Тарихи орындардағы жарық пен дыбыс шоуы

Кіріспе

Дыбыс және жарық шоуы Son et lumière (sɔ̃n e lymjɛʁ (французша, lit. "дыбыс және жарық")), немесе дыбыс және жарық шоуы – тарихи маңызы бар ашық алаңда ұсынылатын түнгі ойын-сауық түрі. Арнайы жарық эффектілері ғимараттың немесе ескі құрылыстың қасбетіне проекцияланып, сол жердің тарихын көркемдеу үшін жазылған немесе тікелей орындалатын әңгіме және музыкамен синхронды болады.

Әлемдегі қойылымдар

Францияда «сон э люмьер» шоулары Францияның тарихи сарайларында және олардың маңында қойылады. Жақын орналасқан Люксембургте 2007 жылы Сепфонтендер сарайында «сон э люмьер» іс-шарасы өтті. Басқа елдерде «сон э люмьер» Римдегі Форумда және Афинадағы Парфенонда қойылды. АҚШ-та мұндай тұсаукесер алғаш рет 1962 жылы Филадельфиядағы тәуелсіздік залында (Independence Hall) өтті. Тағы бір тұсаукесер 1976 жылдың мамыр айында Джордж Вашингтонның Вернон тауында Францияның АҚШ-қа екі жүз жылдық сыйлығы ретінде ұйымдастырылды. Ашылу салтанатына Франция президенті Жискар д’Эстен және АҚШ президенті Джеральд Форд қатысты. Одан әрі, Африкадағы алғашқы қойылым 1961 жылы Египеттің Каир қаласында Гиза пирамидаларында, ал Азиядағы алғашқысы 1965 жылы Үндістанның Дели қаласындағы Қызыл фортта (Red Fort) өтті. Англиядағы Кентербери соборында 1965 жылы және 2005 жылы, сондай-ақ Рочестер соборы мен қамалында «Cathedrales en Lumière» еуропалық жобасының аясында «сон э люмьер» көрсетілді. Ұлыбританияда, мұндай қойылымдардың көпшілігі шіркеулерде, соборларда және аббаттықтарда қойылады, сондықтан жабық қойылымдар көбінесе артықшылыққа ие, өйткені сәулеттік ескерткіштерді тиімді көрсетуге мүмкіндік болмауы мүмкін. Бірінші британдық қойылым 1957 жылы оңтүстік Лондондағы Гринвич сарайында өтті. Әсіресе Англияда «сон э люмьер» Франциядағыдай жақсы қабылданады, елдің көптеген маңызды тарихи үйлері мен шіркеу ғимараттары мұндай қойылымдардан ләззат алды. Кентербери соборындағы (Еуропалық «Cathedrales en Lumière» іс-шараларының бөлігі ретінде ұйымдастырылған), Рочестер қамалы, Сент-Огастин аббаттығы, Ливерпульдегі Сент-Джордж залы, Теуксбери аббаттығы, Сент-Пол соборы, Хэмптон-Корт сарайы және Уинстон Черчилльдің елдік үйі Чартуэллдегі ғимараттар ерекше қызығушылық тудырды. 2012 жылғы Лондон Олимпиадасының бір бөлігі ретінде Лондонның әртүрлі ғимараттарына спортшылардың жарық проекциялары қолданылды. Үндістанда танымал шоулар Қызыл қамал, Амер қамалы, Хаджурахо, Акбари Куила, Аджмер, Джантар Мантар, Джайпур, Пурана Куила, Дели және Голконда қамалында өтеді. Бұл қойылымдардың көпшілігі аймақтың тарихи маңызын көрсетеді. Перуде 2007 жылы Лимадағы Резерв паркінде «Circuito Mágico del Agua» («Судың сиқырлы айналымы») атты «сон э люмьер» шоу ашылды, ол әлемдегі ең үлкен су көзі ретінде Гиннес рекордтарына енді. Канадада Ұлттық Капитал Комиссиясы 1984 жылдан бері шілде айының басынан қыркүйек айының ортасына дейін Оттавадағы Парламент төбесінде жыл сайын дыбыс пен жарық шоуын демеушілік етеді. Австралияда 1992 жылдан бері Баллараттағы Суверендік төбесінде көрсетіліп келе жатқан «Күнтүстік крест астындағы қан» атты фильмде 1854 жылғы Еврика көтерілісінің оқиғалары бейнеленген. Израильде «сон э люмьер» қойылымы Иерусалимнің ескі қаласының Цитаделіндегі Дәуіт мұнарасында және Масада шөлді төбелерінде ұсынылады. «Сон э люмьер» шоуларын жасаған композиторлардың қатарында Жаклин Нова және Халим Эль Даб бар. Француз электронды музыка композиторы Жан Мишель Жарр өзінің концерттерінде «сон э люмьер» қойылымдарын енгізеді, олар көбінесе тарихи орындарда ашық ауада өтеді, кейде миллионнан астам көрерменмен. 2017 жылдың 31 желтоқсанында Бурдж Халифа LED жарықтандыру жүйесін пайдаланып, «Light Up Dubai» мультимедиалық шоуын ұсынды, ол жаңа жылдық санат ретінде отшашудың орнына қолданылды. Бұл бір ғимаратта көрсетілген ең үлкен жарық және дыбыс шоуы бойынша рекорд орнатты, ал 2018-2019 жылдары шоу отшашумен толықтырылды.

In France, son et lumière shows are performed in and around France's historical châteaux. In neighboring Luxembourg, a son et lumière event took place in 2007 at the Chateau de Septfontaines. In other countries, son et lumière has been mounted at the Forum in Rome and at the Parthenon in Athens. In the United States, the first such presentation took place at Independence Hall in Philadelphia in 1962. Another presentation took place at George Washington's Mount Vernon in May 1976 as France's bicentennial gift to the United States. The opening performance was attended by French President Giscard d'Estaing and American President Gerald Ford. Further afield, the first African production was at the Pyramids of Giza at Cairo, Egypt, in 1961, while the first in Asia was the Red Fort in Delhi, India in 1965 by the India Tourism Development Corporation. Canterbury Cathedral in England featured a son et lumière in 1965 and more recently in 2005, along with Rochester Cathedral and Castle as part of the European "Cathedrales en Lumière" project. In Britain, where the majority of such productions have been staged at churches, cathedrals and abbeys, indoor presentations are frequently preferred, particularly as architectural gems might otherwise not be shown to best advantage. The first British production was at Greenwich Palace in south London in 1957. In England in particular, where son et lumière is as well received as it is in France, many of the nations's principal historic houses and church buildings have enjoyed such a production. Of particular interest have been the ones at Canterbury Cathedral (produced as part of the European "Cathedrales en Lumière" events), Rochester Castle, St Augustine's Abbey, St. George's Hall, Liverpool, Tewkesbury Abbey, St Paul's Cathedral, Hampton Court Palace, and at Chartwell, the country home of Winston Churchill. Part of the London 2012 Olympic bid involved the use of son et lumière inspired light projections of athletes upon various London buildings. In India, popular shows are at Red Fort, Amer Fort, Khajuraho, Akbari Quila, Ajmer, Jantar Mantar, Jaipur, Purana Qila, Delhi, and Golconda Fort. Most of these shows highlight historic tapestry of the place. In Peru, a son et lumière show opened in Park of the Reserve, Lima in 2007, called "Circuito Mágico del Agua" (magic water circuit) which has a Guinness World Record as the world's largest water source exposed in a public park. In Canada, the National Capital Commission has sponsored a sound and light show on Parliament Hill in Ottawa every year since 1984, from early July to mid September. In Australia, Blood Under the Southern Cross, shown at Sovereign Hill in Ballarat since 1992, depicts the events of the 1854 Eureka Rebellion. In Israel, a son et lumière production is presented both at the Tower of David in the Citadel of the Old City of Jerusalem, and at the desert butte of Masada. Composers who have produced son et lumière shows include Jacqueline Nova and Halim El Dabh. French electronic music composer Jean Michel Jarre has incorporated son et lumière productions into his live concerts, which often take place outdoors at historical sites, sometimes with more than one million spectators. On December 31, 2017, the Burj Khalifa used an LED lighting system to present Light Up Dubai—a multimedia show that served as its New Year's countdown in lieu of a fireworks show (which had been one of the most expensive fireworks displays in the world). It set a record for the largest light and sound show displayed on a single building; for 2018 19, the show was supplemented by the return of its fireworks.