Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кірме жәндіктер тобы
Order of insects
Psocoptera (/s//oʊ/'/k//ɒ//p//t//ər//ə/) – парафилетикалық жәндіктер тобы, олар көбінесе кітапшалар, қабықшалар немесе қабықша шыбықтары деп аталады. Жақындағы әдебиеттерде Psocoptera атауы Psocodea деп ауыстырылды, бұрынғы Phthiraptera тобы Psocodea құрамына (Troctomorpha кіші тобының бөлігі ретінде) енгізілді. Олардың аты грек тіліндегі ψῶχος (псохос) сөзінен шыққан, ол "шайналған" немесе "үгітілген" дегенді білдіреді, ал πτερά (птера) – "қанат" дегенді білдіреді. Олар үш кіші топтағы 41 отбасыда 5500-ден астам түрді қамтиды. Осы түрлердің көптеген түрлері тек жиырма бірінші ғасырдың басында ғана сипатталған. Олардың мөлшері ұзындығы бойынша әртүрлі болады. Кітапшалар деп аталатын түрлер олардың кең таралған атына ие болды, себебі олар көбінесе ескі кітаптардың арасында кездеседі – олар кітапты байланыстыру үшін қолданылатын желіммен қоректенеді. Қабықшалар ағаштарда кездеседі, олар балдырлар мен лишайниктермен қоректенеді.
Psocoptera (/s//oʊ/'/k//ɒ//p//t//ər//ə/) are a paraphyletic group of insects that are commonly known as booklice, barklice or barkflies. The name Psocoptera has been replaced with Psocodea in recent literature, with the inclusion of the former order Phthiraptera into Psocodea (as part of the suborder Troctomorpha). Their name originates from the Greek word ψῶχος (psokhos), meaning "gnawed" or "rubbed" and πτερά (ptera), meaning "wings". There are more than 5,500 species in 41 families in three suborders. Many of these species have only been described in the early twenty first century. They range in size from in length. The species known as booklice received their common name because they are commonly found amongst old books—they feed upon the paste used in binding. The barklice are found on trees, feeding on algae and lichen.
Анатомия және биология
Псоцидтер – дене құрылымы салыстырмалы түрде жайылған кішкентай, қоқыс жейтін жәндіктер. Олар негізінен табиғатта саңырауқұлақтармен, балдырлармен, лишайлармен және органикалық қалдықтармен қоректенеді, бірақ сонымен қатар астық, қағаз клейі және кітап мұқабалары сияқты крахмалға негізделген үй шаруалық заттармен де қоректенеді. Оларда шайнайтын жақсүйектері бар, ал жоғарғы жақ сүйегінің орталық бөлігі жұқа таяқшаға айналған. Бұл таяқша жәндікті тіреп тұрып, жақсүйектерімен қалдықтарды сыпырып алуға көмектеседі. Олардың сондай-ақ ісінген маңдайлары, үлкен күрделі көздері және үш қарашықтары бар. Олардың денелері жұмсақ, сегменттелген құрсақтарымен жабдықталған. Кейбір түрлері ауыздағы бездерден жібек иіреді. Олар ағаштардың үлкен бөліктерін және бұтақтарын тығыз жібекпен жабуы мүмкін. Кейбір псоцидтердің кішкентай жұмыртқа салатын мүшелері артқы қанаттарынан 1,5 есе ұзын болады, ал төрт қанатында салыстырмалы түрде қарапайым тамырлар жүйесі, аздаған көлденең тамырлары бар. Қанаттары болған жағдайда, олар денесінің үстінде шатыр сияқты ұсталады. Псоцидтер тіршілік ететін экожүйелерге әсер ете алады. Көптеген псоцидтер қалдықтарды жеу арқылы ыдырау процесіне әсер етеді, әсіресе псоцидтерді жейтін жыртқыш микроартроподтардың тығыздығы төмен орталарда. *Psilopsocus mimulus* түрінің нимфасы – ағашқа тесік ашатын алғашқы псокоптера болып табылады. Бұл нимфалар бос қуыстарға қоныстанудың орнына, ағаш материалдарында өздеріне арналған ойыстар жасап алады. Бұл тесік ашу қызметі басқа организмдер пайдаланатын жаңа орта тудыруы мүмкін.
Psocids are small, scavenging insects with a relatively generalized body plan. They feed primarily on fungi, algae, lichen, and organic detritus in nature but are also known to feed on starch based household items like grains, wallpaper glue and book bindings. They have chewing mandibles, and the central lobe of the maxilla is modified into a slender rod. This rod is used to brace the insect while it scrapes up detritus with its mandibles. They also have a swollen forehead, large compound eyes, and three ocelli. Their bodies are soft with a segmented abdomen. Some species can spin silk from glands in their mouth. They may festoon large sections of trunk and branches in dense swathes of silk. Some psocids have small ovipositors that are up to 1.5 times as long as the hindwings, and all four wings have a relatively simple venation pattern, with few cross veins. The wings, if present, are held tent like over the body. Psocids can affect the ecosystems in which they reside. Many psocids can affect decomposition by feeding on detritus, especially in environments with lower densities of predacious micro arthropods that may eat psocids. The nymph of a psocid species, Psilopsocus mimulus, is the first known wood boring psocopteran. These nymphs make their own burrows in woody material, rather than inhabiting vacated, existing burrows. This boring activity can create habitats that other organisms may use.
Адамдармен өзара іс-қимыл
Liposcelis bostrychophila сияқты псоцидтердің кейбір түрлері сақталатын өнімдердің жиі кездесетін зиянкестері болып табылады. Псоцидтер, басқа да буынтұқымдылармен бірге, азық-түлік өндірісінде зиянкестерді бақылаудың жаңа тәсілдерін әзірлеу мақсатында зерттелді. Бір зерттеуде қаптау кезіндегі модификацияланған атмосфера (MAP) өндіріс процесінде зиянкестердің қайта пайда болуын бақылауға көмектесетіні және тұтынушыларға жеткізілетін дайын өнімдерде одан әрі таралуына жол бермейтіні анықталды.
Some species of psocids, such as Liposcelis bostrychophila, are common pests of stored products. Psocids, among other arthropods, have been studied to develop new pest control techniques in food manufacturing. One study found that modified atmospheres during packing (MAP) helped to control the reoccurrence of pests during the manufacturing process and prevented further infestation in the final products that go to consumers.