Кіріспе

Украинаның астанасы Киевтің ауданы – Святошин (Свято́шин; сондай-ақ Свято́шино немесе Свято́шине) – Украинаның астанасы Киевтің тарихи ауданы және қала маңындағы, сол атпен аталатын муниципалитетте орналасқан қаланың батыс шетіндегі аудан. Бұрын ол 1919 жылы Киев қалалық кеңесінің құрамына енгізілген қарағайлы дачалар (жазғы үйлер) ауылы болған.

Атауы

Святошиннің аты туралы екі гипотеза бар. Біріншісі, бұл жерде қасиетті тоғай (Святий гай) болған деген болжамға негізделген. Бұл – жазыққыштардың қасиетті орны болған. Екінші нұсқа бойынша, атау XII ғасырда өмір сүрген Чернигов князі Никола Свиатошаның лақап атынан шыққан. Оның шын аты Святослав еді, ол Давыд Святославичтің ұлы және Киевтің Ұлы князі Святослав II-нің немересі болған. Оның көршілес Борщагивка ауылында жері болған деген мәлімдеме бар. 1106 жылы князь Святослав барлық мүлігін Киев Печерск лаврасына сыйлап, оның монахы болды. Ол монахтық есім ретінде Никола (Николай, Микола) есімін алды. Туған аты Святослав болғандықтан және өте діңгек болғандықтан, оған Свиатоша деген лақап ат қойылды. Свиатоша – ізгі, құдайға адал, діншіл адамды білдіреді. Өзінің мәнісінде, украин тіліндегі "Святошин" сөзі "Свиатошаға тиесілі" дегенді білдіреді, яғни Свиатошаның меншігіндегі нәрсе.

Аты-жөні

Ағылшын тілді елдерден айырмашылығы, Украинадағы қала маңындағы елді мекендердің атауларында, қалалық кеңестерге қарасты аумақтарда, онша қатаң орфографиялық ережелер жоқ, себебі олардың атауы қаланың жергілікті райондарға (райондарға) немесе пошта жүйесіне бөлінуінде маңызды рөл атқармайды. Этнограф Лаврентий Похилевич 1884 жылы шыққан «Киев облысының мекендеген жерлері туралы әңгімелер» еңбегінде бұл жерді «Святошин деп аталатын орман» деп көрсеткен. «Киев облысы мен ауданындағы Святошин елді мекенінде вилла аумағын құруды жеңілдету комитетінің есебі. Киев, 1903» деген құжат сақталған. 20 ғасырдың басында дача ауылы Святошин (реформаға дейінгі орыс орфографиясында Святошинъ) деп аталған. Кеңес кезеңінде, әсіресе шағын елді мекендердің атауларын «о» жұрнағымен өзгертуге бейімділік болды. Сөйтіп, 1930 жылдан бастап Киевтің барлық карталарында, орыс және украин тілдерінде, бұл маң қалалық жайлау Sviatoshyno (Святошино) деп көрсетілді. «О» жұрнағы қосылған елді мекендердің атаулары украин тіліне қарағанда орыс тіліне көбірек тән, сондықтан кейде украин тілінде Sviatoshyne (Святошине) аталымы қолданылды. Дегенмен, Украина Совет Энциклопедиясы редакциясы басып шығарған «Киев (Энциклопедиялық анықтамалық)» кітабында Святошин туралы мақала бар. Киев метросының станциясы, аталған маңның ерекше белгісі, Святошин станциясы деп қайта аталғаннан кейін, маңның осы жазу түрі кеңінен қолданыла бастады. Украин тілшілері елді мекеннің атауын Сviatoshyn (Святошин) деп жазуды ұсынады. Осыған қарамастан, кейде Sviatoshyno (Святошино) аталымы Киев қалалық кеңесінің ресми құжаттарында да қолданылып келеді.

Ерте кездері

Киев Русі дәуірінен бұрын бұл Шығыс поляктардың жері болды, ал батысқа қарай шамамен 10 шақырым жерде, Ирпин өзенінің сол жағалауында Древлян жері басталады. Киев Русі және Литва Ұлы Кенәзі кезінде бұл жер Киев княздығына қарасты. 12 ғасырда бұл жердің иесі Чернигов князі Никола Свиатоша (Святослав) болған, ол оны Киев Печерск лаврасына сыйлаған. 17 ғасырдың басына дейін бұл аймақ Киев монастырларына тиесілі болды. Sviatoshyn атауы алғаш рет 1619 жылы айтылды, сол кезде бұл жер Люблин одағынан кейін Польша Корольдігінің Польша-Литва Одағының Киев воеводтығының құрамында болды. Сол кезде король III Сигизмунд Ваза өзінің жарғысында Киевтің жер иеленушілерінің шекараларын белгіледі. Атап айтқанда, Киев тұрғындарының шекарасы "емен тоғайы арқылы Sviatoshyn жағына" дейін созылған делінген.

Дача ауылы

1897 жылы қарағайлы орман болған Свиатошин жері 450 учаскеге бөлініп, 99 жылға жалға берілді. Осылайша, дача ауылы (жазғы серуен орыны) құрылды. Ауылда торлы жоспар жүзеге асырылды. Бұл ауданның бас жоспары дача типтес жазғы елді мекендерге тән. Свиатошиннің басты жолы – Брест-Литовск тас жолы, қазіргі Перемоги даңғылы, ол шығыстан батысқа қарай ауылды екі тең емес бөлікке бөлді. Просика (орман) – орман ішіндегі тар, түзу жол, ағаштары кесіліп, жол салу немесе басқа да мақсаттар үшін дайындалған. Вилла жобаларын киевтік сәулетшілер Александр Кривошеев және Александр Хойнацкий жасады. Көптеген беделді, ықпалды және бай адамдар виллалар салған. Атап айтқанда, вилла иелері Киев университетінің профессорлары, Киевтің үш мэрі, соның ішінде "қант магнаты" Терещенколар отбасының мүшелері болды. Вилла аймағының танымалдығы қарағайлы орман, көл және жақсы көлік инфрақұрылымының арқасында артты. Жерді дамытумен бірге, 1898 жылы Киевтен тар теміржол тартылып, бастапқыда атпен жүретін трамвай ретінде, кейін бумен жүретін трамвайлар пайдаланылды. 1901 жылы ауыл электр желісіне қосылды, сол жылдың 1 мамырында электр трамвайлары іске қосылды. 1902 жылы Свиатошин ауылының шығыс жағымен өтетін Киев-Ковель теміржолының құрылысы аяқталып, Свиатошин теміржол станциясы ашылды. 1911 жылы Брест-Литовск тас жолы мен 3-ші Просиканың қиылысында Киевтің ең көне кинотеатрларының бірі – "Экран" кинотеатры ашылды. Ауыл мен Сирец шағын қаласының арасында Свиатошин әуежайы орналасқан, онда ұшқыш Петр Нестеров әйгілі акробатикалық әуе көрсетулерін орындады. 1919 жылы ауыл Киев қалалық кеңесінің құрамына енді.

Кеңес дәуірі

Украина-КСРО соғысы (1917-1921) және Польша-КСРО соғысы (1919-1921) нәтижесінде Киев қаласы мен оның маңы Қызыл Армия бақылауына өтті. 1921 жылы большевиктер әкімшілік-аумақтық реформа жүргізіп, Киевті 5 ауданға бөлді, ал Свиатошин қалалық кеңес құрамына тұрақты түрде қосылды. Большевик үкіметі ұлттандыру саясатын жүргізгендіктен, көптеген дача виллалары мен үйлер мемлекеттік меншікке алынды. Ең жақсы виллалар мемлекеттік санаторийлерге, кәсіподақтардың демалыс үйлеріне, мектеп-интернаттар мен «Жас пионерлер» лагерьлеріне берілді. Ал кейбір виллалар мен коттедждер коммуналдық пәтерлерге айналдырылды. Практикалық тұрғыда, үй иесі болған отбасыға бір ғана жатын бөлме қалдырылып, қалған бөлмелер жұмысшы табынан шыққан басқа отбасыларға берілді. Үйде тұратын барлық отбасылар бір асүй мен жуынатын бөлмені бірлесіп пайдаланды. 1930 жылдары большевиктер Свиатошиндегі Святой Николай православие шіркеуін бұзды. Алайда, Свиатошиннің оңтүстік-батыс шетінде Рим-католик шіркеуі – қасиетті Кресттің Көтерілуі шіркеуі коммунистік билік жылдары бойы сақталды. Бұл шіркеу Киев облысының Рим-католиктері үшін жалғыз пана болды. 1941 жылы, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, Киев бекіністі аймағының бас штабы қазіргі №140 мектеп орналасқан жерде болды, ал оның жанында, Оңтүстік-Батыс майданның басқару пунктінің жедел штабы қазіргі Верховинна көшесі, 80 мекенжайында орналасқан. 1944-1945 жылдары 2-Просика көшесіндегі 10-үйдің ішінде Совет партизандарының (жақын күзет) оқу орталығы орналасқан. Свиатошин зиратында 1943 жылы Киев шайқасында қаза тапқан совет әскерлерінің қабірлерінде ескерткіштер кешені орналасқан. 1940 жылдардың соңында Свиатошин әуежайы ұшақтарды сериялық өндіру зауытының меншігіне берілді, ол 1952 жылдан бастап Антонов мемлекеттік компаниясының бас кеңсесіне айналды. 1988 жылы компания ең ірі ұшақ – Антонов Ан-225 «Мрияны» жасады. Ұшақ зауытының дамуымен бірге Свиатошиннің солтүстік-шығыс шетінде «Авиамистечко» жаңа поселкесі салына бастады. «Авиамистечко» атауымен қатар, бұл елді мекенді «Жаңа Свиатошин» деп те атайды. 1947 жылы «Каштан» («Қастан») киім фабрикасы іске қосылды, ол КСРО-да ерлер көйлектерінің ірі өндірушілерінің бірі болды. 1950 жылдардың соңында бұрынғы «Свиатошин» көкөніс шаруашылығының жерінде, шаһардан тыс жатқан «Академистечко» (Киев) жаңа тұрғын үйлер салу басталды. Тұрғын үйлерден басқа, онда Украина Ғылым академиясының көптеген ғылыми-зерттеу институттары орналасқан. Сондықтан бұл маңға «Академистечко» деген ат берілді. 1971 жылы Киев метросының «Свиатошин» станциясы сол атаудағы теміржол станциясының жанында, ауданның шығыс шетінде ашылды. 1970 жылдардың басында Свиатошиннің солтүстік-батыс бөлігінде және Биличи маңындағы оңтүстік-шығыс бөлігінде жаңа қабатты үйлер салу басталды, осы мақсатта барлық бұрынғы дача үйлері бұзылды. 1979-1980 жылдары украин ақыны және совет саяси тұтқыны Василий Стус осы тұрғын үйлердің біріндегі Чернобыльская көшесі, 13 мекенжайындағы пәтерде тұрды. 1982 жылы Брест-Литовск тас жолының кеңейтілуіне байланысты Свиатошин трамвай желісі жойылды. Трамвайлардың орнына, ауданға троллейбустар іске қосылды.

Чернобыль апатының құрбандарына арналған ескерткіш

Чернобыль апаты құрбандарына арналған мемориал Чернобыль көшесі мен Перемоги даңғылының қиылысында орналасқан. Естелік 1986 жылы Чернобыль апатынан қаза тапқан, жарақат алған және зардап шеккен адамдарға арналған. Осы трагедияның құрбандарына арналған ескерткіш "Чернобыль мүгедектер одағының" бастамасымен 1994 жылғы 26 сәуірде жергілікті бюджет қаражатымен және жеке қайырымдылықтар есебінен орнатылды. Ескерткіштің авторлары – мүсінші Володимир Чепелик және сәулетші Микола Кислий. 2001 жылы ескерткіш маңында Черниговтың Феодосий шіркеуі, ал 2002 жылы қоңырау мұнарасы мұражайы салынды. 2011 жылы "Чернобыль өрт сөндірушілері" қоғамдық ұйымының бастамасымен "Чернобыль батырлары" мемориалдық аллеясы құрылды. Аталған аллеяда Украина мен Кеңес Одағының батырлары, өрт сөндірушілердің жеті бюсті орнатылды және Чернобыль апатының салдарында қаза болған ликвидаторлардың есіміне арналған сегіз ескерткіш тақта қойылды.

Василий Стус бақшасы

Василий Стус саябағы Академик Палладин даңғылы мен Перемоги даңғылының қиылысында орналасқан. Ол 60-шы жылдардағы украин мәдени қозғалысының ең маңызды мүшелерінің бірі болған ақын және саяси тұтқын Василий Стустың есімімен аталған. Ол 1965 жылы үйленгеннен бастап, 1972 жылы тұңғыш рет тұтқындалғанға дейін осы жерге жақын, Львов көшесі, 62-үйде тұрған. 1979 жылы жол айырығын салу үшін үй бұзылып жатыр. 2006 жылы Украина Халық партиясы мен «Жасыл әлем» (Украина экологиялық қауымдастығы) ҮЕҰ бастамасымен жергілікті қоғамдық тыңдалым өткізіліп, Василий Стус саябағын құру туралы шешім қабылданды. Бастама координаторы Виктор Ткаченко болды. 2007 жылдың наурыз айында Киев қалалық кеңесі бұл бастаманы қолдады, ал жергілікті еріктілер, оның ішінде 140 және 200 мектеп оқушылары Жер күніне орай аумақты тазартты. Бірақ 2008 жылы Киев қалалық мемлекеттік басқармасы осы жерде сауда орталығы салуға рұқсат берді. Осылайша, құрылыс салушы 120 жылдан астам тамырлы емен мен 150 жылдан астам тамырлы қарағайлардың ішінде 100-ден астам ағашты кесіп тастады. Бұл мәселе бойынша тараптар арасында сот процесі басталды. Ақыры, 2010 жылы Киев қалалық кеңесі бұл жер теліміне «Василий Стус» деген ат берді, бірақ саябақ 2015 жылғы Киев күні Киев қаласының мэрі Виталий Кличко тарапынан ресми түрде ашылды. Салтанатты ашылу рәсіміне Василий Стустың жесірі, Донецк облысынан Ресей-Украина соғысынан қашқан әпкесі, немересі, 60-шы жылдардағы достары, қоғамдық белсенділер мен жергілікті тұрғындар қатысты.

Көлік

Святошин теміржол станциясы – Киевтен Солтүстік-Батыс бағытына қарай барлық электрлі пойыздың өтетін нүктесі. Батыс Украинаға қатынайтын кейбір жолаушылар пойыздары Святошин станциясында тоқтайды. "Дачная" автобус станциясы 142а Перемоги даңғылында орналасқан. Осы жерден Еуропа елдеріне және Батыс Украинаға автобустар жүреді. Киев метросының Святошинско-Броварская желісі осы ауданда жер астына салынған. 2003 жылдың 24 мамырында ашылған Житомирская метро станциясы Святошиннің орталығында орналасқан. 1971 жылы салынған Святошин станциясы қала шетінің шығыс жағында орналасқан. 2003 жылы ашылған Академистечко станциясы Святошиннің солтүстік жағындағы Білічи және Академистечко шағын аудандарының шекарасында орналасқан. Қала шеті Киев қалалық автобустары мен троллейбустары арқылы басқа аудандармен байланысты. Мұнда Святошин әуежайы бар, онда бұрынғы Aviant зауытының орнында Антоновтың сериялық өндіріс орны орналасқан.