Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қытайдан импортталған қыш ыдыстар Оңтүстік-Шығыс Азия аралдарында құнды болып саналады.
the imported Chinese stoneware valued in island Southeast Asia
Моттама (бирм. မတ်တမ, ; Muttama) – Мьянманың Мон штатындағы Татон ауданының қаласы. Ол Танлуин өзенінің (Салвин) батыс жағасында, Мауламяингтің қарсы бетінде орналасқан. Моттама 1287 жылдан 1364 жылға дейін Мартабан патшалығының (кейін Хантауди патшалығы деп аталған) астанасы болды және 16 ғасырдың ортасына дейін халықаралық сауда орталығы ретінде танымал болды.
Mottama (, ; Muttama , ; formerly Martaban) is a town in the Thaton District of Mon State, Myanmar. Located on the west bank of the Thanlwin river (Salween), on the opposite side of Mawlamyaing, Mottama was the capital of the Martaban Kingdom (later known as Hanthawaddy Kingdom) from 1287 to 1364, and an entrepôt of international repute until the mid 16th century.
Этимология
"Моттама" атауы Мон тіліндегі "Мумав" (; ) сөзінен туындаған, ол "тасты тіл" деген мағынаны білдіреді.
"Mottama" derives from the Mon language term "Mumaw" (; ), which means "rocky spur."
15 ғасырдан бұрын
Б.з.д. 2 ғасырдан бастап біздің заманымыздың 15 ғасырына дейін Мартабан маңызды сауда порты болды. Тарихи Теңіз Жібек жолы Шығыс пен Батысты байланыстырды, ал Мартабан сақтау ыдыстары осы сауда жолы арқылы импортталды. Мьянма тарихында Мартабанның бар екендігі туралы ең алғашқы мәлімет 1176 жылы Баган империясының патшасы Ситу II орнатқан жазуда кездеседі. Ежелгі қала моң тілінде Сампанаго (Campа̄nа̄ga, яғни «Жыландар қаласы») немесе Пунджалуин деп аталды. Ол Муттама Дханьявади немесе Сампанаго Лакунбин контекстінде де айтылуы мүмкін, бұл Сальвин өзені бойындағы, қазіргі Моттамадан Хапаанға дейін созылған шамамен 45 километрлік қоныстар жолағын білдіреді. Сампанаго орнынан табылған артефакттар VI-IX ғасырлардағы дамыған мәдениетті көрсетеді, сондай-ақ осы мәдениеттің басқа ерте заманғы қоныстармен құрлық және теңіз арқылы сауда байланыстарында болғанын дәлелдейді. Артефакттардағы монеталар мен мәдени ықпалдар Сампанагоның Татонмен, сондай-ақ У Тонг пен Канчанабуридегі алғашқы қоныстармен тығыз байланыста болғанын көрсетеді.
From the 2nd century BCE to the 15th century CE, Martaban was an important trading port. The historic Maritime Silk Road connected the East and West, and Martaban storage jars were imported through this trade route. The earliest evidence of the existence of Martaban in Myanmar history was revealed in an inscription erected by King Sithu II of the Bagan Empire in 1176. The ancient city was called Sampanago (Campа̄nа̄ga, lit. City of Serpents) or Puñjaluin in the Mon language. It may also be referred to within the context of Muttama Dhañyawaddy or Sampanago Lakunbyin as a roughly 45 kilometer stretch or settlements along the Salween River stretching from modern day Mottama to Hpa an. Artifacts from the Sampanago site support a thriving sixth to ninth century culture with trade to other early sites over land and across the sea. Coins and cultural influences in artifacts indicate that Sampanago had close contacts with Thaton and early sites in U Thong and Kanchanaburi
13 ғасырда Мартабан Баган империясының оңтүстік провинциясының астанасы болды. 1287 жылы Баган құлағаннан кейін патша Уэреру Мартабан қаласынан Мартабан патшалығын құрды. Қала 1287 жылдан 1364 жылға дейін моң тілінде сөйлейтін патшалықтың астанасы болды. 1314 жылға дейін ол номиналды түрде Тайландтың Сухотай патшалығының бағынышты мемлекеті болды. 1369 жылдан бастап Хантавади патшалары Баго (Пегу) қаласынан патшалықты басқарды. 1364 жылдан 1388 жылға дейін Мартабан Биятбаның де-факто тәуелсіз билігінде болды. 1388 жылы патша Разадарит қаланы қайта басып алды. Астана болмаса да, қала 14 ғасырдан 16 ғасырдың басына дейін маңызды сауда порты болып қала берді. Қаланың ескі аты – Мартабан, араб тілінің бірнеше диалектілерінде «құмыра» деген мағынаны білдірді, ал халықаралық деңгейде қаланың экспорттаған ірі керамикалық құмыраларымен байланысты болды. Мысыр араб тілінде метатезис процесі арқылы бұл сөз «батраман» деп өзгеріп, кез келген шыны немесе керамикалық құмыраны білдіреді.
In the 13th century, Martaban was a southern provincial capital in the Bagan Empire. After Bagan's collapse in 1287, King Wareru founded the Martaban Kingdom based out of Martaban. The city was the capital of a Mon speaking kingdom from 1287 to 1364. Nominally it was a vassal state of the Thai Sukhothai Kingdom until 1314. From 1369 onwards, the Hanthawaddy kings ruled the kingdom from Bago (Pegu). From 1364 to 1388, Martaban was under the de facto independent rule of Byattaba. In 1388, King Razadarit reconquered the city. Though it was no longer the capital, the city remained an important trading port from the 14th century to the early 16th century. The old name of the city, Martaban, came to mean 'jar' in several varieties of Arabic, and internationally for the large ceramic jars that were characteristic of the city's exports. In Egyptian Arabic, by metathesis, the word has changed to become batraman, and refers to any glass or ceramic jar.
16-19 ғасырлар
1541 жылы Таунуг патшасы Табиншвехти нығайтылған қаланы жаулап алып, оны толығымен қиратты, осылайша оны мәңгілікке шалқаруға мәжбүр етті. 16-дан 19 ғасырларға дейін Мартабан Бирма мен Сиам арасындағы бірнеше соғыстарда стратегиялық маңызға ие болған жер болды.
In 1541, King Tabinshwehti of Taungoo captured the fortified city, and utterly destroyed it, forever relegating it back to a backwater. From the 16th to the 19th centuries, Martaban was a strategic spot in a series of wars fought between Burma and Siam.
Колониялық кезең
Мартабан 1824-1826 жылдардағы Бірінші ағылшын-бірман соғысында британдықтар тарапынан басып алынды, бірақ соғыс аяқталған соң бірмандық басқаруға қайтарылды. Дегенмен, Мауламьяингтен бастап бүкіл Тенэссерим жағалауы британдық территорияға айналғандықтан, қала шекаралыққа айналды. 1852 жылғы Екінші ағылшын-бірман соғысынан кейін қала Британдық Төменгі Бирманың бір бөлігіне кірді. Рудьярд Киплинг өзінің "Неолит дәуірінде" атты өлеңінде Мартабанды былай сөздейді: "Қлафамның таза қылмыстары Мартабанда", ол осы қаланың әдепсіз мінез-құлыққа төзе алатын жер деп есептегенін көрсетеді.
Martaban was captured by the British in the First Anglo Burmese War of 1824–1826, but returned to Burmese administration after the war. It became the border town however as the entire Tenasserim coast from Mawlamyaing down became British territory. The town became part of British Lower Burma after the Second Anglo Burmese War of 1852. Rudyard Kipling refers to Martaban in his poem "In the Neolithic Age": "And the crimes of Clapham chaste in Martaban," suggesting he perceived it to be a place where immoral behavior was tolerated.
География
Сальвин өзені қаладан өтіп, Мартабан шығанағына құяды. Қала бес өзеннің – Сальвин, Атаран, Гяинг, Донтами және Хлайнгбве – қосылған жерге жақын орналасқан, олар Мартабан шығанағына құйып жатыр. Қаланың төңірегін Сальвин аңғарында орналасқан төбелер қоршап тұрады, онда түрлі дақылдар өсіріледі.
The Salween River flows through the town into the Bay of Martaban. The town's location is adjacent to the confluence of five rivers – the Salween, the Ataran, the Gyaing, the Dontami, and the Hlaingbwe – as they empty into the Gulf of Martaban. The town is also surrounded by hills that continue located in the Salween valley where various crops are cultivated.
Көлік
Моттама – Янгоннан келген жол мен темір жолдың соңғы станциясы, мұнда Танлуин өзені Андаман теңізіндегі Мартабан шығанағына құяды. Бүгінде Моламаяң көпірі Моттаманы Моламаяңмен және оңтүстіктегі Йе қаласымен байланыстырады.
Mottama was the terminus of the road and the railroad from Yangon, where the Thanlwin empties into the Gulf of Martaban in the Andaman Sea. Today Mawlamyaing Bridge has laid down a link from Mottama to Mawlamyaing and another city in the south Ye.