Кіріспе

Рей (Ràth) – Шотландияның Хайленд кеңесі аймағының солтүстік жағалауындағы Сэндсайд шығанағының төңірегінде дамыған ауыл. Ол тарихи Рей қауымы және Кейтнесс округінің аумағында орналасқан. Ауыл A836 тас жолында, Турсо қаласынан батысқа қарай 12 миль (19 км) және Дунрейден батысқа қарай 3 миль (5 км) қашықтықта жатыр. Турсомен бірге, ауыл 20-ғасырдың ортасында Дунрейдегі тәжірибелік ядролық қуаттылық орнатылымының құрылысымен бірге күрт өсті, онда жылдам көбейгіш реакторлар сияқты технологиялар әзірленді. Рейдегі соңғы күшті өрт шамамен 1830 жылы болған.

Топонимика

Атаудың шығу тегі белгісіз, бірақ мүмкіндіктердің ішінде гаэль тіліндегі Рейд (жазық жер) немесе Рата (бекініс немесе қоршау) болуы мүмкін. Скандинавиялық тілдерден қарағанда Ра (шекара белгісі) немесе Вра (қиық, бұрыш) деген нұсқалар да бар. Тағы бір мүмкіндік – Ра сөзі, бұл қазір қолданылмайтын, қайықтың мачтасының ұшын білдіретін ескі сөз. Жағажайдың батыс шетіндегі тарихи төбешік Кнокстангер деп аталады, ол "қазық төбе" деген мағынаны білдіреді.

Тарих

Ауылдың айналасындағы аймақ мыңжылдықтар бойы мекенделген. Қазіргі ауылдың ішінде тас шеңбердің қалдықтары, бірнеше викингтер үйлері мен жерлеу орындары, қола дәуірінің қонысының орны және бірнеше қарапайым Атлантикалық дөңгелек үйлердің қабаттасқан қалдықтары бар үйінді орналасқан. Рейдегі, әлі де пайдаланылып келе жатқан шіркеу 1739 жылы ерекше Т-тәрізді жоспармен салынды және қазір А санатындағы ескерткіш болып табылады. Ауылда 16 ғасырға жататын, бірақ әулие Колманға арналған ежелгі қасиетті орынмен бірге, кішкентай, қабырғаланған зираттың қалдықтары сақталған. Бұл ескі шіркеудің қазіргі қалдықтарына 9 ғасырлық крест тақтасы кіреді. Ауылдың ішінде бұқалардың (brochs) қалдықтары жоқ болғанымен, Рей приходында бірнеше бұқаның қалдықтары бар. 1437 жылы Маккейлер Сэндсайд шығанағындағы Сэндсайд қуғыны деп аталатын шайқаста Кейтнестің халқын жеңіп, оларды қуып шыққаннан кейін, қуғыншыларға қарсы шабуыл жасады. Рей приходы бастапқыда Кейтнес және Сазерленд графтықтарының бір бөлігі болды. Алайда, 1891 жылы приход шекарасы өзгертіліп, Сазерлендтегі Рей приходының бөлігі бөлініп, Сазерлендтегі Фарр приходының құрамына кірді. Ауылдың шетінде орналасқан Sandside House – 1751 жылдан бері кең аумақты қоршаған сарай. Бұрын ол Томас Пилкингтонға тиесілі болған, ол Reay Village Golf Club-ты құрған.

География

Қауымда Кэйтнес пен көршілес Сазерленд графтығы арасындағы шекараға жақын орналасқан Фреско, Ислауд және Шебстер кішкентай елді мекендері бар. Қауым 1894 жылдан 1930 жылға дейін қауымдық кеңеске ие болды және Кэйтнесте екі көршілес қауым бар: шығыста Тюрсо және оңтүстікте Халкирк қауымдары. Доунрей қауымның ішінде орналасқан. Сандсайд шығанағы – ерекше ғылыми маңызы бар аумақ. Оны серфингшілер жоғары сапалы, сол жақтан толқынды рифтің үзіліс орны деп таниды. Дегенмен, бұл өте тұрақсыз, ал қалыптасуы үшін нақты жел, толқын және су деңгейінің жағдайлары қажет. Бұл үзіліс өте тасты, беткей және қауіпті болып саналады, себебі толқын жарылатын рифтің пішіні дұрыс емес. Доунрей ядролық электр станциясын дамытумен байланысты негізгі экологиялық мәселелердің бірі – станциядан теңізге шығарылған радиоактивті ядролық отын бөлшектері. Қазір бұл бөлшектер станцияның жанында және Сандсайд шығанағында теңіз түбінде жатыр. Олардың бір бөлігі жағаға шығып жатыр, соның ішінде Sandside Estate-тің бөлігі болып табылатын Sandside Bay жеке меншік жағажайында да шағын мөлшерде кездеседі. Қоршаған орта, тағам және ауыл шаруашылығы министрі 2006 жылдың 25 қазанында тазалау жұмыстарын жүргізуге және бақылауды ашық етуге міндеттелді. Dounreay Particles Advisory Group жағажайдағы бөлшектерді бақылау жиілігін екі аптаға бір рет арттыруды ұсынды. Sandside-тың 13-ші лаирды, Портленд герцогы, 1628 жылғы барондық құқығымен берілген иеліктің төменгі су шегіне дейін меншігін растау үшін үкіметке сотқа жүгінді және жеңіске жетті. 1991 жылдан бері Sandside-тың 19-шы лаирды, Джеффри Минтер, 1997 жылы басталған радиоактивті ластануға байланысты 2003 жылы үкіметке қарасты UKAEA-ны сотқа берді және Шотландияның жоғарғы сотында сот шешімін жеңіп алды. Сот шешімімен иеліктің жеріне радиоактивті зиян келгені және UKAEA Ядролық орналыстар туралы заң бойынша өзінің міндеттерін орындамағаны дәлелденді. UKAEA-ның мердігерлері енді жер иесімен жасалған тұрақты келісімге сәйкес жағажайды үнемі бақылап отырады.

Жергілікті билік

Ауыл Таулы аймақ кеңесінің Тёрсо және Солтүстік-Батыс Кейтнесс бөлігіне кіреді. Бұл бөлік бір ауыстырылатын дауыс жүйесі арқылы төрт кеңесші сайлайды, бұл пропорционалдық өкілдіктің бір түрін қамтамасыз етеді. Бұл кеңестің Кейтнес, Сазерленд және Истер Росс корпоративтік басқару аймағындағы жеті бөліктен бірі және кеңес аймағындағы 22 бөліктен бірі болып табылады.