Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Балық түрлері
Species of fish
Маккуарьи шұңқыры (Macquaria australasica) – Мюррей-Дарлинг өзен жүйесінде кездесетін Австралияның тұщы су балығы. Ол Percichthyidae тұқымдастығына жатады және алтын шұңқырымен (Macquaria ambigua) тығыз байланысты. Маккуарьи шұңқырының ғылыми атауы Маккуарьи өзенінен шыққан, одан алғашқы ғылыми тұрғыдан сипатталған үлгі алынған (Macquaria), ал «australasica» атауы латын тіліндегі «оңтүстік» сөзінен туындаған.
The Macquarie perch (Macquaria australasica) is an Australian native freshwater fish of the Murray Darling river system. It is a member of the family Percichthyidae and is closely related to the golden perch (Macquaria ambigua). The Macquarie perch derives its scientific name from the Macquarie River where the first scientifically described specimen was collected (Macquaria) and a derivation of the Latin word for "southern" (australasica).
Сипаттамасы және тамақтану тәртібі
Маккуарьи балығы – орташа мөлшердегі балық, көбінесе 30–40 см және 1,0–1,5 кг салмақты. Ең ірісі шамамен 2,5 кг және 50 см болады. Денесі сопақтау, терең және бүйірінен қысыңқы. Құйрық қанаты, анальдық қанаты және жұмсақ арқа қанаты дөңгелектелген. Тікенді арқа қанаты орташа биіктікте және мықты. Аузы мен көздері салыстырмалы түрде кішкентай. Түсі ақшыл қоңырдан (көбінесе) қара-күлгін сұрға дейін, тіпті қараға дейін өзгеруі мүмкін. Көздің қабықшалары айқын күміс түсті. Маккуарьи балығы – өте тыныш жергілікті балық түрі, олардың негізгі тамағы суда тіршілік ететін омыртқасыздардан – кадисфлай, стоунфлай және майфлай түрлерінен тұрады, сондай-ақ құрлықтағы жәндіктерді де аз мөлшерде жейді.
Macquarie perch are a medium sized fish, commonly 30–40 cm and 1.0–1.5 kg. Maximum size is about 2.5 kg and 50 cm. Their body is elongated, deep, and laterally compressed. The caudal fin, anal fin and soft dorsal fin are rounded. Spiny dorsal fin medium height and strong. Mouth and eyes are relatively small. Colouration can vary from tan to (more commonly) dark purplish grey to black. The irises of the eyes are distinctly silver. Macquarie perch are a relatively placid native fish species with the bulk of their diet consisting of aquatic invertebrates such as caddisfly, stonefly and mayfly species, with a small quantity of terrestrial insects taken as well.
Өсімдіктер мен биология
Маккуарри персі негізінен таулы аймақтардың туа біткен балығы және оның көбею биологиясы таулы өзендер мен ағындарға бейімделген. (Осы себепті, бұл түрді жасанды түрде көбейту қиын болып келіп отыр, себебі тұтқынға алынған ұрғашылары тыныш су қоймаларында немесе аквариумдарда сақталғанда пісіп жетілген жұмыртқалар тудырмайды). Маккуарри персі көктемнің соңында, 15-16°C температурада, ағын сулы жерде, тас-қиыршық тас және құмды-шағыл топыраққа көбейеді. Демсалына (түсетін) жұмыртқалар қиыршық тас пен тас арасындағы кеңістіктерге түсіп, онда бекініп, содан кейін шайқаудан қорғалып, ұрықтанғанға дейін инкубацияланады. Бұл көбею стратегиясы шалың балығы сияқты жаңадан әкелінген түрлердің қолданатын стратегиясына ұқсас. Маккуарри персінің басқа Маккуария түрлерінің жыныстық диморфизмін мұра еткені байқалады, онда ұрғашылары еркектерге қарағанда ірірек болады. Ұрғашылары да еркектерге қарағанда кейінірек және ірірек өлшемде жыныстық жағынан жетіледі. Маккуарри персінің жасын анықтау бойынша жасалған шектеулі зерттеулер 20 жылға дейін өмір сүрген балықтарды тіркеді. Маккуарри персінің ең жоғары жасы, жақын туысы – алтын балықтың ең жоғары жасына (26 жыл) ұқсас болуы мүмкін.
The Macquarie perch is primarily an upland native fish and has a breeding biology clearly adapted to flowing upland rivers and streams. (For this reason, the species has proven difficult to breed artificially, as captive females do not produce ripe eggs when kept in still broodponds or tanks). Macquarie perch breed in late spring at temperatures of 15 to 16 °C, in flowing water over unsilted cobble and gravel substrate. The demersal (sinking) eggs fall into the interstices (spaces) between the gravel and cobble, where they lodge and are then protected and incubated until hatching. This is a breeding strategy similar to that used by introduced species of trout. Macquarie perch appear to have inherited the sexual dimorphism of other Macquaria species where females reach a larger maximum size than males. Females also reach sexual maturity at older, larger sizes than males. Limited ageing work on Macquarie perch has recorded fish to 20 years of age. Maximum age for Macquarie perch is probably similar to the maximum age recorded for the closely related golden perch (26 years).
Ауқым
Маккуарри персісі бастапқыда Мюррей-Дарлинг жүйесінің оңтүстік-шығыс бөлігіндегі ірі таулық өзендер мен ағындарда таралған, олар көбінесе форель балықтарымен және қара балықтың бір немесе екі түрімен бірге мекендеген. Маккуарри персісі Мюррей-Дарлинг жүйесінің тұщы су балықтарында кездесетін төменгі және жоғарғы ағыстарға бейімделген түрлердің ерекше үлгісін жалғастырады. Маккуарри персісі – негізінен жазық жерлерде тіршілік ететін алтын перштің жоғарыдағы маманданған, түрленген нұсқасы. (Айта кетейік, жазық жерлерде тіршілік ететін алтын перш, өте бейімделгіш түр болғандықтан, кейбір жағдайларда таулы жерлерге де тараған). Маккуарри персісі шығыс жағалаудағы Шоалхейвен және Хоксбери-Непиан өзендері жүйесінде, сондай-ақ Мюррей-Дарлинг бассейнінде кездеседі, бұл Австралияның оңтүстік-шығысындағы басқа да жергілікті балық түрлері сияқты, Маккуарри персісінің табиғи өзен арқылы Ұлы бөліс жотасын кесіп өтуге қабілетті екенін көрсетеді. Генетикалық зерттеулер Шоалхейвен өзенінің популяциясы Маккуарри персісінің ата-тегі болып табылатынын және шамамен 2 миллион жыл бұрын Хоксбери-Непиан жүйесін мекендегенін көрсетті, ал Хоксбери-Непиан популяциясы кейін Брейдалбен жазығындағы «ылғалды бөліс» арқылы, шамамен 657 000 жыл бұрын Мюррей-Дарлинг бассейніне тараған (Faulks et al., 2008). Шығыс жағалаудағы және Мюррей-Дарлингтегі популяциялардың арасындағы басты айырмашылық – шығыс жағалаудағы популяциялардың орташа және ең ірі мөлшері (15 және 20 см сәйкесінше) әлдеқайда кішірек, және олар Мюррей-Дарлинг түрлеріне қарағанда бір омыртқаға кем. Соңғы мәліметтерге сәйкес, Шоалхейвен популяциясы мекендеу ортасының бөгеттеріне және одан кейін заңды және заңсыз қоныстандырылған балық түрлерінің енуіне байланысты тез төмендегеннен кейін жойылған. Хоксбери-Непиан популяциясына әкелінген форель және басқа да экзотикалық балықтар, өзендерге бөгет салу және реттеу, лайлану және қалалық кеңістіктердің басып кіруі қауіп төндіріп отыр, бірақ Мюррей-Дарлинг түрлеріне қарағанда олардың жағдайы соншалықты нашар емес. Бұл беттегі ақпарат негізінен Мюррей-Дарлинг популяциясына қатысты. Шоалхейвеннің саласы – Монгарлоу өзенінде қоныстандырылған популяция бар. Бұл популяция Мюррей-Дарлинг бассейнінен келген балықтардан тараған деп есептеледі, Шоалхейвен бассейнінің басқа бөліктерінде таралған шығыс түрлерінен емес. Соңғы жылдары бұл популяция азайып бара жатқан сияқты, сондықтан жергілікті түрлердің жойылуы мүмкін. Сонымен қатар, Мельбурнның шетінде Ярра өзенінің орта және жоғарғы ағысында орналасқан Маккуарри персісінің өзін-өзі қамтамасыз ететін, көбейетін популяциясы бар. Олардың ең көп саны төменгі ағыста кездеседі, онда жергілікті және әкелінген балықтардың, соның ішінде форельдің қоспасы да бар. Алайда, бұл аймақта балық түрлерінің ешқайсысы басым емес, ал әкелінген форельдің саны көп емес.
Macquarie perch were originally found in the larger upland rivers and streams in the south eastern corner of the Murray Darling system, which they usually co inhabited with trout cod and one or both of the blackfish species. Macquarie perch continue a pattern found in native freshwater fish of the Murray Darling system of specialisation into lowland and upland stream inhabitants. Macquarie perch are a speciated, more specialised upland version of the golden perch, which is primarily a lowland fish. (Having said this, the primarily lowland golden perch, being highly adaptable species, did extend into upland habitats) in some situations. Macquarie perch are found in the eastern coastal Shoalhaven and Hawkesbury Nepean river systems as well as the Murray Darling Basin, indicating that, as with some other native fish genera in south eastern Australia, Macquarie perch have managed to cross the Great Dividing Range through natural river capture/connection events. Genetic research now indicates the Shoalhaven River population was the ancestral Macquarie perch population and colonised the Hawkesbury Nepean system ~2 million years ago, and the Hawkesbury Nepean population then colonised the Murray Darling Basin – possibly through a "wet divide" in the Breadalbane Plains region, ~657,000 years ago (Faulks et al., 2008). Major differences between the eastern coastal populations and the Murray Darling population are that the eastern coastal populations display a far smaller average and maximum size (15 and 20 cm respectively) and are reported to have one less vertebra than the Murray Darling species. Recent evidence suggest the Shoalhaven population is now extinct after a rapid decline due to damming of their habitat and subsequent encroachment of legally and illegally stocked fish species. The Hawkesbury Nepean population appears to be threatened by introduced trout and other exotic fish, river damming and regulation, siltation, and urban encroachment, but does not appear to be as threatened as the Murray Darling species. Information on this page relates primarily to the Murray Darling population. There is a translocated population in the Mongarlowe River, a tributary of the Shoalhaven. It is thought that this population descends from fish from the Murray Darling Basin and not the eastern sub species native to other parts of the Shoalhaven catchment. In recent years, this population seems to be in decline and may be doomed to local extinction. There is also a translocated self sustaining breeding population of Macquarie Perch located in the middle and upper reaches of the Yarra River on the outskirts of Melbourne. They highest numbers are found lowest reaches, which also support a mix of translocated native and introduced fish including trout. In this stretch however no fish species is particularly dominant, and introduced trout are not numerous.
Қорғау
Мюррей Дарлинг Маккуори балықтары қазір штаттық және жалпыұлттық тізімдерде жойылу қаупі төніп тұрған түр ретінде тіркелді. Балық аулаушылардың шамадан тыс аулауы, тұнбалау арқылы мекендеу ортасының нашарлауы, су ағынының реттелуі және бөгеттердің "термиялық ластануы" осы түрдің азаюына негізгі себептер болды. Эпизоотиялық гематопоэтикалық некроз вирусы (Epizootic Haemotopoeitic Necrosis virus, EHN вирусы) деп аталатын құпия, бірақ эндемикалық ауру, қазір әкелінген қызыл қанатты балық арқылы таратылады, Маккуари балығы үшін өлімге себеп болатыны дәлелденді және осы түрдің кейбір популяцияларының азаюына әсер еткен болуы мүмкін. Алайда, Маккуари балығының таулы мекендеу ортасында әкелінген қоңыр алабұға (Salmo trutta) мен жаңбырлы алабұғаның (Oncorhynchus mykiss) толық үстемдігі де азаюдың маңызды себебі болды. Шындығында, Маккуари балығының популяциясы салыстырмалы түрде таза тау өзендерінің үлкен бөлігінде жоғалып кетті, бұл өзендер өте жақсы мекендеу ортасын ұсынады, тұнбаланбайды, бөгеттер салынбайды немесе шамадан тыс ауланбайды, және олардың жойылуына басқа түсіндірмелер жоқ, тек әкелінген алабұғалар ғана кінәлі. Диеталық зерттеулер Маккуари балығы мен әкелінген алабұға түрлерінің рационында маңызды үлестіктер бар екенін көрсетті, ал балықшылар әкелінген алабұға түрлерінің Маккуари балығының жас дарақтарын жегенін байқады. 1940-1960 жылдар аралығында Виктория Балық шаруашылығы және аң аулау департаментінің директоры (А. Д. Батчер) жас алабұға, Маккуари балығы және басқа да таулық жерлердегі балық түрлерін әкелінген алабұғалардың жегені туралы бірнеше жарияланымдар жасады, сондай-ақ рациондардың үлкен үлестіктерге ие екенін көрсетті. Жақындағы зерттеулер (Lintermans, 2006) Маккуари балығы мен әкелінген алабұға түрлері арасындағы диеталық үлестіктердің ғылыми критерийлар бойынша маңызды екенін тіркеді. Соңғы 20-30 жылда таулы жерлерде қалған Маккуари балығының популяциясы азайды. Осы популяциялардың барлығы жойылу спираліне түскен сияқты көрінеді және келесі бірнеше онжылдықта толығымен жоғалуы мүмкін. Маккуари балығын өсіру қиын, бірақ мүмкін емес емес. Алайда, Австралияның ешбір мемлекеттік мекемесі Маккуари балығын көп мөлшерде өсірмейді, ал кейбір мемлекеттік органдар Маккуари балығының қалдық популяциялары бар таулы жерлерді әкелінген алабұға түрлерімен толтырып жатыр. Бұл толтырулар Маккуари балығына бәсекелестік пен жыртқыштық арқылы қауіп төндіріп қана қоймай, жаңбырлы алабұғаның шабақтарында EHN вирусының жоғары деңгейі бар екені де анықталды.
Murray Darling Macquarie perch are now listed as endangered on state and Commonwealth listings. Gross overfishing by anglers, habitat degradation through siltation, and regulation of flow and "thermal pollution" by dams have all been major causes of decline. A mysterious but endemic disease called Epizootic Haemotopoeitic Necrosis virus (EHN virus), now vectored by introduced redfin perch, has been proven to be fatal to Macquarie perch, and may have contributed to the decline of some populations of Macquarie perch in upland impoundments. What has become clear however is that total domination of the Macquarie perch's upland habitats by introduced brown trout (Salmo trutta) and rainbow trout (Oncorhynchus mykiss) have also been a major cause of decline. Indeed, Macquarie perch populations have failed in significant stretches of relatively pristine upland river that offer excellent habitat, are not silted, dammed or overfished, and where there are no possible explanations for their demise except introduced trout species. Dietary studies have documented significant overlap between the diet of Macquarie perch and introduced trout species, and anglers have observed predation of Macquarie perch juveniles by introduced trout species. Several publications in the 1940s through to the 1960s by the director of the Victorian Fisheries and Game Department (A. D. Butcher) documents predation on juvenile trout cod, Macquarie perch and other upland native fish species by introduced trout species, and major dietary overlaps. Recent research (Lintermans, 2006) records dietary overlaps that are significant by scientific criteria between Macquarie perch and introduced trout species. Over the last 20 or 30 years, the last few remaining Macquarie perch populations in upland habitats have faltered. All of these populations appear to be in extinction vortices and may disappear completely over the next several decades. Macquarie perch have proved difficult but not impossible to breed. However, no Australian government agency is breeding Macquarie perch in significant numbers, and some government agencies are stocking upland habitats containing remnant Macquarie perch populations with introduced trout species. Not only do these stockings threaten Macquarie perch by competition and predation, but rainbow trout fingerlings have been shown to carry significant levels of EHN virus.