Мьянманың саяси жүйесі мен тарихы

Кіріспе

Мьянманың саяси жүйесі

Мьянма (сонымен қатар Бирма деп те аталады) (), 2008 жылғы конституциясына сәйкес, құқықтық тұрғыдан біртұтас парламенттік тәуелсіз президенттік республика болып табылады. 2021 жылдың 1 ақпанында Мьянма әскері мемлекеттік билікті күшпен басып алып, төңкеріс жасады, осыған байланысты төңкеріске қарсы наразылықтар жалғасуда.

Ерте тарих

Бірінші белгілі қала-мемлекеттер Мьянманың орталығында біздің заманымыздың екінші ғасырында пайда болды. Оларды қазіргі Юньнань аймағынан келген, тибет-бирман тілдерінде сөйлейтін көшпенділер құрған. Мьянманың біртұтас мемлекет ретіндегі тарихы, бұрын Бірма деп аталған, 849 жылы Паган патшалығымен басталды. 1057 жылы Анаврахта патша Бағанда тұңғыш біртұтас Мьянма мемлекетін құрды. 1287 жылы Баған патшалығы монғолдардың үнемі қайталап шабуылдауынан құлдырап, 250 жылдық саяси бөлініске әкелді. 1510 жылдан 1752 жылға дейін аймақ Тунгу әулетімен Бірма ретінде біріктірілді, ол 16 ғасырда Оңтүстік-Шығыс Азиядағы ең ірі империя болды. 1752 жылдан 1885 жылға дейін Тунгу әкімшілік реформаларын Конбаунг әулеті жалғастырды. Мың жылдық Бирма монархиясы 1885 жылы үшінші ағылшын-Бирма соғысымен аяқталды.

Британдық билік

1885 жылдан кейін 1937 жылға дейін ел Британдық Үндістанның бір бөлігі ретінде басқарылды. Британдық Бирма 100-ден астам этностың өкілдерін қамтитын, жаңа шекараларымен отаршылдық картада ресми түрде танылды. Елге үстем этностық топ – бамарлардың атынан Бирма деп ат қойылды, олар халықтың 68 пайызын құрайды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, көбінесе бамар этносының өкілдерінен құралған коалиция британдық оккупациялық күштерін құлату үмітімен жапондықтармен бірге күресуге ерікті болды. Ал, көптеген басқа этникалық топтар бамарлардың қолдауымен келген жапон күштеріне қарсы одақтас күштерді қолдады. Бұл қақтығыс 1948 жылы Бірма Ұлыбританиядан тәуелсіздік алғаннан кейін, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін аса маңызды рөл атқарды. Колониялық үкімді аяқтамас бұрын, британ үкіметі бұрын тәуелсіз этникалық топтарды қамтитын, жаңа шекаралары бар елдің жаңа картасын жасады. Көптеген түрлі нәсілдік және мәдени топтар өзін бірден бамарлардың атымен аталатын мемлекеттің құрамына енгенін сезді, бірақ олардың өзі олармен бірлікте болған жоқ. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде туған араздық бамарларға деген наразылықты күшейтті. Бірмаға тәуелсіздік берген арқылы британ үкіметі барлық этникалық топтарды бамарлардың билігіне берді.

Панглон келісімі

Тәуелсіздік үшін күресті жетекшілік еткен Аун Сан, бірге күрескен басқа этностардың басшыларын бір ел ретінде қалуға көндіре алды. 1948 жылы жаңа Бірма конституциясының құрылуы Пин Лон келісімімен бекітілді, оған жаңа құрылған одақты қолдаған әрбір этникалық лидер қол қойды. Аун Санның Пин Лон келісімі толық орындалуы алдындағы күтпеген қанымен өлтірілуі, оның бастаған бірігуді күштен шығарды. Оның өлімі жаңа мемлекет ішіндегі қысқа ғана бейбітшілік кезеңін баяндады, содан бері тиісінше толтырылмаған билік босқылығын тудырды. Одан кейін, әр этностың мүддесін қорғамаған лидерлердің тұрақсыз кезеңі басталды. 1950 жылдардың соңынан бастап, кем дегенде 2024 жылға дейін Мьянма әскері елдің саясатын қалыптастыруда және бағыттауда маңызды рөл атқарды.

Социалистік республика

1962 жылы төңкерістен кейін елде демократия тоқтатылды. Белгісіздік пен хаос бірмалық ұлтшыл үкіметтің билікке ие болуына жағдай жасады. 1962 жылдан 1988 жылға дейін ел Бірма Социалистік бағдарламалық партиясымен бір партиялық мемлекет ретінде, «Социализмге Бірма жолы» бойынша басқарылды. Жаңа бірмалық басшылар Бірманы оқшауланған және бірмалық басымдықты қадағалаушы социалистік республикаға айналдырды. Жаңадан туған бірмалық ұлтшылдық бамар халқының көпшілігін алға шығарды, Пин-Лон келісімімен басталган бірігуді күштен шығарды. Сонымен қатар, түрлі діндердің өкілдері арасындағы наразылық, олардың мәжбүр түрде бірге өмір сүруі арқылы күшейді. Бамар патшалықтары бұрын негізінен буддизмді ұстанған. Шань, Кайин, Каяр және Чин штаттарындағы этникалық топтардың көпшілігі анимизмнің әртүрлі формаларын ұстанса, мұсылмандар Аракан (қазіргі Рахин) штатында буддистермен бірге өмір сүрді. Барлық алуан түрлі топтардың Британдық Үндістанға қосылуы діни поляризацияны күшейтті. Колонизация салдарынан шекарадан адамдардың қоныс аударуы индуист дінін ұстанатындардың үлкен тобын қосты. Католик миссионерлерінің белсенді дінге өту науқандары және методист отаршылдарымен бәсекелестік Кэрен және Качин сияқты азшылық топтардың ішінде де бөлініс тудырды. Отарлық билік аяқталуымен бұрыннан қалыптасқан антагонизмдер бет ашты. Аун Санның қазасы және одан кейінгі басшылық мәдени және діни топтар арасындағы қақтығыстардың мәңгілік болуын қамтамасыз етті. 1988 жылғы көтеріліс елді мазалаған әлеуметтік, саяси және азаматтық наразылықтарды бекітті.

1988 жылғы көтеріліс

1988 жылы билікке келген SPDC хунтасы бірнеше жүз мың азаматтың қоныс аударуына жауапты болды, олар Бірманың ішінде де, сыртында да орналасты. Карен, Каренни және Мон этностары көршілес Таиландтан пана сұрады, онда олар достықсыз және түсініксіз үкімет тарапынан зәбірленуде. Бұл топтар, Wa және Shan этностарына қарағанда сәттірек болды, олар 2000 жылы әскери хунта жерлерінен айырғаннан бері өз мемлекеттерінде ішкі қоныс аударушыларға айналды. Бүгінде Бірмада 600 мыңға жуық осындай ішкі қоныс аударушылар бар. Көптегендер әскери қызметте немесе мемлекеттік қолдауға ие есірткі картельдерінің бірінде мәжбүрлі еңбек етуден қашуға тырысуда. Халықтың осылай қоныс аударуы адам құқықтарының бұзылуына және үстем Бамар тобының аз ұлттық этностық топтарды пайдалануына әкелді және осы процестер жалғасуда. Бұл этникалық күрестегі басты тұлғалар – әскерилер, Карен Ұлттық Одағы, Качин Тәуелсіздік Армиясы, Аракан Біріккен Лигасы, Шан Штатының Қайта Құру Кеңесі және Монг Тай Армиясы. 2011 жылы әскерилер билігінің бір бөлігінен бас тартып, жартылай демократиялық жүйе құрылды, бірақ 2008 жылғы Конституция бойынша әскерилердің күшті ықпалы, сондай-ақ экономикалық және этникалық мәселелер сияқты проблемалар сақталды. 2015 жылы әскерилер әртүрлі этникалық қарулы топтармен бейбітшілік орнатуға бағытталған қадамдар жасады, көптеген топтар қол қойған Бүкілұлттық Атысты Тоқтату Келісімін ұсынды.

2021 жылғы Мьянмадағы төңкеріс

2021 жылдың 31 қаңтарында көптеген бұқаралық ақпарат құралдары әскерилердің төңкеріс жасағанын және биліктегі «Демократия үшін Ұлттық лига» партиясының мүшелері әскерилер тарапынан тұтқындалып, қамауға алынғанын хабарлады. «Демократия үшін Ұлттық лига» партиясының өкілі Мё Нюнт: «Әскерлер қазір астананы бақылауға алған сияқты» деді. Бұл жанжал 2020 жылдың қараша айында өткен сайлауда «Демократия үшін Ұлттық лига» партиясының жеңіске жеткенінен кейін туындады. Әскерилер сайлау қорытындысымен келіспей, ешқандай дәлел немесе тергеу жүргізбестен, сайлаудың алдамшылықпен өткенін мәлімдеді. Бұл жағдай 2021 жылдың 1 ақпанында әскерилердің төңкеріс жасап, «Демократия үшін Ұлттық лига» үкіметінен президенттік билікті күшпен тартып алуымен аяқталды. Үкіметті бақылауға алғаннан кейін, әскерилер келісімге қол қойған тараптар бақылап отырған аумақтарда агрессивті әрекеттер жасау арқылы бүкіл ел бойынша атысты тоқтату келісімін бұза бастады.

Тәуелсіздік дәуірі

1948 жылғы 4 қаңтарда Бирма Ұлыбританиядан тәуелсіздік алып, парламенттік жүйеге негізделген демократиялық мемлекетке айналды. 1946 жылдың соңында Аун Сан Бирманың атқарушы кеңесі төрағасының орынбасары болды – бұл кезеңдік үкімет еді. Бірақ 1947 жылғы 19 шілдеде саяси қарсыластары Аун Санды және бірнеше кабинет мүшелерін өлтірді. Бүгінгі Бирманың географиялық аумағы Панглон келісімімен байланысты, ол Бирманың негізгі бөлігін (Төменгі және Жоғарғы Бирманы) және британдықтар жеке басқарған Шекаралық Аймақтарды біріктірді.

AFPFL/Одақ үкіметі

1961 жылы Мьянманың Біріккен Ұлттар Ұйымындағы тұрақты өкілі және премьер-министрдің бұрынғы хатшысы У Тхант Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас хатшысы болып сайланды. Ол халықаралық ұйымның басшысы болған алғашқы батыс емес адам еді және он жыл бойы БҰҰ Бас хатшысы қызметін атқарды. Ол Бас хатшы болып қызмет еткен кезде Біріккен Ұлттар Ұйымында жұмыс істеген бірмәнділердің арасында жас Аун Сан Су Чжи де болды.

Әскери социалистік дәуір

1962 жылы генерал Не Вин төңкеріс жасап, «Бірма жолымен социализмге» ұмтылған номиналды социалистік әскери үкімет құрды. Әскерилер жекеменшік кәсіпорындарды мемлекетке қайтарып алып, экономикалық тұрғыдан өзін-өзі қамтамасыз ету, яғни экономикалық оқшаулану саясатын ұстанды. Не Вин жылдары әскери билікке қарсы сирек болса да наразылықтар туып, олардың барлығы дерлік зорлықпен басылды. 1962 жылдың 7 шілдесінде үкімет Янгон университетіндегі демонстрацияларды таратып, 15 студентті қаза қылды. 1974 жылы әскерилер Ү Тханттың қосылу рәсімінде өткен үкіметке қарсы наразылықты қанаумен басып тастады. 1975, 1976 және 1977 жылдардағы студенттердің наразылықтары үлкен күшпен тез арада тоқтатылды. 1988 жылғы көтерілістен кейін үкімет құлатылды, бірақ оның орнына әскери хунта келді.

SPDC дәуірі

Бұрынғы мемлекет басшысы – «Мемлекеттік бейбітшілік және даму кеңесінің төрағасы» атағын иеленген аға генерал Тхан Шве болды. Оның тағайындалған премьер-министрі Кхин Нюнт 2004 жылдың 19 қазанына дейін қызмет етті, содан кейін генерал Сой Вин оны күшпен қызметтен шеттетуге қол жеткізді. Кабинеттік лауазымдардың басым бөлігін әскери шенеуніктер иеленеді. АҚШ пен Еуропа үкіметтерінің әскери үкіметке қарсы санкциялары, тұтынушылардың бойкоттары және «Азат Бірма» жақтастары ұйымдастырған акционерлердің қысымы батыстық корпорациялардың көпшілігін Бірмадан кетуге мәжбүр етті. Дегенмен, кейбір батыс мұнай компаниялары санкциялардағы олқылықтарға байланысты елде қалды. Мысалы, француздық TotalEnergies және американдық Chevron мұнай компаниялары Ядана табиғи газ құбыры арқылы Бірмадан Таиландқа газ жеткізуді жалғастыруда. TotalEnergies (бұрынғы TotalFinaElf) газ құбыры бойындағы адам құқықтарын бұзуға қатысқан деген айыппен француз және бельгиялық соттарда сотталып жатыр. Chevron компаниясы оны сатып алғанға дейін Unocal компаниясы осыған ұқсас сот ісін бірнеше миллион долларлық өтемақы төлеу арқылы аяқтады. Daewoo сияқты азиялық компаниялар Бірмаға, әсіресе табиғи ресурстарды өндіруге инвестиция салуда. АҚШ және Еуропаның киім-кешек және аяқ киім өнеркәсібі «Азат Бірма» жақтастарының назарына ілікті, олар Бірмадағы зауыттардан өнім сатып алатын, олардың меншігі толығымен немесе жартылай үкіметке немесе әскерилерге тиесілі болатын. Көптеген компаниялар 1992 жылы Леви Страус бастаған наразылық акцияларынан кейін Бірмадан өнім алуын тоқтатты. 1992 жылдан 2003 жылға дейін «Азат Бірма» жақтастары ондаған киім-кешек және аяқ киім компанияларын Бірмадан өнім алуын тоқтатуға мәжбүр етті. Олардың ішінде Eddie Bauer, Liz Claiborne, Macy's, J. Crew, JoS. A. Banks, Children's Place, Burlington Coat Factory, Wal-Mart және Target компаниялары бар. АҚШ үкіметі 2003 жылғы «Бірмалық бостандық және демократия туралы» заңның аясында Бірмадан барлық импортты тыйым салды. Санкциялар азаматтық тұрғындарға тигізетін зиянды әсері үшін сынға ұшырады. Алайда, демократиялық қозғалыстың жетекшісі Аун Сан Су Чжи санкциялардың биліктегі әскери режимге қысым көрсетуге көмектескенін бірнеше рет айтты. Human Rights Watch және Amnesty International әскери үкіметтің адам құқықтарын өрескел бұзуын құжаттап берді. Азаматтық бостандықтар қатты шектелген. 2002 жылы құрылған «Адам құқықтарын қорғаушылар мен жақтастары» Бірма халқының өз құқықтары туралы хабардар болуын арттыру мақсатында жұмыс істейді. Олардың мәлімдемесіне сәйкес, 2007 жылдың 18 сәуірінде олардың бірнеше мүшесі жергілікті USDA хатшысы У Нюнт Оо бастаған жүзге жуық адаммен кездесіп, зорлық-зомбылыққа ұшырады. HRDP бұл шабуылды билік тарапынан мақұлданған деп санайды. Бірмада тәуелсіз сот жүйесі жоқ және әскери үкімет саяси белсенділікті басып тастайды. Үкімет АҚШ-тың Fortinet компаниясының бағдарламалық жасақтамасына негізделген сүзгіні пайдаланады, бұл азаматтардың онлайн-ресурстарға, соның ішінде тегін электрондық поштаға, тегін веб-хостингке және саяси оппозиция мен демократияны қолдайтын беттерге қол жеткізуін шектейді. 2001 жылы үкімет NLD кеңселерінің филиалдарын Бірманың барлық аймақтарында қайта ашуға рұқсат берді. Алайда, 2004 жылдың басында олар жабылды немесе қатты шектелді, бұл үкіметтің осындай қызметтерге тыйым салу науқанының бір бөлігі болды. 2006 жылы көптеген мүшелер НЛД-дан кетті, себебі Татмадав (Қарулы күштер) және Одақ бірлігі мен даму қауымдастығы тарапынан қысым мен мазақтауға ұшырады. Әскери үкімет Аун Сан Су Чжиді 2003 жылдың 31 мамырында, солтүстік Бірмадағы конвойына әскерилермен байланысы бар деген күдікпен шабуыл жасаған наразылық толқынынан кейін қайтадан үй қамауына алды. 2005 жылдың қараша айының соңында режим оның үй қамауын тағы бір жылға ұзартты. Кофи Аннанның Тхан Швеге тікелей үндеуіне және АСЕАН-ның қысымына қарамастан, Бірма үкіметі 2006 жылдың 27 мамырында Аун Сан Су Чжидің үй қамауын тағы бір жылға ұзартты. Ол 2010 жылы босатылды. Біріккен Ұлттар Ұйымы елді ұлттық келісімге, демократияны қалпына келтіруге және адам құқықтарын толық құрметтеуге ұмтылуға шақырды. 2008 жылдың желтоқсан айында Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы Бірмадағы адам құқықтары жағдайын айыптап, Аун Сан Су Чжиді босатуға шақыратын резолюцияны қабылдады. Резолюцияға 80 ел дауыс берді, 25 қарсы және 45 қалыс қалды. Қытай мен Ресей сияқты басқа елдер режимді аз сынға алып, экономикалық мәселелер бойынша ынтымақтастықты қалайды. Халықаралық оқшауланудың күшеюіне байланысты Бірманың әскери үкіметі реформалар бағдарламасын іске асыруға келісті, соның ішінде 2010 және 2012 жылдары сайлауға бірнеше саяси партиялардың қатысуына және саяси тұтқындарды босатуға келісім берді. Алайда, Human Rights Watch сияқты ұйымдар Качин штаты және Ракхайн штаты сияқты шекаралық аймақтардағы жалғасып жатқан қақтығыстарда адам құқықтарын бұзуды жалғастырып жатыр деп мәлімдейді.

The former head of state was Senior General Than Shwe who held the title of "Chairman of the State Peace and Development Council". His appointed prime minister was Khin Nyunt until 19 October 2004, when he was forcibly deposed in favour of Gen. Soe Win. Almost all cabinet offices are held by military officers. US and European government sanctions against the military government, combined with consumer boycotts and shareholder pressure organised by Free Burma activists, have succeeded in forcing most western corporations to withdraw from Burma. However, some western oil companies remain due to loopholes in the sanctions. For example, the French oil company TotalEnergies and the American oil company Chevron continue to operate the Yadana natural gas pipeline from Burma to Thailand. TotalEnergies (formerly TotalFinaElf) is the subject of a lawsuit in French and Belgian courts for alleged complicity in human rights abuses along the gas pipeline. Before it was acquired by Chevron, Unocal settled a similar lawsuit for a reported multimillion dollar amount. Asian businesses, such as Daewoo, continue to invest in Burma, particularly in natural resource extraction. The United States and European clothing and shoe industry became the target of Free Burma activists for buying from factories in Burma that were wholly or partly owned by the government or the military. Many stopped sourcing from Burma after protests, starting with Levi Strauss in 1992. From 1992 to 2003, Free Burma activists successfully forced dozens of clothing and shoe companies to stop sourcing from Burma. These companies included Eddie Bauer, Liz Claiborne, Macy's, J. Crew, JoS. A. Banks, Children's Place, Burlington Coat Factory, Wal Mart, and Target. The US government banned all imports from Burma as part of the "Burmese Freedom and Democracy Act" of 2003. Sanctions have been criticised for their adverse effects on the civilian population. However, Burmese democracy movement leader Aung San Suu Kyi has repeatedly credited sanctions for putting pressure on the ruling military regime. Human Rights Watch and Amnesty International have documented egregious human rights abuses by the military government. Civil liberties are severely restricted. Human Rights Defenders and Promoters, formed in 2002 to raise awareness among the people of Burma about their human rights, claims that on 18 April 2007, several of its members were met by approximately a hundred people led by a local USDA Secretary U Nyunt Oo and beaten up. The HRDP believes that this attack was condoned by the authorities. There is no independent judiciary in Burma and the military government suppresses political activity. The government uses software based filtering from US company Fortinet to limit the materials citizens can access on line, including free email services, free web hosting and most political opposition and pro democracy pages. In 2001, the government permitted NLD office branches to re open throughout Burma. However, they were shut down or heavily restricted beginning 2004, as part of a government campaign to prohibit such activities. In 2006, many members resigned from NLD, citing harassment and pressure from the Tatmadaw (Armed Forces) and the Union Solidarity and Development Association. The military government placed Aung San Suu Kyi under house arrest again on 31 May 2003, following an attack on her convoy in northern Burma by a mob reported to be in league with the military. The regime extended her house arrest for yet another year in late November 2005. Despite a direct appeal by Kofi Annan to Than Shwe and pressure from ASEAN, the Burmese government extended Aung San Suu Kyi's house arrest another year on 27 May 2006. She was released in 2010. The United Nations urged the country to move towards inclusive national reconciliation, the restoration of democracy, and full respect for human rights. In December 2008, the United Nations General Assembly passed a resolution condemning the human rights situation in Burma and calling for Aung San Suu Kyi's release—80 countries voting for the resolution, 25 against and 45 abstentions. Other nations, such as China and Russia, have been less critical of the regime and prefer to co operate on economic matters. Facing increasing international isolation, Burma's military government agreed to embark upon a programme of reform, including permitting multiple political parties to contest elections in 2010 and 2012 and the release of political prisoners. However, organizations such as Human Rights Watch allege continued human rights abuses in ongoing conflicts in border regions such as Kachin State and Rakhine State.

Жаңа конституция

Мьянма армиясы әзірлеген конституция 2008 жылдың 10 мамырында екі кезеңді референдумның бірінші кезеңінде және «Наргис» дауілі кезінде үлкен көпшілік дауысымен (22 миллион сайлаушының 92,4%-ы, ал сайлауға қатысу деңгейі 99% деп хабарланды) мақұлданды. Бұл 1990 жылғы сайлаудан бері өткен алғашқы жалпыұлттық сайлау болды. 2010 жылы өтетін көппартиялық сайлау 50 жылдық әскери билікті аяқтайды, себебі жаңа конституция әскерилерге парламентте 25% орынды автоматты түрде береді. NLD өкілі Нян Вин референдумды сынға алып былай деді: «Бұл референдум бүкіл ел бойынша алдау мен алаяқтыққа толы болды. Кейбір ауылдарда билік өкілдері мен сайлау учаскелерінің қызметкерлері өздері дауыс қағаздарын толтырып, сайлаушыларға дауыс беруге мүмкіндік бермеді».

2010 жылғы сайлау

2010 жылы сайлау өтті, сайлау комиссиясы сайлауға қатысуға 40 партияны бекітті. Олардың кейбіреулері этникалық азшылықтармен байланысты болды. Бұрынғы 1990 жылғы сайлауда үлкен басымдықпен жеңіске жеткен, бірақ ешқашан билікке келуге рұқсат етілмеген Демократия үшін Ұлттық лигасы қатысудан бас тартты. Әскери қолдауға ие болған "Бірлік, ынтымақ және даму" партиясы 330 орынның 259-ын жеңіп, жеңіске жеткенін мәлімдеді. Біріккен Ұлттар Ұйымы және көптеген батыс елдері сайлауды жалған деп айыптады, алайда сайлау өткізу туралы шешімді Қытай мен Ресей мақтады.

2012 жылғы қосымша сайлау

2012 жылы өткен қосымша сайлауда негізгі оппозициялық партия – Демократия үшін Ұлттық лига, ол 2011 жылдың 13 желтоқсанында ғана қайта тіркелді, қатысқан 44 мандаттың 43-ін жеңіп алды (барлығы 46 мандат болды). Маңыздысы, сайлауды бақылау үшін халықаралық байқаушылар шақырылды, бірақ үкімет сайлау байқаушыларына көптеген шектеулер қойғаны және кейбіреулеріне виза бермегені үшін сынға ілікті. Біріккен ынтымақ және даму партиясы сайлаудың бұрмалануы, сайлаушыларды қорқыту және Демократия үшін Ұлттық лига мүшелері мен жақтастарының қатысқан деп айтылатын сайлау кампаниясы кезіндегі оқиғалар туралы Сайлау комиссиясына ресми шағымдануға ниеттенді. Демократия үшін Ұлттық лига да бұрмаланған бюллетеньдер туралы комиссияға ресми шағым жолдады. Алайда, президент Тхэйн Сейн бұл қосымша сайлаудың "өте табысты" өтті деп мәлімдеді, және көптеген шетелдер Мьянма мен оның әскери басшыларына қатысты санкцияларды жеңілдетуге немесе тоқтатуға дайын екендіктерін білдірді.

2015 жылғы сайлау

Мьянмадағы жалпы сайлау 2015 жылдың 8 қарашасында өтті. Бұл 1990 жылдан бері Мьянмада ашық түрде өткізілген тұңғыш сайлау болды. Сайлау қорытындысы Ұлттық демократия лигасына ұлттық парламенттің екі палатасында да абсолютті көпшілік орындарды әкелді, бұл олардың кандидаттарының президент болуын қамтамасыз етуге жеткілікті болды, ал NLD жетекшісі Аун Сан Су Чжи конституция бойынша президенттік лауазымға ие бола алмайды. 2015 жылғы жалпы сайлауда Аун Сан Су Чжидің Ұлттық демократия лигасының күшті жеңісі, жабық әскери биліктен еркін демократиялық жүйеге табысты саяси өтуге үміттерді арттырды. Бұл өту Мьянманың болашағын шешетін маңызды қадам деп есептелді. 2015 жылдың 13 қарашасында Одақ сайлау комиссиясы жариялаған нәтижелерге сәйкес, НЛД төменгі палатада 238 орынды, ал Пхьяндунсу Хлуттауда 348 орынды жеңіп алды, бұл үкімет құру және президент сайлау үшін қажетті көрсеткіштен асып түсті.

2021 жылғы әскери төңкеріс және одан кейінгі хунта

Мин Аун Хлайн басшылығымен Татмадау Найпидауда Аун Сан Су Чжи және демократиялық жолмен сайланған басқа да көшбасшыларды қамаудан кейін азаматтық үкіметтен билікті тартып алды. Одан кейін әскери хунта, ресми түрде Мемлекеттік басқару кеңесі құрылды.

Заң шығарушы билік

2008 жылғы Конституцияға сәйкес, Одақтың заң шығару өкілеттігі Пхьядюнгсу Хлуттау, штаттар мен аймақтардың Хлуттаулары арасында бөліседі. Пхьядюнгсу Хлуттау қалалық және ауылдық жерлердегі сайлау округтері мен халық саны негізінде сайланған Халық Ассамблеясынан (Пайту Хлуттау) және штаттар мен аймақтардан тең өкілдер санымен сайланған Ұлттар палатасынан (Амиота Хлуттау) құралады. Халық Ассамблеясы 440 өкілден тұрады, олардың 110-ы Қорғаныс күштерінің Бас қолбасшысы тағайындаған әскери қызметшілер. Ұлттар палатасы 224 өкілден тұрады, олардың 56-сы Қорғаныс күштерінің Бас қолбасшысы тағайындаған әскери қызметшілер.

Сот жүйесі

Бирманың сот жүйесі шектеулі. Британдық кезеңдегі заңдар мен құқықтық жүйелер көбінесе өз күшінде, бірақ әділ, ашық сот отырысына кепілдік берілмейді. Сот билігі атқару билігінен тәуелсіз емес.

Дхаммазеди пиаттоны

Мон патшасы Дхаммазеди (1472–92) Вареру әулетінің Мон билеушілері арасындағы ең ірісі болды. Ол өз даналығымен әйгілі болды, ал оның шешімдерінің жинағы Кальяни тас жазуларында сақталған және Даммазеди пиаттоны деп белгіленген.