Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Британдық зерттеу саясатында Халдейн қағидасы – зерттеу қаражатын неге жұмсау туралы шешімдерді саясаткерлер емес, зерттеушілер қабылдауы керек деген идея. Ол 1904 жылы және 1909 жылдан 1918 жылға дейін осы саясатты ұсынған комитеттер мен комиссияларға төрағалық еткен Ричард Бердон Холдейннің есімімен аталған. Осыдан кейін уақыт өте келе дамыған бұл саясатқа 1904 жылғы комитет Университеттерге гранттар беру комитетін құруды ұсынды, ол Университеттерді қаржыландыру кеңесі арқылы қазіргі жоғары білім беруді қаржыландыру кеңестеріне дейін өзгерді: Ұлыбритания ғылыми-зерттеу кеңестері, Англияның жоғары білім беруді қаржыландыру кеңесі, Шотландияның қаржыландыру кеңесі және Уэльстің жоғары білім беруді қаржыландыру кеңесі.
In British research policy, the Haldane principle is the idea that decisions about what to spend research funds on should be made by researchers rather than politicians. It is named after Richard Burdon Haldane, who in 1904 and from 1909 to 1918 chaired committees and commissions which recommended this policy, which has evolved over time since then. The 1904 committee recommended the creation of the University Grants Committee which has evolved via the Universities Funding Council into the current higher education funding councils: Research Councils UK, Higher Education Funding Council for England, Scottish Funding Council and Higher Education Funding Council for Wales.
Халдайн қағидасының атауы
Халдане идеясы 1918 жылы туындады және бірнеше онжылдық бойы сақталды. Бірақ, ол 1964 жылы Квинтин Хогг депутатымен ғана ресми түрде анықталды. 2017 жылы заңмен бекітілді.
Haldane’s idea arose in 1918 and was adhered to for several decades. However it was not formally defined until 1964 by Quintin Hogg MP. It was legally enacted in 2017.
1918 жылғы Халдайн қағидасы
1918 жылы Халдейн комитеті «Халдейн баяндамасын» жариялады. Баяндамада мемлекеттік ведомстволарға қажетті зерттеулерді, нақты ведомстволарға қатысты және жалпы сипаттағы зерттеулерге бөлу ұсынылды. Нақты зерттеулерді ведомстволар бақылауы тиіс, ал жалпы зерттеулер автономды ғылыми кеңестердің бақылауында болуы керек екені, олар саяси және әкімшілік қысымнан азат болып, белгілі бір салалардағы зерттеулерді жүргізуге кедеріс келтірмейтіні айтылды. Ғылыми кеңестердің дербестігі принципі қазір Халдейн принципі деп аталады. Халдейн баяндамасының нәтижесінде құрылған алғашқы ғылыми кеңес – Медициналық зерттеулер кеңесі болды. Университеттер мен ғылым министрі (Дэвид Уиллетс) Халдейн принципінің анықтамасын кеңейтіп түсіндірді. Ол, негізінен, мемлекеттік қаржыландыруды тактикалық тұрғыдан іске асыру, яғни қай жобаларды қаржыландыру керектігін академиктердің пікір алмасу арқылы шешуі керек деген принципті анықтады. Уиллетс сондай-ақ осы тактикалық іске асырудың қалай бағытталатынын түсіндірді. «Жалпы алғанда, қаржыландыру шешімдерін қабылдаудағы басты фактор – сапалы нәтижелер және осылай болуы керек. Ұлт үшін максималды пайданы тек сапалы зерттеулерді қаржыландыру арқылы қамтамасыз етуге болады». Уиллетс жалпы стратегиялық бюджетті белгілеу жауапкершілігі үкіметке жүктелгенін айтты. «Басқа жағынан, соңғы шешімдер министрлерге тиесілі, бірақ олар сыртқы кеңестердің пікірін ескере отырып қабылдануы керек; бұл ғылым мен зерттеулерге бөлінетін қаржының жалпы көлемі және оның ғылыми кеңестерге, ұлттық академияларға және жоғары білім беру саласындағы зерттеулерге үлестірілуіне қатысты».
In 1918 Haldane's committee produced the "Haldane Report". The report suggested that research required by government departments could be separated into that required by specific departments and that which was more general. It recommended that departments should oversee the specific research but the general research should be under the control of autonomous research councils, which would be free from political and administrative pressures that might discourage research in certain areas. The principle of the autonomy of the research councils is now referred to as the Haldane Principle. The first research council to be created as a result of the Haldane Report was the Medical Research Council. the Minister for Universities and Science (David Willetts) further elaborated on the definition of the Haldane Principle. Broadly he defined the principle that the tactical implementation of government funding, i. e. which projects to fund should be a decision for academics using a process of peer review. Willetts also gave a further definition of how this tactical implementation might be guided. "Overall, excellence is and must remain the driver of funding decisions, and it is only by funding excellent research that the maximum benefits will be secured for the nation." Willetts continued that overall strategic budget setting was the responsibility of government. "At the other end of the spectrum there are decisions that ultimately must be for Ministers, albeit informed by external advice; these include the overall size of the funding for science and research and its distribution between the research councils, the national academies and higher education research funding."
Холдайн қағидасы 2017
2017 жылы осы принциптің іс жүзінде қаншалықты қолданылып жатқаны туралы пікірталас болды. Жоғары білім және ғылыми-зерттеу туралы 2017 жылғы заң, ғылыми кеңестерді және Англияның жоғары білім беруді қаржыландыру кеңесінің ғылыми-зерттеу бөлігін Ұлыбритания ғылыми-зерттеу және инновация ұйымына біріктірді, Холдейн принципін 103-тармақ ретінде бекітті: "Холдейн принципі" – жеке ғылыми-зерттеу ұсыныстары бойынша шешімдер ұсыныстардың сапасы және күтілетін әсері бағаланғаннан кейін қабылдалуы тиіс принцип (мысалы, пәрменді рецензиялау процесі). Дегенмен, кейбір үкіметтер ұлттық мүдделеріне басымдық беру үшін осы принциптің қатарынан өтуге тырысып жатыр деген мәлімдемелер бар.
In 2017, there was a debate about the extent to which the principle is still applied in practice. The Higher Education and Research Act 2017, which merged the research councils and the research part of the Higher Education Funding Council for England into UK Research and Innovation, enacted the Haldane principle as section 103(3): The “Haldane principle” is the principle that decisions on individual research proposals are best taken following an evaluation of the quality and likely impact of the proposals (such as a peer review process). However, there have been claims that some governments are moving to bypass the principle in favour of national interests.