Кіріспе

АҚШ-та қаржыландырудың тоқтауына байланысты "қажетті емес" мемлекеттік қызметтердің тоқтауы. АҚШ-та үкіметтік жұмыс тоқтаулар келесі қаржы жылы басталғанға дейін федералды үкіметті қаржыландыруға қажетті заңнама қабылдалмаған жағдайда орын алады. Жұмыс тоқтау кезінде федералды үкімет агенттіктердің қызметін және қызмет көрсетуін қысқартады, қажетті емес операцияларды тоқтатады, қажетті емес қызметкерлерді мерзімі уақытты демалысқа жібереді және адам өмірі мен мүлікті қорғауға бағытталған департаменттерде тек қажетті қызметкерлерді ғана сақтайды. Жұмыс тоқтаулар штаттық, аумақтық және жергілікті билік деңгейлерінде де бұзылыстарға әкелуі мүмкін. 1980 жылы қаржыландырудағы кемшіліктер жұмыс тоқтауларға бастады, сол кезде Бас прокурор Бенджамин Сивилетти осыны талап ететін заңдық пікір білдірді. Бұл пікір 1980-жылдарда үнемі сақталмады, бірақ 1990 жылдан бері бірнеше сағаттан астам уақытқа созылған барлық қаржыландырудағы кемшіліктер жұмыс тоқтауға әкелді. 2024 жылдың ақпан айына дейін 10 қаржыландыру тоқтауы федералдық қызметкерлердің мерзімі уақытты демалысқа жіберуіне әкелді. Ең маңыздылары – президент Билл Клинтонның әкімшілігі кезіндегі 1995–1996 жылдардағы 21 күндік жұмыс тоқтау, ірі шығындарды қысқартуға қарсылық көрсетуге байланысты; Барак Обаманың әкімшілігі кезіндегі 2013 жылғы 16 күндік жұмыс тоқтау, Қолжетімді денсаулық сақтау заңының (ACA) іске асырылуына байланысты туындаған дауға байланысты; және ең ұзақ – Дональд Трамптың әкімшілігі кезіндегі 2018–2019 жылдардағы 35 күндік жұмыс тоқтау, АҚШ-Мексика шекарасындағы кедергілерді кеңейту туралы дауға байланысты. Жұмыс тоқтаулар мемлекеттік қызметтер мен бағдарламаларды бұзады, ұлттық парктері мен мекемелерін жабады. Олар мемлекеттік кірістерді азайтады, себебі алымдар төленбейді, ал кем дегенде бір бөлігі мерзімі уақытты демалысқа жіберілген қызметкерлер еңбекақысын алады. Олар экономикалық өсімді тежейді. 2013 жылғы жұмыс тоқтау кезінде қаржылық рейтингтік агенттік Standard & Poor's 16 қазанда жұмыс тоқтаудың "қазіргі уақытқа дейін экономикадан 24 миллиард доллар алып тастағанын" және "2013 жылдың төртінші тоқсанындағы ЖІӨ өсімін кем дегенде 0,6 пайызға төмендеткенін" мәлімдеді.

Әсерлер

1995-1996 жылдарға дейінгі үкіметтік жұмыстардың тоқтатылуының әсері өте шамалы болса, толыққанды федералдық үкімет жұмысын тоқтату көптеген азаматтық федералдық қызметкерлердің қызметтен уақытша босатылуына (фурлетке шығарылуына) әкеледі. Мұндай қызметкерлерге тіпті электрондық пошталарын тексеруге де тыйым салынады, ал кейбір агенттіктер бұл тыйымды үкімет берген электрондық құрылғыларды тоқтау мерзіміне дейін жинау арқылы сақтайды. Үкіметтік жұмыс күшінің ауқымдылығына байланысты, тоқтатудың әсерін макроэкономикалық деректерде байқауға болады. Мысалы, 2013 жылғы тоқтату кезінде 800 000 қызметкер жұмыстан босатылды, 1,3 миллион жұмысшыға жалақы төлеу кешіктірілді, жұмыс нарығына деген сенім бір айға төмендеді және ЖІӨ өсімі 0,1-0,2% қалыптасты. Тоқтатудың толыққанды әсері көбінесе белгілі бір мемлекеттік кеңселер жабық болғандықтан жинау мүмкін болмайтын деректердің жетіспеуімен бүркеленеді. 2018-2019 жылдарғы тоқтату қауіпсіздік және құқық қорғау органдарының тергеулерін шектеді, қажетті қызметкерлер жұмысқа келмегендіктен әуе саяхатында кешігулер туды, кейбір аборигендер мен туристерге арналған нысандар жабылды, сондай-ақ ұсталмағандарға қатысты нормативтік келісімдер мен иммиграциялық тыңдаулар кешіктірілді. Үкіметтік жұмыс тоқтаған кезде қандай мемлекеттік функциялар тоқтатылатынының нақты тізімі Басқару және бюджет жөніндегі кеңсе (Office of Management and Budget) анықтайды.

Ашық қалғаны

"Төтенше жағдайларға жауап беретін қызметкерлер" жұмысын жалғастыруда, оның ішінде әскери міндеттемедегі (10-тарау) әскерилер, федералды құқық қорғау органдарының қызметкерлері, федералды ауруханаларда жұмыс істейтін дәрігерлер мен медбикелер, әуе трафигін басқарушылар. Пошта жеткізіліміне әсер етпейді, себебі ол өз қаражатымен қаржыландырылады және қаражат Конгресс тарапынан бөлінбейді. Кейбір кеңселер, мысалы, Патенттік және тауарлық таңбалар кеңсесі, бірнеше ай бойы жұмыс істеу үшін операциялық резервтерін пайдалана алады. Кейде Вашингтон қаласының әкімшілігі ашық болады. Мысалы, 2013 жылғы жабылу кезінде қала ашық болды, өйткені мэр Винсент С. Грей қалалық әкімшіліктің барлық бөлімдерін маңызды деп жариялаған еді.

Не жабылды

Қорғаныс министрлігі үшін азаматтық қызметкерлердің кем дегенде жартысы, сондай-ақ АҚШ Ұлттық гвардиясының толық уақытты, екі мәртебелі әскери техниктері мен дәстүрлі гвардияшылар (32-тарау мәртебесіндегілер) жабылу кезеңінде жұмыстан босатылып, жалақы алмайды. Жылдық қаржыландырудан басқа заңдармен қаржыландырылатын бағдарламалар (мысалы, Әлеуметтік қамсыздандыру) бағдарламаны іске асыру жылдық қаржыландыруға тәуелді болса, қаржы тапшылығына тап болуы мүмкін. 2019 жылы Майкл Шиндлер The American Conservative журналында 2018–2019 жылғы жабылу аяқталғаннан кейін, жабылу халық егемендігін қорғайды деген пікірді айтты. Ол былай деп жазды: "Ешбір саяси құбылыс бүкіл халықты идеологиялық айырмашылықтары соншалықты үлкен болғанын мойындауға осылай күшпен және айқын түрде міндеттейді, олардың егемендігін жүзеге асыру іс жүзінде мүмкін емес болып қалды", және "Жабылу кезінде ұлттық ерік-жігерге күрделі механизмдермен байланысты үкімет шатасқандай болады. Бір сәтте американдық тарихтың бағыты тоқтап қалғандай көрінеді. Алға жылжудың екі жолы бар: үкімет шенеуніктері ұлттың еркінен өзге нәрсенің еркіне бас иеді немесе ұлт өзінің еркінде маңызды келісімге келеді".

1980 жыл

1980 жылы 1 мамырда, Джимми Картердің президенттік мерзімінде, Федералды сауда комиссиясы (FTC) Конгресс оның саяси нанымдары мен мақсаттарына қарсы болғандықтан, агенттікке қаржыландыру туралы заң жобасын қабылдамағаннан кейін бір күнге жабылды. Жабылуға дейін 1884 жылғы жетіспеушілікке қарсы заңға сәйкес агенттіктерді қаржыландыруды бекіту мәселесі қайта қарастырылды. Бастапқы пікір бойынша, мемлекеттік агенттік қаржыландыру мерзімі біткеннен кейін жабылуға тиіс емес еді, бірақ Бас прокурор Бенджамин Цивилетти 1980 жылдың 25 сәуірінде бұл пікірге қарама-қарсы пікір білдірді, заңның бір тармағы керісінше екенін мәлімдеді. Бес күннен кейін FTC экономиканы тым қатаң бақылағаны үшін сынға ұшырағаннан кейін, агенттіктің тергеу және ереже шығару өкілеттіктерін шектеу мақсатындағы заң жобасын мақұлдау үшін Конгресс агенттікке қаржыландыруды кейінге шегерді. 1980 жылғы жабылу – бюджеттік дауға байланысты федералды агенттіктің алғашқы жабылуы болды. Осының салдарынан FTC-нің 1600-ге жуық федералды қызметкері уақытша жұмыстан босатылды. Картер Конгресс сол жылдың 1 қазанына дейін шығындар туралы заң жобасын қабылдамаса, АҚШ үкіметінің барлық бөлімдерін жабуға уәде бергеннен кейін жабылу аяқталды. Сол кездегі экономистер FTC-нің бір күндік жабылуы үкіметке шамамен 700 000 долларға шығын келтірді деп есептеді, оның көп бөлігі жұмыстан босатылған қызметкерлерге төленбеген жалақы болды. Жабылудан кейін 1981 жылдың 18 қаңтарында Цивилетти өзінің бастапқы пікірінің жаңартылған нұсқасын жариялады, онда адамдар мен мүлікті қорғаумен айналысатын агенттіктер қаржыландыру тоқтатылған жағдайда да жұмысын жалғастыруға тиіс екені айтылды. Рейган кейбір мемлекеттік ведомстволар үшін ұсынған шығындарды қысқартудан кем нұсқаны қамтитын қаржыландыру туралы заң жобасына вето қойды. Бұл жағдай тек бірнеше мемлекеттік ведомстволарға ғана әсер еткенімен, сол кездегі экономистер салық төлеушілерге 80-90 миллион долларға жуық жалақы мен басқа да шығындар төленбегенін есептеді. Конгресс заң жобасының даулы бөліктерін алып тастауға және жабылуды аяқтау үшін Никарагуалық контраларды қаржыландыруды қосуға мәжбүр болды. Конгресске қысым көрсету үшін, бір жылдық жалпы қаржыландыру туралы заң жобасын жылдам қабылдау мақсатында. Бұл жағдай барлық мемлекеттік мекемелерге әсер етті. Конгресс сол күні жалпы қаржыландыру туралы заң жобасын қабылдағаннан кейін ол аяқталды. Экономистер бұл жабылу АҚШ үкіметіне 62 миллион долларлық жұмыс тоқтау шығынын келтірді деп есептеді, сондай-ақ дефицитті жеңу үшін Medicare сияқты әлеуметтік бағдарламаларға қаржыны қысқартуға әкелді. 1990 жылдың 5 қазанында либералды демократтар мен консервативті республикашылар, сол кездегі Палатаның азшылық тобының жетекшісі Ньют Гингрич бастап, бастапқы қаржы пакетіне қарсы шықты, ал Буш келесі күні, 6 қазанда шығындар туралы заң жобасына екінші қарарға вето қойды. Жабылу 9 қазанға дейін созылды, содан кейін Буш ұсынған салықты көтеруден бас тарды және шығындарды қысқарту көлемін азайтуға келісті, ал Конгресс байларға табыс салығын арттыруға мүмкіндік беретін түзетулерді қабылдады.

1995-1996 жылдар

1995 және 1996 жылдар аралығында АҚШ үкіметі Билл Клинтонның президенттік мерзімінде екі рет тоқтатылды. Бұл тоқтатудың себебі, Конгресс республикашылары, екі палатада да көпшілікке ие болып, 1996 жылға арналған қаржыландыру туралы ұсынған заң жобаларына Клинтонның қарсылығы болды. Палата спикері Ньют Гингрич та осы қарсылыққа қатысты. Гингрич пен Конгресс көпшілігі үкімет шығындарын азайтуға бағытталған заң жобаларын қабылдауға тырысты, бұл Клинтонның 1996 жылғы саяси мақсаттарына қайшы келді. Клинтон білім беру, қоршаған орта және халық денсаулығы салаларын қаржыландыруды қысқартуға қарсы болды. Ұсынылған заң жобаларының бірі Medicare жүйесіндегі сыйлықақыларды жоспарланғандай төмендетуге кедергі келтіруі мүмкін еді. Екі тарап та ұсынылып отырған заң жобаларының экономикалық өсімге, медициналық инфляцияға және күтілетін түсімдерге тигізер әсері туралы әртүрлі пікірде болды. Клинтон Конгресс республикашылары қосымша енгізген түзетулерге байланысты заң жобаларына вето қойды, Гингрич елдің мемлекеттік қарызының лимитін арттырудан бас тартуы мүмкін екенін ескерткеніне қарамастан. Бұл тоқтату Клинтонның президенттік мерзімін нығайтты және 1996 жылы Ақ үйге қайта сайлануының сәттілігіне ықпал еткен факторлардың бірі ретінде қарастырылды. Тоқтатудың салдарынан үкімет, туризм және әуе тасымалы салалары миллиондаған долларлық кірістен айырылды, паспорттар мен визаларды рәсімдеу процесі бұзылды, сондай-ақ медициналық зерттеулер мен зиянды қалдықтарды жою жұмыстары тоқтатылды.

2013 жыл

2013 жылғы үкіметтік жұмыстың тоқтауы Обаманың екінші мерзімінде болды, бұл Республикалық партия басшылығындағы Өкілдер палатасы мен Демократиялық партия басшылығындағы Сенат арасындағы 2014 жылғы Ұзақ мерзімді қаржыландыру туралы қаулының мазмұнына байланысты келіспеушіліктерге негізделді, сонымен қатар басқа да саяси мәселелер де болды. Конгресс республикашылары, Тед Круз сияқты консервативті сенаторлар мен Heritage Action сияқты консервативті ұйымдардың ықпалымен, 2013 жылдың соңында заң жобасына 2013 жылғы Қолжетімді денсаулық сақтау туралы заңға (ACA) қаржыландыруды кейінге шегеруге және заңға өзгерістер енгізуге уақыт беру үшін бірнеше шараларды қосуға тырысты. Обама да, демократ сенаторлары да бұл шараларға келіспеді, керісінше, заң жобасында үкіметтік қаржыландыруды сол кездегі секвестр деңгейінде сақтап, қосымша талаптар қоймауды ұсынды. Үкіметтік жұмыстың тоқтауы 2013 жылдың 1 қазанында болды, себебі заң жобасының мазмұны бойынша келісімге келе алмады, ал Өкілдер палатасы осы күнге дейін ешқандай қаржыландыру қаулысын мақұлдай алмады. Демократтар Конгресс спикері Джон Бонер басқаратын конгресс республикашыларының ACA қаржыландыруын кейінге шегеруге жасаған әрекеттеріне қарсы болды және олардың үкіметтік жұмыстың тоқтауын шешу үшін ұсынған бөлік-бөлік қаулыларын қабылдамады. Конгресс АҚШ-тың мемлекеттік қарызын төлемей қалуы мүмкін деген алаңдаушылық күшейген кезде, Сенаттағы азшылық көшбасшысы Митч Макконнелл мен Сенаттағы көпшілік көшбасшысы Гарри Рид бастаған АҚШ сенаторлары дағдарыстан шығу үшін келісімге келді. Олар қаржыландыруды секвестр деңгейінде сақтайтын, қарыз шегін 2014 жылдың 7 ақпанына дейін уақытша тоқтататын және денсаулық сақтаруға қатысты табыс тексеру ережелерін қатаңдататын қаулының түзетілген жобасын мақұлдады, бұл конгресс республикашыларына ACA бойынша кейбір жеңілдіктер берді. Бонер 2013 жылдың 16 қазанында ел қарыз шегіне жеткенге бірнеше сағат қалғанда, ACA-ға қарсылығын білдіруден және оны кейінге шегеру әрекеттерін тоқтатты. Конгресс келесі күні заң жобасын Обаманың қол қоюына жіберді. 16 күндік үкіметтік жұмыстың тоқтауы АҚШ-қа елеулі әсер етті: шамамен 800 000 федералдық қызметкерлер демалысқа жіберілді, ал тағы 1,3 миллионға жуық адам осы кезеңде төлем күні белгісіз болғандықтан жұмысқа баруға мәжбүр болды, бұл үкіметке миллиондаған долларлық арт төлемдерге шығын келтірді; үкіметтік бағдарламалар, оның ішінде американдықтар, балалар және отбасылық зорлық-зомбылықтан зардап шеккендерге арналған бағдарламалар, сондай-ақ паналық және иммиграциялық істерді, Азаматтық құқықтар кеңсесімен қаралатын зорлық-зомбылық істерін қарау үкіметтік жұмыстың тоқтауынан зардап шекті; ұлттық парктің жабылуы туризмге үлкен әсер етті және үкіметке миллиондаған долларлық кіріс жоғалды; және АҚШ экономикасы осы кезеңде өсті. Саяси айналымдарда үкіметтік жұмыстың тоқтауы республикашыларға теріс әсер етті, өйткені американдықтардың жартысынан астамы тұйықталуға республикашыларды жауапты деп санады, бұл кезеңде демократтар мен Обаманың жауапкершілігі туралы қоғамдық пікірмен салыстырғанда.

2018 жылғы қаңтар

2018 жылғы қаңтардағы үкіметтік жұмыстың тоқтауы Дональд Трамптың президенттік мерзімінде алғаш рет болды және иммиграция мәселесіндегі келіспеушіліктерге байланысты туындады. 2017 жылғы қазан айының басында Конгресс 2018 жылы АҚШ үкіметін қаржыландыруға бағытталған ассигнование туралы заң жобасын қабылдамады, оның орнына федералдық агенттіктерді 2018 жылғы 19 қаңтарға дейін жұмыс істеуі үшін үш жалғастыру резолюциясын (CR) қабылдады. Тұрақты шығындар туралы заң жобасын қабылдамаудың себебі демократ сенаторлардың кез келген ұсынылған палата заң жобасында балалық шақта АҚШ-қа келгендерге қатысты DACA (Deferred Action for Childhood Arrivals) иммиграциялық саясатын қаржыландыру және DREAM Act-ке сәйкес иммигранттарды депортациядан қорғау туралы ережелерді қосу талабы болды. Республикашылар мұндай заң жобаларын қабылдаудан бас тартты, себебі иммиграция және DACA бойынша талқылаулар келесі жылғы наурыздың ортасынан бұрын өткізілмейтінін мәлімдеді. 2018 жылғы 19 қаңтарда Сенатта 2018 жылғы жалғастыру резолюциясын ұзарту жөніндегі дауысқа түсу, ол күні бұрын Конгресс тарапынан қабылданған болатын, көпшілік дауысқа ие болмады. Демократ сенаторлар республикашыларды CR мерзімін қысқартуға және DACA саясатын ұзартуға бағытталған келіссөздерді бастауға мәжбүрлеу мақсатында филибүстер ұйымдастырды. Алайда, демократтар келіссөздерді жеделдету үшін CAR мерзімін қысқартуды талап еткендіктен, көпшілік дауысқа ие болу мүмкін болмады. Үкіметтік жұмыс 2018 жылғы 20 қаңтарда тоқтады, нәтижесінде шамамен 692 000 федералдық қызметкер уақытша жұмыстан босатылды. Демократтардың тұрақсыз жағдай кезінде әскери қызметшілердің жалақысын қорғау әрекеті Сенаттағы көпшілік көшбасшысы Митч Макконнеллдің барлық АҚШ үкіметін қаржыландыруды қалпына келтіру қажеттігін, жеке ведомстволарды емес, деп мәлімдегеннен кейін республикашылар тарапынан қабылданбады. Заң жобасы қабылданбаса да, екі тарап та төрт аптаға үкіметті қаржыландыруға бағытталған уақытша шара бойынша келісімге келген келіссөздерді жүргізді. Бұл келісімге сәйкес демократтар филибүстерді тоқтатуға және республикашылардың ұсынысын мақұлдауға келісті, ал оның орнына DACA саясаты және DREAM Act бойынша жаңа келіссөздер жүргізілуі керек болды. Бұл шара Палатада мақұлданды және Сенатта дауысқа түсіріліп, 23 қаңтарда үкіметтік жұмыстың тоқтауына де-факто нүкте қойды. Үкіметтік жұмыстың тоқтауының әсері бұрынғы жағдайлармен салыстырғанда осылайша ауыр болған жоқ. Энергетика департаменті және Қоршаған ортаны қорғау агенттігі сияқты көптеген мемлекеттік ведомстволар үш күндік тоқтау кезінде өздерінің жұмысын жалғастыра алды, бірақ олардың қызметкерлері кейіннен жалақы алуға құқылы болды, ал АҚШ-тағы ұлттық парктің үштен бірі ғана жабылды. Үкіметтік жұмыстың тоқтауынан кейін Сенат 2018 жылғы екі партиялық бюджеттік заң жобасын талқылады, ол әскерилерді екі жылға қаржыландыруды және үкіметті тағы алты аптаға қаржыландыруды қамтамасыз етуді көздеді. Алайда, келіссөздердегі кешігулер 9 ақпан күні қысқа мерзімді қаржылық тапшылыққа әкелді, бірақ бұл тек тоғыз сағатқа созылды және көп кедергі тудырмады.