Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Эсватинидің патшасы 1815-1850 жылдар аралығында Собхуза I (сонымен қатар Нгване IV, Сомхунло деп те аталады) (1788–1850) – Эсватинидің патшасы, 1815 жылдан 1850 жылға дейін билеген. Шамамен 1788 жылы туған, оның әкесі Ндвуньюне (сонымен қатар Зикодзе), ал анасы Сомнялозе Симелене болды. Әкесі Ндвуньюнеге найзағай шағып, осыдан кейін ол туғанда "Сомхунло" ("Жұмбақ адам") деп аталды. Собхузаның орнын ұлы Мсвати II және оның әйелі Цандзиле Ндуандуэ патша ана ретінде басты, ал бұған дейін патша айылы Лоджиба Симелене қысқа мерзімге регенттік еткен еді. Собхуза қайтыс болған кезде, солтүстікте қазіргі Барбертон, батыста Каролина, оңтүстікте Понгола өзені және шығыста Лубомбо тауларына дейін жететін елді жаулап алған.
King of Eswatini from 1815 to 1836
Sobhuza I (also known as Ngwane IV, Somhlolo) (1788–1850) was king of Eswatini, from 1815 to 1850. Born around the year 1788, his father was King Ndvungunye (also known as Zikodze), and his mother was Somnjalose Simelane. He was called Somhlolo, meaning "Mysterious man", upon his birth because his father, Ndvungunye, was struck by lightning. Sobhuza was succeeded by his son Mswati II and his wife Tsandzile Ndwandwe as Queen Mother after a short regency by Queen Lojiba Simelane. Sobhuza by the time of his death had conquered a country claimed to reach to modern day Barberton in the north, Carolina in the west, Pongola River in the south and Lubombo Mountains in the east.
Өмірбаян
Собхузаның анасы Сомнялозе, Ндвуньюйдің үлкен әйелі Ложиба Симеленаның кіші қарындасы және оның қосымша әйелі болды. Ложибаның өзінен ер балалары болған жоқ. Собхуза, оның қарындасының ұлы ретінде, Нгване патшалық туыстық және мұрагерлік принциптері бойынша Ложибаның шартты ұлы саналды. Осылайша Собхуза Ндвуньюйдің мұрагері болғанымен, таққа отырғанда Индловукати, яғни патшайым ана Сомнялозе емес, Ложиба болды.
Sobhuza's mother Somnjalose was the younger sister and inhlanti co wife to her elder sister Lojiba Simelane, Ndvungunye's senior wife. Lojiba had no male children herself. Sobhuza, as son of her sister co wife, was considered Lojiba's classificatory son under Ngwane royal kinship and succession principles. While Sobhuza thus became Ndvungunye's heir and successor, Lojiba rather than Somnjalose became Indlovukati or Queen Mother upon his accession.
Патшалық
Собхуза I билік еткен кезең Эсватини тарихындағы шешуші кезең болды. Собхуза билікке келген кезде Кангване қазіргі Эсватинидің оңтүстігіндегі Понгола өзені маңындағы аумақта орналасқан мемлекет болды, ал солтүстік шекарасы бүгінгі Эсватинидің оңтүстік бөлігін қамтыды. Кангване Дламини тайпасының патшалары басқарды, олар бұрын шығыстағы Лубомбо таулары мен оның төңірегіндегі аймақтарды билеген. Дламини патшалары Собхуза мұра еткен елді жаулап алып, басқа тайпалардың басшылары басқаратын оннан астам кішігірім биліктерді біріктірген – бұл шамамен 1750 жылы Собхузаның әкесі Нгване III билік еткен кезде болды. Собхуза билігінің басында 1810 және 1820 жылдары Нгване мемлекеті оңтүстіктегі күшті Ндвандуе және Зулу мемлекеттері тарапынан жаулану қаупіне тап болды. Собхуза патшалық орталықты солтүстікке қарай, қазіргі Зомбодзеге, Эсватинидің орталық бөлігіне көшірді, сонымен қатар оның көптеген ізбасарлары да осы жерге қоныс аударды. Шиселвенидегі бұрынғы патшалық орталықтар оңтүстікке қарайғы бекіністерге айналды. Дламини патшалығының орталығын солтүстікке жылжырғаннан кейін, Собхуза көптеген жергілікті биліктерді жаулап алды. Кангване Зулу, Мароти немесе Педи мемлекеттерімен салыстыратын аумақ пен билікке ие болды. Собхуза I Понгола өзенінің оңтүстігіндегі күшті Ндвандуе тайпасының басшысы Звиде Ндвандуедің қызы Цандзиле Ндвандуемен үйленді. Собхуза I басшылығымен суази тайпалары Ндвандуе тайпаларымен үнемі қақтығысқа түсті. Осының салдарынан Собхуза Звидедің қызына үйленіп, көршілерімен бейбітшілік орнатуды ұсынды. Собхуза I көп әйел алды, олардың бірі – Цандзиле, одан Мсвати II және Мзамозе Дламини дүниеге келді. Мсвати кейіннен оның орнына патша болды.
The reign of Sobhuza I marked a crucial phase in the history of Eswatini. As Sobhuza began his reign, KaNgwane was a realm centered in territory along the Pongola River to the south of modern Swaziland, whose northern reaches encompassed today's southern Swaziland. KaNgwane was ruled by kings of the Dlamini clan, who had earlier ruled an area in and around the Lubombo Mountains to the east. It was only under Sobhuza's grandfather, Ngwane III, ca. 1750, that the Dlamini kings conquered and established the country Sobhuza inherited, incorporating more than a dozen smaller chiefdoms led by chiefs from other clans. Early in Sobhuza's reign, the Ngwane kingdom faced strong risks of conquest by the more powerful Ndwandwe and Zulu kingdoms to the south in the 1810s and 1820s. Sobhuza moved the main royal center northward into what is now Zombodze central Eswatini, with many of his followers relocating as well. The former royal centers in Shiselweni became southern outposts. After moving the center of Dlamini royal power to the north, Sobhuza led the conquest of many local chiefdoms. KaNgwane became a kingdom comparable in scope and power to those of the Zulu, the Maroti kingdom, or the Pedi. Sobhuza I notably married inkhosikati Tsandzile Ndwandwe the daughter of Zwide Ndwandwe the leader of the powerful Ndwandwe clan south of the Pongola River. The Swazi clans under the leadership of Sobhuza I were constantly in conflict with the Ndwandwe’s. As a result, Sobhuza made an offer to marry one of the daughters of Zwide and establish peace with his neighbours. Sobhuza I had many wives, one of whom, Tsandzile, bore him Mswati II and Mzamose Dlamini. Mswati would eventually succeed him as king.
Кейінгі өмірі
Король Собхуза I 1850 жылы қайтыс болды және Мбиланенидегі патшалық қабірге жерленді. Собхуза өзінің ұлы Мсвати II-ге солтүстікте қазіргі Барбертон қаласына дейін, батыста Каролина, оңтүстікте Понгола өзені және шығыста Любомбо тауларымен шектелген, қазіргі Эсватиниден аумағы зор ел қалдырды. Собхузаның билік ету кезеңіне дейін және оның тұсында бағындырылған тайпалар "Эмахандзамбили" деп аталады.
King Sobhuza 1st died in 1850 and is buried at the royal burial site at Mbilaneni. Sobhuza left his son Mswati II a country claimed to be reaching modern day Barberton in the north, Carolina in the west, Pongola River in the south and Lubombo Mountains in the east, which is larger than present day Eswatini. The clans that were conquered before and during Sobhuza's tenure are referred to as Emakhandzambili.