Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
19 ғасырдың клавишалы латунь аспаптары, клавишалы латунь аспаптары
19th century keyed brass instrument
the keyed brass instrument
Офихклид (Offihklyde) – 19 ғасырдың басында Францияда альт, бас және контрабас диапазонды кеңейту үшін ойлап табылған конустық саңылаулы клавишалы латунь аспаптар отбасы. Олардың ішінде C немесе B тонындағы бас офихклид 19 ғасыр бойы әскери оркестрлерде және Батыс Еуропаның оркестрлік латунь секцияларындағы бас аспап ретінде кеңінен қолданылып, жылан мен оның кейінгі тік түріне алмастырды. Алайда, 19 ғасырдың соңында оның орнын жаңа тубаның алғашқы үлгілері басты, олар клавишалы офихклидтерден дамытылды.
The ophicleide ('/ɒ//f//ɪ//k//l//aɪ//d/ OFFihklyde) is a family of conical bore keyed brass instruments invented in early 19th century France to extend the keyed bugle into the alto, bass and contrabass ranges. Of these, the bass ophicleide in C or B took root over the course of the 19th century in military bands and as the bass of orchestral brass sections throughout Western Europe, replacing the serpent and its later upright derivatives. By the end of the 19th century however, it had been largely superseded by early forms of the modern tuba, developed from valved ophicleides.
Этимология
Аспаптың аты грек тіліндегі ὄφις (ophis) және κλείς (kleis) сөздерінен шыққан, себебі ол кілттері бар жылан ретінде ұсынылған.
The instrument's name comes from the Greek words ὄφις (ophis, ) and κλείς (kleis, ), since it was conceived of as a serpent with keys.
Тарих
Офиклидті 1821 жылы француз аспап жасаушысы Жан Илер Асте (Халари ретінде жұмыс істеді) төменгі регистрдегі клавишалы кернейді кеңейту мақсатымен жасалған аспаптар жиынтығы ретінде патенттеді. Патент бастапқыда 6 футтық F немесе Eb құрамындағы альто немесе квинтиклавты, сондай-ақ 8 футтық C немесе Bb құрамындағы бас офиклидті қамтыды. Альто әрқашан сирек кездесетін аспап болды, ол бір кезде әскери оркестрлерде пайда болды, бірақ кейін клапанды аспаптармен ығыстырылды. 1834 жылы Мендельсонның «Илия» ораториясы үшін жасалған өте сирек кездесетін контрабас, кейде «монстр» деп аталды. Музейлерде тек үш ойнауға келмейтін аспап сақталған; жалғыз белгілі ойналатын аспап – 1960 жылдары калифорниялық аспап жасаушы Робб Стюарт жасаған көшірме. Адольф Сакс 1840 жылдары бас офиклидтен октава жоғары сопрано офиклидтің үлгілерін жасады, ал Стюарт ойналатын көшірмелерін жасады. Бас офиклид ерте романтикалық оркестрдің қола бөлімінің бас аспабы болды (неміс тілдес елдердегі симфониялық дәстүрден басқа), Ренессанс дәуіріндегі жылан мен оның кейінгі тік туындыларын ығыстырды. Бас офиклид алғаш рет 1819 жылы Гаспар Спонтинидің «Олимпия» операсының сахналық тобында пайда болды. Оны қолданатын танымал туындылардың ішінде Феликс Мендельсонның «Илия» және «Жазғы түнгі арманға кіріспе» (алғашқыда ағылшын бас горны үшін жазылған), сондай-ақ Берлиоздың «Фантастикалық симфониясы» бар, ол бастапқыда офиклид пен жыланды қамту үшін жазылған. Бүгінде ол көбінесе оркестрлік орындауларда екі тубамен ауыстырылады, бірақ кейбір авторлар бастапқы эффект жоғалып кеткенін айтады; тубалар көзделген дыбысқа тым қатты. Аспап Майербер, Халеви және Обердің 19-ғасырдың ортасындағы француз операларында, сондай-ақ Майкл Балф, Винсент Уоллес және басқалардың ағылшын операларында стандартты болды. Итальян опера композиторы Джузеппе Верди өзінің ерте операларында серпентоне немесе цимбассо үшін партиялар жазды, бірақ 1880 жылдардың соңында офиклид пайда болғанға дейін олар көбінесе офиклидте орындалды. Композиторлар Саверио Меркаданте және Рихард Вагнер бас тубаға немесе контрабас тромбонына ауысудан бұрын офиклид үшін де жазды. Сэр Артур Салливан өзінің «Ди Балло» увертюрасына офиклидті қосты (Вагнердің «Риенци» операсындағыдай, оның да жыланға қосымша партиясы бар). Офиклид (португалша: oficleide) бразилиялық шоро тобында 20-ғасырдың басына дейін қолданылды, содан кейін саксофонмен ығыстырылды. Иринеу де Алмейда – аспапта ойнаған маңызды солист. Аспапқа қызығушылық 20-ғасырдың соңында Ұлыбританияда қайта жанданды, 1965 жылы Дэвид Райкрофт бастады, содан кейін Алан Ламсден, Стивен Уик және Клифф Беван қатысты, олар сонымен қатар жыланды қайта жандандыруға қатысты. «Brass From the Past» деп аталатын туынды 2012 жылы алғаш рет орындалды, кейін Naxos Records компаниясы Бернмен солист ретінде жазды.
The ophicleide was patented in 1821 by French instrument maker Jean Hilaire Asté (operating as Halary) as a set of instruments to extend the keyed bugle into lower registers. The patent originally included the alto or quinticlave built in 6 foot F or E♭, and the bass ophicleide in 8 foot C or B♭. The alto was always a rare instrument, only appearing in military bands for a time, before being superseded by valved instruments. A very rare contrabass in 12 foot F or E♭, sometimes known as the monstre, was commissioned in 1834 for Mendelssohn's oratorio Elijah. Only three non playable instruments survive in museums; the only known playable instrument is a replica built in the 1960s by Californian instrument maker Robb Stewart. Adolphe Sax built examples of a soprano ophicleide an octave above the bass in the 1840s, and playable replicas have also been built by Stewart. It was the bass ophicleide that became the bass of the brass section of the early Romantic orchestra (with the exception of the symphonic tradition in German speaking countries), replacing the Renaissance era serpent and its later upright derivatives. The bass ophicleide first appeared in the banda (stage band) of the opera Olimpie by Gaspare Spontini in 1819. Other famous works which employ it include Felix Mendelssohn's Elijah and Overture to A Midsummer Night's Dream (originally scored for English bass horn), as well as Berlioz's Symphonie Fantastique, which was originally scored to include both an ophicleide and a serpent. Today, it is often replaced with two tubas in modern orchestral performances, but some writers believe the original effect is lost; the tubas are too loud for the intended sound. The instrument was standard in French mid 19th century serious operas by Meyerbeer, Halevy, and Auber, as well as English operas by Michael Balfe, Vincent Wallace, and others. Italian opera composer Giuseppe Verdi scored for either serpentone or cimbasso in his early operas, but parts were often played on the ophicleide until the appearance of the in the late 1880s. Composers Saverio Mercadante and Richard Wagner also composed for the ophicleide, before switching to the bass tuba or contrabass trombone. Sir Arthur Sullivan included ophicleide in his Overture Di Ballo (which, like Wagner's opera Rienzi, also has an additional part for serpent). The ophicleide (Portuguese: oficleide) was used in Brazilian choro bands well into the 20th century until it was superseded by the saxophone. :pt:Irineu de Almeida was a major soloist on the instrument. A revival of interest in the instrument took place in Britain the late 20th century, beginning with David Rycroft in 1965 and further involving players Alan Lumsden, Stephen Wick and Cliff Bevan, who were also involved in reviving the serpent. Titled Brass From the Past, it was premiered in 2012 and later recorded by Naxos Records with Byrne as soloist.
Құрылыс
Офиклидтің түтігі алдындағы тік жыландармен ұзындығы мен орналасуы жақын, және бафун сияқты өзіне-өзі иіледі. Ол қазіргі тромбон немесе эвфониум ауыздығына ұқсас тостаған пішіндес ауыздықпен тарталады. Алғашқыда тоғыз кілті болған, бірақ кейін он бір кілтке дейін, он екі тесігімен (E үшін екі тесік) кеңейтілді, олар үлкен дыбыс тесіктерін жабады. Офиклидтің кең конустық түтігінің пішіні ұқсас диапазонды саксофонға ұқсас, ал басқа мыс аспаптармен салыстырғанда қоңырау бөлігі шамалы ғана кеңейген. 19 ғасырдың соңында, мыс аспаптарға арналған клапан ойлап табылғаннан кейін, кілттердің орнына клапан қойылған, бірақ жалпы құрылымы сақталған аспаптар пайда болды. Бұл аспаптар клапанды офиклидтер (неміс тілінде: Ventilophikleide; француз тілінде: ophicléide à piston) деп аталды.
The ophicleide's tubing has a similar length and arrangement as that of the upright serpents that preceded it, bending back on itself in a similar manner to the bassoon. It is played with a cup shaped mouthpiece similar to a modern trombone or euphonium mouthpiece. It originally had nine keys, but later expanded to up to eleven keys with twelve holes (double hole for the E), covering the large tone holes. The taper of the ophicleide's wide conical bore is similar to a saxophone of comparable range, with only a modest bell flare compared to other brass instruments. Later in the 19th century, soon after the invention of brass instrument valves, instruments with the same overall layout but replacing keys with valves appeared. These instruments were called valved ophicleides (German: Ventilophikleide; French: ophicléide à piston).
Қолдану
Офиклид ақырында тубамен ығыстырылды, бірақ ол Италияда ХХ ғасырдың басына дейін танымал болды. Эуфонийді де оның ізбасары деп атауға болады. Соңғы ұлы офиклид орындаушыларының бірі – ағылшын музыканты Сэм Хьюз. Аспап саксофонның тікелей атасы болған деген болжамдар бар: Адольф Сакс, офиклидті жөндеу кезінде, оған ағаштан жасалған мундштук қойып, дыбысын ұнатыпты, содан кейін Сакс мақсатты аспапты жобалауға және жасауға бекінген. Дегенмен, бұл оқиға сенімді емес, себебі саксофонның даму тарихы жақсы құжатталған, ал офиклид пен саксофон тек сыртқы пішіндерімен ұқсас, екеуінің де кең конустық саңылауы және ірі дыбыс тесіктері бар. Офиклидтің атымен қуатты бас қамысты органдық тізілім аталады.
The ophicleide was eventually succeeded by the tuba, although it remained popular in Italy until the early twentieth century. The euphonium can also be called a successor instrument. One of the last great ophicleide players was the English musician Sam Hughes. There have been claims that the instrument was a direct ancestor of the saxophone: supposedly Adolphe Sax, while repairing an ophicleide, put a woodwind mouthpiece on the instrument and liked the sound, allegedly leading Sax to design and create a purpose built instrument. However, this story is not considered plausible, since the developmental history of the saxophone is well documented and the ophicleide and saxophone are only superficially similar to each other in that both have a wide conical bore and large tone holes. A powerful bass reed organ stop is named after the ophicleide.
Ойнау
Офиклид, клавишалы керней (оның "отбасысының" сопрано мүшесі сияқты), ешбір жел аспабына ұқсамайтын саусақ жүйесіне ие. Барлық кілттердің біреуін қоспағанда, қалғандары әдетте жабық болады, тек тиісті кілтті саусақпен басқанда ғана ашылады. Қоңыраудың астындағы ең үлкен кілтпен жабылған дыбыс тесігі орналасқан, ол әдетте ашық, бірақ тұтқаны басқанда ғана жабылады. Бұл әдетте ашық дыбыс тесігі акустикалық қоңырау болып табылады, ал қоңыраудың өзі дыбысқа немесе биіктікке көп әсер етпейді. Ешбір кілтті баспағанда шығатын дыбыс – аспаптың номиналды биіктігі. Егер орындаушы осы ашық дыбыс тесігіне арналған тұтқаны басқанда, ол тесік жабылады және ауа бағаны енді осы тесіктен қоңырауға дейін созылып, биіктікті жарты тонға төмендетеді. Жалпы, орындаушы берілген ауа бағанының ұзындығы үшін барлық "жартылай" дыбыстарды ала алады. Жоғары қатарлы жартылай дыбыстарды ойнау үшін, әдетте жабық дыбыс тесігінің біреуін ашады, бұл тесікті аспаптың "қоңырауы" ретінде пайдаланады, соның салдарынан ауа бағаны қысқарады және биіктіктердің жоғары қатары пайда болады. Сол қол үш дыбыс тесігін, сондай-ақ қоңыраудың астындағы ашық дыбыс тесігін басқарады. Аспаптың жоғарғы және орта диапазонындағы дыбыстарды тек сол қолдың дыбыс тесіктерін пайдалану арқылы алуға болады, ал оң қол аспапты ұстап, бекітеді. Ауа бағаны сол қолдың барлық дыбыс тесіктерін ашу арқылы қысқартылғанда, оң қолдың екі саусағымен ауа бағанын одан әрі қысқарту арқылы ойнауға болатын бірнеше қиын ноталар пайда болады, содан кейін жартылай дыбыстардың қатары "түйіледі" және сол қол тағы бір ноталар жиынтығы үшін қолданылады. Ең төменгі октавадағы кейбір дыбыстарды қоңырауға жақын тесіктерді пайдаланып жақсы алуға болмайды. Мұндай ноталар үшін оң қолдың басқа саусақтары қоңырауға қарағанда ауыздыққа жақын бірнеше дыбыс тесіктерін аша алады. Кейбір аспаптарда осы регистрдегі белгілі бір ноталардың интонациясын жақсарту үшін бірден үшке дейін қосымша оң қол кілттері орнатылған. Оң қол кілттерін жоғары регистрлерде жылдам өтуді жеңілдету немесе интонацияны жақсарту үшін баламалы саусақтар ретінде де қолдануға болады. Төменгі октавадағы осы ерекше бірнеше дыбыстардан басқа, ашық дыбыс тесіктерінің әртүрлі комбинациялары сол қол саусақтарының қазіргі заманғы мыс аспаптарындағы клапандарды басқаруға ұқсас қозғалыстар жасауына себеп болады.
The ophicleide, like the keyed bugle (the soprano member of its 'family'), has a fingering system like no other wind instrument. All keys except one are normally closed, opening only when a finger presses the associated key lever. Just below the bell is the largest of the key covered tone holes, which is normally open, closing only when the lever is pressed. This normally open tone hole is the acoustic bell, with the bell itself having little effect on sound or pitch. The sound produced with no key levers pressed is the nominal pitch of the instrument. If the player presses the lever for this normally open tone hole, that hole is closed and the now longer air column extends past this hole up to the bell, lowering the pitch by one half step. In general, the player can obtain all the "partial" pitches available for a given air column length. To play a higher series of partials, they open one of the normally closed tone holes, effectively making that hole the "bell" of the instrument, with a corresponding shorter air column and higher series of pitches. The left hand controls three such tone holes plus the normally open one below the bell. Pitches in the upper and middle range of the instrument can be obtained by using only the left hand's set of tone holes, and the right hand can hold and stabilize the instrument. At the point where the air column is shortened by opening all of the left hand tone holes, there comes a difficult couple of notes that can best be played by continuing to shorten the air column with two fingers of the right hand, before the series of partials "wraps" and the left hand is used again for another set of notes. In the lowest octave, some pitches cannot be obtained very well using the holes closer to the bell. For these notes, the other fingers of the right hand can open a few more tone holes that are relatively closer to the mouthpiece than to the bell. Some instruments were made with between one and three extra right hand keys to provide better intonation for specific notes in this register. The right hand keys may also be used in the upper registers as alternate fingerings to facilitate faster passages or to improve intonation. With the exception of these special few pitches in the low octave, the combinations of partials on various sets of opened tone holes results in the left hand fingers going through something very similar to what they would be doing to manipulate the valves on a modern brass instrument.