's daughter, Admiral Keumalahayati, and her Inong Balee Army.