Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Исландиялық католик епископы және ақын (1484–1550)
Icelandic Roman Catholic bishop and poet (1484 1550)
Йон Арасон (1484 – 7 қараша 1550) – Исландиядағы протестанттық реформацияның енгізілуіне қарсы күресі үшін өлім жазасына кесілген исландиялық католик епископы және ақын.
Jón Arason (1484 – November 7, 1550) was an Icelandic Roman Catholic bishop and poet, who was executed in his struggle against the imposition of the Protestant Reformation in Iceland.
Өмірбаян
Жон Арасон Гритада дүниеге келді, Исландияның бенедиктин аббаттығы Мункаþверáда білім алды және шамамен 1504 жылы католик діни қызметкері болып изгіленді. Холар епископы Готтскалк Николяссонның назарына ілігіп, Норвегияға екі миссиямен жіберілді. 1520 жылы Готтскалк қайтыс болғанда, Жон Арасон Холар епископтығына оның орнына таңдалды, бірақ ол 1524 жылға дейін ресми түрде изгіленбеді. Исландияның басқа епископы, Скальхольттың Эгмундюр Палссон, Жонға күшті қарсылық көрсетті және тіпті 1522 жылы оны тұтқындауға тырысты, бірақ Жон неміс кемесімен Исландиядан қашып құтылды. Екі епископ 1525 жылы ақыры татуласты. Епископ Эгмундюр кейін Исландияға лютерандық дінді енгізуге қарсы болды, бірақ ол кезде қарт және соқыр болғандықтан оның қарсылығы тиімсіз болды. Діни қызметкерлердің бойдақ болуы ортағасырлық Исландияда тек діни қызметкерлер өз серіктестеріне үйленбеген деген мағынада ғана қабылданды. Жон Арасонның ұзақ жылдар бойы серіктесі болған Хельга Сигурддардоттирден кем дегенде тоғыз баласы болды, олардың алтауы ересек жасқа жетті: ұлдары Ари, Бьёрн, Магнус және Сигурдр, қыздары Þórunn және Хельга. Хельга Сигурддардоттир әкесі Сигурдр Свейнбьярнарсон Адальдалурдегі Мулидегі қуатты діни қызметкер болғандықтан, отбасылық байланыстары арқылы Жонға маңызды одақтастар әкелді. 1522 жылы Жон төрт баласын – Ари, Бьёрн, Магнус және Þórunn – мұрагерлері ретінде ресми түрде қабылдады.
Jón Arason was born in Gryta, educated at Munkaþverá, the Benedictine abbey of Iceland, and was ordained a Catholic priest about 1504. Having attracted the notice of Gottskálk Nikulásson bishop of Hólar, he was sent on two missions to Norway. When Gottskálk died in 1520, Jón Arason was chosen as his successor in the episcopal see of Hólar, but he was not officially ordained until 1524. The other Icelandic bishop, Ögmundur Pálsson of Skálholt, had strongly opposed Jón and even attempted to arrest him in 1522, but Jón managed to escape Iceland on a German ship. The two bishops were eventually reconciled in 1525. Bishop Ögmundur later opposed the imposition of Lutheranism to Iceland, but being old and blind by that time his opposition was ineffective. Clerical celibacy was only practiced in medieval Iceland in the sense that priests did not marry their partners, and Jón Arason had at least nine children by his long time partner Helga Sigurðardóttir, of whom six lived to adulthood: sons Ari, Björn, Magnús and Sigurður and daughters Þórunn and Helga. Helga Sigurðardóttir brought important allies for Jón through her family connections, as her father Sigurðar Sveinbjarnarson was a powerful priest at Múli in Aðaldalur. In 1522, Jón officially adopted four of his children as his heirs: Ari, Björn, Magnús and Þórunn.
Патшамен күресу
Епископ Йон патшасы Кристиан III-мен дауға түсті, себебі епископ аралда лютеран дінін таратудан бас тартты. Бастапқыда ол бұл мәселеде қорғанысқа қатысты, шабуылға емес, бірақ 1548 жылы жағдай түбірінен өзгерді. Сол кезде ол епископ Огмундурмен күш біріктіріп лютерандарға қарсы шабуыл жасады. Дегенмен, епископ Огмундурдың қатысуы ұзаққа созылмады, өйткені денсаулығы нашарлап, ол тез арада Данияға жер аударылды. Йонның қарсылығының себебі дін ғана емес, сонымен қатар ұлттық сезім мен жеке мүдделер болды деп есептеледі. Ол даниялықтардың Исландияның діни бейнесін өзгерткеніне наразы болды және арал мәдениеті католиктік дінде қалу арқылы аз зардап шегетініне сенді. Йон Папа Павел III-тен келген қолдау хатынан күш алып, лютерандық идейяға қарсы күресін жалғастырды және католиктік Исландия үшін күресті. Осы күресте оған түрлі шайқастарда бірге шайқасқан заңды емес балалары да көмектесті. Бірақ Саудафелл шайқасында Йон мен оның екі ұлы Ари мен Бьёрн оның ең ірі қарсыласы Дади Гудмундссонмен тұтқынға алынды. Үшеуі де тұтқынға алынып, патшаның уәкіліне тапсырылды. Аңыз бойынша, Йонның тұтқындалғанын естіген қыздарының бірі оны құтқару үшін күш жинады, бірақ оның әрекеттері сәтсіз аяқталды. 1550 жылы Йон, Ари және Бьёрнның бастары кесіліп, католиктік Исландия үшін оның күресі аяқталды. Кейін Йонды қолдаған балықшылар патшаның уәкілі Кристиан Скриверді өлтірді; олардың Йонның ықпалды және бай қызы Þórunn Jónsdóttirдың ықпалымен оны өлтіруге көндірілгені айтылды. Гуннар Гуннарссон Йон Арасонды жазды (Копенгаген: Gyldendal, 1930), Йонның өміріне арналған көркем әңгіме. Алғашында дания тілінде жазылған бұл кітап ағылшын тіліне және басқа да тілдерге аударылды.
Bishop Jón became involved in a dispute with his sovereign, King Christian III, because of the bishop's refusal to promote Lutheranism on the island. Although initially he took a defensive rather than an offensive position on the matter, this changed radically in 1548. At that point he and Bishop Ögmundur joined their forces to attack the Lutherans. Bishop Ögmundur's contribution did not last, however, because of his infirmities, and he quickly faced exile to Denmark. Jón's continued resistance is thought to have come from a primitive sense of nationalism and raw ambition as much as religion. He resented the Danes' changing the religious landscape of Iceland and felt the island's culture would be less disrupted by staying Catholic. Jón took encouragement from a letter of support from Pope Paul III in continuing his efforts against the Lutheran cause and fighting for a Catholic Iceland. In this struggle Jón had the help of his illegitimate children, who fought with him in various battles. However, at the Battle of Sauðafell, Jón and two of his sons, Ari and Björn, were captured by his greatest adversary, Daði Guðmundsson. The three were taken prisoner and handed over to the king's bailiff. According to legends, on hearing of Jón's capture, one of his daughters rallied her forces to save him, but her efforts proved unsuccessful. In 1550, Jón, Ari, and Björn were beheaded, ending his campaign for a Catholic Iceland. Christian Skriver, the king's bailiff who pronounced the bishop's death sentence, was later killed by fishermen who favored Jón's cause; they were rumoured to have been persuaded to assassinate him by Jón's powerful and wealthy daughter Þórunn Jónsdóttir. Gunnar Gunnarsson wrote Jón Arason (Copenhagen: Gyldendal, 1930), a fictionalized account of the life of Jón. Originally written in Danish, the book has been translated into other languages, including English.