Кіріспе
Сақтандыру саласында қызмет үшін белгілі бір сома төлеу.
Қоса төлем (ағылшын тілінде Австралияда – "бос орын") – пациенттің қызмет алғанға дейін қызмет көрсетушіге төлейтін, жабылатын қызмет үшін белгіленген сома. Бұл сома сақтандыру шартында көрсетілуі мүмкін және сақтандырылған адам медициналық қызмет алған сайын төлейді. Техникалық тұрғыдан алғанда, бұл қосалқы сақтандырудың бір түрі, бірақ денсаулық сақтандыруда қосалқы сақтандыру – шегерім сомасынан кейін белгілі бір лимиттен аспайтын пайыздық төлем болып есептеледі. Сақтандыру компаниясы сақтандыру шарты бойынша төлем жасауға құқылы болу үшін бұл төлемді міндетті түрде алдымен төлеу керек. Әдетте, қоса төлемдер сақтандыру шартының шекті сомасына (өз қалтасынан төленетін сома) кірмейді, ал қосалқы сақтандыру төлемдері кіреді. Сақтандыру компаниялары денсаулық сақтау шығындарын бөлісу және моральдық тәуекелді азайту үшін қоса төлемдерді пайдаланады. Бұл медициналық қызметтің нақты құнынан үлкен емес, бірақ қажетсіз медициналық көмекке жүгінуді болдырмауға бағытталған (мысалы, суық тию). Нарықтық бағадан төмен баға белгіленген денсаулық сақтау жүйелерінде, күту тізімі рационирование құралы ретінде танылса, қоса төлем күту тізімінің салдарынан туындайтын әлеуметтік шығындарды азайтуға көмектеседі. Дегенмен, қоса төлем адамдарды қажетті медициналық көмек алудан да тоқтата білуі мүмкін, ал жоғары қоса төлемдер маңызды медициналық қызметтер мен дәрі-дәрмектерді пайдаланбауға әкелуі мүмкін. Нәтижесінде, сақтандырылған адам, төлеуге шамасы келмегендіктен, тиімді түрде сақтандырусыз қалады.
Германия
Германияның денсаулық сақтау жүйесі 1990 жылдардың соңында қосымша төлемдерді енгізу арқылы пайдаланудың артық деңгейін болдырмау және шығындарды бақылауға тырысты. Мысалы, 18 жастан асқан Techniker Krankenkasse сақтандырылған мүшелері кейбір дәрі-дәрмектер, емдеу шаралары және физиотерапия, есту аппараттары сияқты құрал-жабдықтар үшін отбасының жылдық жалпы табысының 2%-ға дейін қосымша төлемдерді төлейді. Созылмалы аурулары бар науқастар үшін қосымша төлеу лимиті 1% құрайды, бұл олармен бірге тұратын тәуелді тұлғаларды да қамтиды. Германиядағы ауруханада жатудың орташа мерзімі соңғы жылдары 14 күннен 9 күнге дейін қысқарды, бұл АҚШ-тағы орташа мерзімнен (5-тен 6 күнге дейін) әлдеқайда ұзақ. Бұл айырмашылықтың себебі аурухана төлемдерінің негізінен емдеу процедураларына немесе науқастың диагнозына емес, ауруханада өткізілген күндер санына байланысты болуында. Дәрі-дәрмек бағасы 1991 жылдан 2005 жылға дейін шамамен 60%-ға өсті. Қосымша шығындарды шектеуге жасалған әрекеттерге қарамастан, денсаулық сақтауға жұмсалған жалпы шығындар 2005 жылы ЖІӨ-нің 10,7%-на жетті, бұл басқа Батыс Еуропа елдерімен салыстырылатын көрсеткіш, бірақ АҚШ-тағыдан (ЖІӨ-нің шамамен 16%-ы) әлдеқайда төмен. Алайда, Forschungsinstitut zur Zukunft der Arbeit (Еңбек болашағы жөніндегі зерттеу институты) жүргізген зерттеулер қосымша төлем жүйесінің дәрігерге баруды азайтуда тиімді еместігін көрсеткеннен кейін, 2012 жылы Бундестаг оны қолдаудан бас тартты.
Рецептімен берілетін дәрілер
Кейбір сақтандыру компаниялары генерикалық емес дәрі-дәрмектер үшін генерикалық дәрілерге қарағанда жоғары үлестік төлем мөлшерлемесін белгілейді. Кейде, егер генерикалық емес дәрі-дәрмектің бағасы төмендесе, сақтандырушылар оны бірге төлеу мақсатында генерикалық деп жіктеуге келіседі (симвастатинмен болғандай). Фармацевтикалық компаниялар дәрі-дәрмекті брендтік деп ұзақ мерзімге (жиі 20 жыл немесе одан да көп) бекітеді, және патенттік себептерге байланысты оны генерикалық ретінде өндіруге болмайды. Дегенмен, осы уақыттың көп бөлігі клиникаға дейінгі және клиникалық зерттеулер кезінде тотығып кетеді. Брендтік дәрі-дәрмектердің жоғары төлемдерін азайту үшін кейбір фармацевтикалық компаниялар дәрілік купондарды немесе екі айдан он екі айға дейінгі уақытша субсидияланған үлестік төлемді азайту бағдарламаларын ұсынады. Егер науқас әлі де брендтік дәрі-дәрмекті қабылдап жатса, фармацевтикалық компаниялар бұл мүмкіндікті жойып, толық төлемді талап ете алады. Егер осыған ұқсас дәрі-дәрмек болмаса, науқас жоғары төлемдермен дәрі-дәрмекті қолдануға мәжбүр болады немесе емдемеудің салдарымен өмір сүреді.
Байқалған әсерлер
Дәрі-дәрмекке қоса төленетін төлемдер созылмалы жүрек жеткіліксіздігі, созылмалы тыныс алу ауруы, сүт безінің қатерлі ісігі және астма сияқты созылмалы ауруларға қажетті және тиімді дәрілерді қолданудың азаюымен де байланысты. 2007 жылғы мета-талдауда RAND зерттеушілері жоғары қосалқы төлемдердің дәрімен емделу көрсеткіштерінің төмендеуімен, емделудегі пациенттердің нашар ұстануымен және емді жиі үзумен байланысты екендігін көрсетті.