Кіріспе

Калиног, ресми түрде Калиног муниципалитеті (Калиног, Илоило) – Филиппиннің Илоило провинциясындағы 1-сыныпты муниципалитет. 2020 жылғы халық санауы бойынша, халқы 62 853 адамды құрайды.

Этимология

Қала Hiligaynon тіліндегі kalinong сөзінен атын алған, ол «тыныш» немесе «салмақты» деген мағынаны білдіреді. Алайда, кейбір адамдар қала Батыс Панай жарылысының жанында орналасқандықтан, оның линог немесе жер сілкінісінен шыққандығын айтады.

Тарих

Калиног, аңыз бойынша Дату Марикудо қоныстанған жер, Панай аралының орталық бөлігінде стратегиялық түрде орналасқан. Калиног испандықтар 16-17 ғасырларда келгенде дамып келе жатқан қауым болған. 18-ғасырдың басында Калиног Индия заңдарымен белгіленген қала құрылысы жүйесі бойынша тұрақты қоныс ретінде құрылды: шіркеу, муниципалды сот, мектеп және қоғамдық базармен қоршалған қала алаңы. Бұл қала құрылысының негізгі ерекшелігі болып табылады және бүгінгі күнге дейін сақталған. 1763 жылы испан отаршылдық үкіметі Калиногты “Pueblo” немесе қала деп жариялады. 1900 жылдардың басында жаңа отаршылдық держава – америкалықтар муниципалитеттің азаматтық істерінде маңызды өзгерістер енгізді. Ең маңыздысы – 1904 жылдан 1920 жылға дейін Калиногты Пасси муниципалитетіне (қазір Илоило қаласының құрамдас бөлігі) қосу болды. Белгілі көшбасшылардың қарсайы лоббисі арқасында Калиног 1921 жылдың қаңтарында жеке муниципалитет мәртебесін қайта алды. 1960 жылдардың соңында Калиног бизнес пен экономикалық мүмкіндіктерге толы прогрессивті муниципалитет ретінде дамудың серпінді тақтасына аяқ басқан. 1969 жылы қант өнеркәсібінің өркендеуімен саяси басшылық қаланың бір бөлігін бөлек муниципалитетке – Бигаван муниципалитетіне бөлуді шешті. Ежелгі қауымдардың негізін қалаушылардың арасында 16 ғасырда Бугасонг пен Лаван елді мекендерінде испан отаршыларына қарсы күрескен отбасылардың ұрпақтары болды (олардың жарқын фольклоры мен тарихи саяхаттары туралы ауызша әңгімелер мәңгілік “Хинилавод” дастанының бір бөлігіне айналды). Барангай Алибунадағы Дила Дила тауы екінші дүниежүзілік соғыс кезінде филиппин партизандары мен солдаттарының бекінісі ретінде ең жақсы есте қалады, олар Калиногтық майор Джулиан С. Чавес басшылығымен жапон императорлық армиясына қарсы Панай аралының тарихындағы ең қатыгез шайқастарды өткізді.

География

Калиног қаласы Панай аралының орталық бөлігінде жатыр. Бұл Капиз провинциясымен шектесетін Илоило провинциясының орталық бөлігіндегі соңғы муниципалитет. Ол 11°15′ ендік және 122°30′ бойлық географиялық координаталарында орналасқан. Оның жалпы жер ауданы 27 446 гектарды құрайды, бұл бүкіл провинцияның жалпы жер ауданының (532 297) шамамен 5% -ы. Калиног Илоило қаласынан және Роксас қаласынан тең қашықтықта орналасқан.

Топырақ

Муниципалитеттің беткейінің шамамен 75% -ы 8% немесе С санатынан жоғары. Алайда, муниципалитет негізінен ауыл шаруашылығымен айналысады. Калиногта төрт (4) түрлі топырақ кездеседі: 1) Уминган ұсақ құмды сазды топырақ; 2) Алимодиан сазды топырақ; 3) Бантог сазды топырақ және 4) Алимодиан топырағы (белгіленбеген).

Топография

Муниципалитеттің топографиялық рельефі әртүрлі. Батыстағы бөлігі жоғары таулы. Орталық және солтүстік аймақтарда көлбеу рельефтер кездеседі, ал шығыс және оңтүстік бөліктері жазықтар немесе далалар, сонымен қатар көлбеу рельефтерге ие. Барлық қалалық барангайлар төмендікте орналасқан. Муниципалитеттің еңістік категориялары: А (0-8%) – 5,049 гектар; B категориясы (3-5%) – 1,644 гектар; C категориясы (5-8%) – 9,056 гектар; D категориясы (8-15%) – 4,199 гектар және E категориясы (15-18%) – 6,971 гектар.

Су көздері

Жалаур өзені, әсіресе суару мақсатында, сумен жабдықтаудың басты көзі болып табылады, себебі бұл өзен Панай аралындағы ең ірі өзендердің бірі және су көлемі бойынша ең үлкендерінің бірі. Ішуге жарамды су үшін Барангай Бо. Калиногта бір сорғы станциясы негізгі көз ретінде жұмыс істейді, ал Жалаур өзені бойындағы Барангай Симсиманда қосалқы сорғы станциясы орналасқан.

Климат

Калиног үшінші типке жатады, яғни маусымдық, қарашадан сәуірге дейін салыстырмалы түрде құрғақ, ал жылдың қалған бөлігінде ылғалды болады. Жаңбырдың ең көп жауатын кезеңдері айқын емес, қысқа құрғақ маусым бірден үш айға дейін созылады. Оған оңтүстік-шығыс муссоны әсер етеді, ол елге әсер ететін басты ауа ағындарының бірі. Жергілікті жер бедері басым желдерге оның бейімделуіне әсер етуі мүмкін. Калиног қарашадан сәуірге дейін салыстырмалы түрде құрғақ, ал жылдың қалған бөлігінде ылғалды. Жаңбырдың ең көп жауатын кезеңдері аса ауыр емес, қысқа құрғақ маусым бірден үш айға дейін созылады. Климатқа оңтүстік-шығыс муссоны әсер етеді, ол елдегі басты ауа ағындарының бірі. Жергілікті жер бедері басым желдерге оның әсер етуіне ықпал етеді.

Демография

2020 жылғы санақта Илоило провинциясының Калиног муниципалитетінде 62 853 адам тұрды.

Этностық топтар

Екі этникалық топ анықталды. Олар – Сулодон немесе Букидон тайпасы және Аэта тайпасы. Сулодон немесе Букидон тайпасы он үш (13) таулық барангайдан тұрады. Аэта тайпасы муниципалитеттегі әртүрлі барангайларда қоныстанған.

Тілдер

Негізгі жергілікті тілдер – хилигайнон, капизнон және кинарай. Жергілікті тұрғындар филиппин және ағылшын тілдерін де қолданады және түсінеді, бірақ оларды күнделікті қолдану сирек.

Туризм

Калиног Хирингьяу Сугиданонай фестивалінің туған жері. "Хирингьяу" – висайя тілінде "қуаныш" немесе "қарсы алу" деген мағына береді, бұл атау Илоило қаласының Динагьянг фестивалінен шабыттандырылып, Бала Исаға деген қала тұрғындарының сенімін көрсететін және Санто Нино мерекесін тойлауға арналған мереке арқылы Калиног халқы үшін сәттілікке жеткен тойға айналды. Адамдар түрлі-түсті мәдени билер мен басқа да мерекелік рәсімдерді орындауға тырысады. Фестиваль олардың имандылығына жаңа өмір сыйлап, жүректердегі құлшынысты арттырды. Билер көбінесе қайталанатын, оңай үйренетін қадамдардан тұратын қарапайым билер саналады. Дегенмен, қаланың тарихы мен мәдениеті туралы Сугиданонның дәстүрлі әңгімелерін ән арқылы баяндау арқылы қойылым өте күрделі болады. Бұл билерді көркейтіп, қойылымның драмалық немесе комедиялық әсерін күшейту үшін қолданылады. Фестиваль жалпы алғанда, қоғамдық бірлік сезімін қалыптастыруға немесе нығайтуға қызмет етеді, сондай-ақ қала тұрғындарының өңірлік немесе провинциялық топтың бір бөлігі екенін сезініп, өз тарихымен байланыс орнатуға көмектеседі.