Кіріспе

Кез келген салықтан жалтарту

Салықтық преференциялар, салық жеңілдіктері және салықтан босату деп те аталатын салықтық үзілістер – салық төлеушілердің салық міндеттемесін азайту тәсілі. Үкімет оларды экономиканы ынталандыру және халықтың төлем қабілетін арттыру үшін қолданады. Бұл фискалдық саясат халықтың белгілі бір тобының немесе жалпы халықтың мінез-құлқына ыңғайлы жағдай жасауға бағытталған. Жаңа салықтық жеңілдіктерді жариялау арқылы мемлекеттік бюджет салық жинаудан түсетін кірістің бір бөлігінен айырылуы мүмкін. Екінші жағынан, жаңа салықтық жеңілдіктер мемлекеттегі шаруашылық субъектілерінің экономикасын ынталандырады, бұл салық салынатын табыстың өсуіне ықпал етуі мүмкін. Салықтық жеңілдіктерді бекіту үшін олар заң шығару жүйесінен өтуі және уәкілетті органдармен мақұлдануы қажет. Көптеген елдер бұл функцияны Қаржы министрлігіне жүктейді, ол жаңа салықтық жеңілдіктерді салық заңдары ретінде бекітеді. Мұндай жеңілдіктерді бекіту үшін басқа конституциялық лауазымды тұлғалармен келісім қажеттігі мемлекеттік заңнамамен анықталады. Алайда, салықтық жеңілдіктерді де осылай жоюға болады. Көп жағдайда салықтық жеңілдіктер шектеулі сомамен жарияланады, бұл олардың қолданылуын шектейді. Мысалы, электр көлік сатып алуға салық жеңілдігі беріледі. Бұл жеңілдік сатып алу құнының 10% -ын құрайды, бірақ шекті сомасы 500 доллардан аспауы тиіс. Салықтық жеңілдіктердің мақсаты сан алуан. Олардың бірі – төмен кірісті азаматтарға қосымша кепілдік беру. Салықтық жеңілдіктер арқылы алынған қосымша кіріс осы топтың әлеуметтік тұрмыс жағдайын жақсартуға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, салықтық жеңілдіктер білім беруді, қоршаған ортаны қорғауды, денсаулық сақтауды, жұмыссыздықты азайтуды және тіпті экологиялық шаруашылықты қолдау үшін де пайдаланылады. Волонтёрлік қызмет, дін және жергілікті саяси партиялар салықтан босатылады. Салықтық жеңілдіктердің кейбіреулерін алу үшін ешқандай әрекет етпеу жеткілікті, бірақ көбінесе оларды алу үшін белсенді қадамдар жасау қажет. Салықтық жеңілдіктерді алу процедурасы әртүрлі жағдайларда күрделі болуы мүмкін. Ол салықтық жеңілдіктерге қатысты заңнама мен қолданыстағы заңдарға байланысты. Көбінесе салықтық жеңілдіктерді алу үшін уәкілетті органға өтініш беру қажет, ол өтінішті мақұлдауы, қабылдамауы немесе қосымша ақпарат сұрауы мүмкін. Бұл процедура салықтық жеңілдіктің түріне де байланысты. Кейбір жеңілдіктер салық міндеттемесін толық жоюы мүмкін, бірақ бұл көбінесе салықтан толық босатуды білдіреді. Тағы бір түрі – салық төлеушінің міндеттемесін азайту, ал ең нашар жағдайда – салық салынатын ең төменгі сомадан босату. Бұл кішкентай сомадағы салықтарды жинауға кеткен шығындарды болдырмайды. Кейбір жағдайларда мүліктер толық салықтан босатылуы мүмкін. Мұндай жағдайлар әдетте жергілікті апаттар, аурулар немесе үйдің бас мүшесінің қайтысы сияқты ерекше жағдайларда туындайды. Зейнеткерлікке шыққан адамдарға берілетін әлеуметтік қамсыздандыру табысынан жеңілдіктер – ең көп қолданылатын салықтық жеңілдіктердің бірі. Сонымен қатар, шетелде тұратын немесе жұмыс істейтін азаматтарға берілетін салық жеңілдіктері де маңызды рөл атқарады. Басқа жағдайларда салық жеңілдіктері ең көп таралған салық түрлеріне – табыс салығына, әлеуметтік сақтандыру салығына, корпоративтік табыс салығына және акциздерге бағытталған. Ең тиімді салықтық жеңілдіктер салық декларациясынан белгілі бір табыс түрлерін толығымен алып тастайды. Мұндай жеңілдіктер белгілі бір салық төлеушілерге біртұтас субъекті ретінде қолданылады. Кейбір жағдайларда жаңа салықтық жеңілдіктер салық жүктемесін офшорлық аймақтарға ауыстырудың алдын алады.

Салық жеңілдіктерінің түрлері

1. Салық шегерімдері – Салық шегерімдері жалпы табыстың азаюы болып табылады. Осының нәтижесінде салық салынатын табыстың мөлшері кемиді. Салық шегерімдері – салықтық ынталандырудың бір түрі. Ұлыбритания үкіметінің 2021 жылғы наурыздағы бюджеті «супер шегерімді» құрды, осы арқылы компаниялар белгілі бір типтегі жабдықтар мен машиналарға жасалған инвестицияларға 130% капиталдық сыйлықтарды талап ете алады. 2. Салық жеңілдіктері – Салық жеңілдіктері – салық төлеушілерге мемлекетке тікелей төлеуге тиіс салық сомасынан шегеруге мүмкіндік беретін салықтық ынталандырудың бір түрі. Салықтарды азайтатын салық шегерімдерінен өзгеше, салық жеңілдігі үкіметке төленетін сомадан тікелей алынады. Салық жеңілдігінің мөлшері оның түріне байланысты. Қайтарылмайтын жеңілдіктер салық сомасын нөлге дейін азайтуы мүмкін, бірақ артық сома төленбейді. Ал қайтарылатын және ішінара қайтарылатын жеңілдіктер салық төлеушілерге артық сома алу мүмкіндігін береді. Салық жеңілдіктері салық төлеушілерді қолдау және олардың дұрыс мінез-құлқына ынталандыру үшін жиі қолданылады. 4. Салықтан шегерілетін баптар – Салық төлеушілер салық міндеттемелерінен кейбір баптарды алып тастауға құқылы. Бұл баптар салық заңнамасымен белгіленеді және стандартты немесе стандартты емес болуы мүмкін. Стандартты баптар нақты түрлері мен сомаларын көрсетеді, оларды шегеруге болады. Стандартты емес баптар жанама түрде анықталады және оларды қалай есептеу керектігін көрсетеді. Жекелеген баптар кең ауқымды нормативтік базада қарастырылады. 5. Салық сатуы – Салық сатуы – үкіметке төленетін соманың азаюы, осы арқылы жеке тұлғалардың жалпы салық міндеттемесі кемиді. Сату абсолютті немесе салыстырмалы болуы мүмкін. Абсолютті сату сатудың нақты мөлшерін көрсетеді, ол кәсіпорын алдын ала белгіленген шарттарды орындағаннан кейін беріледі. Ал салыстырмалы сату сатуды есептеудің жалпы формуласын көрсетеді, бірақ нақты жағдайларды көрсетпейді. 6. Салық қайтарымы – Салық қайтарымы – егер үкімет салық төлеушілерге салықтың артық жүктемесі салғандарын анықтаса, жанама салықтарды қайтару. 7. Салық мөлшерлемесін төмендету – Бұл салық жеңілдігі тауарлар, табыс және т.б. бойынша салық мөлшерлемесін төмендету мүмкіндіктерін анықтайды. Жалпы салық мөлшерлемесі салық заңнамасы қолданылатын барлық субъектілерге әсер етеді. Алайда, салық мөлшерлемесін төмендету кейбір өнімдердің салық міндеттемесін азайтады, оларды көптеген тұтынушыларға қолжетімді етеді. Көбінесе қажеттіліктер үшін қолданылады.