Кіріспе

Латын әліпбиінің Z әрпіне жіті акцент қосылған әрпі (кішкентай: ź) – латын әліпбиінің Z әрпінен жасалған әріп. Бұл әріп поляк, Черногория, Төменгі сорб, Жоғарғы сорб, Эмилиано-Романьола, Вимисорис және Брахуи тілдерінде, сондай-ақ белорус латын әліпбиінде, украин латын әліпбиінде және латын әрпімен жазылған пашту тілінде қолданылады.

Қолданылуы

Поляк тілінде бұл әріп дыбысталған альвеоло-палатал фрикатив ([ʑ]) дыбысын білдіреді. Бұл поляк алфавитінің 31-ші әрпі. Оның тілдегі атаулары: ziet және z z kreską. Бұл әріп dź диграфында да кездеседі, ол дыбысталған альвеоло-палатал аффрикат ([d͡ʑ]) дыбысы ретінде айтылады. Черногорияның латын әліпбиінде ол дыбысталған альвеоло-палатал фрикатив ([ʑ]) дыбысын білдіреді және кириллицадағы zje (үлкен әрпі: З́, кішкенә әрпі: з́) әрпімен сәйкес келеді. Бұл әліпбидегі 32-ші және соңғы әріп. Белоруссия (Łacinka) және Украина (Latynka) латын әліпбиінде /zʲ/ дыбысын білдіреді және кириллицадағы зь дыбысына сәйкес келеді. Төменгі сорб тілінде ол дыбысталған альвеоло-палатал фрикатив ([ʑ]) дыбысын білдіреді. Төменгі және Жоғарғы сорб тілдерінде ол dź диграфы түрінде де кездеседі, ол дыбысталған альвеоло-палатал аффрикат ([d͡ʑ]) дыбысы ретінде айтылады. Жоғарғы сорб тілінде диграф – бұл әріптің жалғыз қолданылуы. Пашту тілінің латыншаға транскрипциясында, ол dz диграфымен бірге źim (ځ) әрпін көрсету үшін қолданылады. Ол дыбысталған альвеолярлық аффрикат ([d͡z]) дыбысын білдіреді. Эмилиан Романьол алфавитінде ол дыбысталған тіс фрикативін ([ð]) білдіреді. Әртүрлі диалекттерге байланысты, айтылуы [ðz] немесе итальян тілінің әсерімен [dz] болуы мүмкін, бірақ ең көп таралған айтылуы [ð]. Сонымен қатар, ол Ян ван Штенбергеннің Ill Bethisad атты тарихи жобасы үшін жасалған жасалма тіл – Венедик тілінде де қолданылады. Бұл тілде әріп дыбысталған альвеоло-палатал фрикатив ([ʑ]) дыбысын білдіреді. Әріп dź диграфында да кездеседі, ол дыбысталған альвеоло-палатал аффрикат ([d͡ʑ]) дыбысы ретінде айтылады.