Кіріспе

14-19 ғасырлардағы Бирма империясының астанасы Инва (, немесе ; сондай-ақ Инва деп те жазылады; бұрын Ава деп аталған), Мьянманың Мандалай аймағында орналасқан. 14-19 ғасырлардағы бірнеше Бирма патшалықтарының ежелгі империялық астанасы болған. Тарих барысында ол көп рет қарақшылар шабуылына ұшырап, қайта жаңартылған. 1839 жылғы наурыз айында болған бірнеше күшті жер сілкінісінен кейін астана толығымен қирап, тастап кетеді. Бүгінде бұрынғы салтанатынан тек аз ғана іздер қалғанымен, бұл бұрынғы астана Мандалайдан бір күндік саяхатқа шығатын туристер үшін танымал орын болып табылады.

Этимология

Инва (အင်းဝ) атауы сөзбе-сөз "көлдің аузы" дегенді білдіреді, бұл оның Кёксе округіндегі көлдердің төменгі жағындағы географиялық орналасуын көрсетеді. Тағы бір теория бойынша, бұл атау "Иннава" сөзінен туындаған, ол аймақтағы "тоғыз көлді" білдіреді. Қаланың пали тіліндегі классикалық атауы – Ратанапура (ရတနပုရ; "Қымбат тастар қаласы"). Қазіргі стандартты бірма тіліндегі айтылуы – Инва, қазіргі орфографияға сәйкес. Бірақ Жоғарғы Бірма тіліндегі жергілікті айтылуы – Ава. Шындығында, корольдік жазбалардағы қаланың жазылуы, барлығы қазіргі бірма тілінің орфографиясын стандарттау шараларынан бұрын жазылған, (Awa) – бұл Жоғарғы Бірма тілінің фонетикалық жазылуы. Батыстағы ең көп таралған транскрипция Ava португал тілі арқылы Awa-дан келген.

Тарих

Инва 1365 жылдан 1842 жылға дейін бес рет Мьянманың (Бирманың) астанасы болды, шамамен 360 жыл бойы. Бирманың билік ордасы ретінде жақсы танылғандықтан, Инва (Ава Корольдігі немесе Ава соты) еуропалықтардың 19 ғасырға дейін Бирманы осы атпен білуіне себеп болды.

Қор

Ырравадди және Митнге өзендерінің тоғысында, Жоғарғы Бирманың маңызды күріш өсіретін Кяуксе ауданында стратегиялық түрде орналасқан Аваның орналасқан жері 1310 жылы патша Тихату тарапынан болашақ астана ретінде қарастырылған. Тихату 1313 жылы жаңа астанасын Пинья қаласында салғанмен, 1364 жылдың қыркүйегінде Сагаинг және Пинья патшалықтарын біріктірген Тихатудың шөбересі Тадо Минбья, Инуа жерін жаңа астанасы ретінде таңдады. Инва 1365 жылдың 26 ақпанында (Табаунг айының 726 жылы 6-шы күні) Ирравадди өзенін солтүстікке, Митнге өзенін шығысқа арналармен жалғастыра отырып, жасалма аралда ресми түрде құрылды. Жасанды аралды құру батпақтар мен көлдерді (немесе Инс) толтыруды да қамтыды. Инваның жоспары, немесе кем дегенде ішкі қамал, буддалық әлемді кішірейтілген түрде бейнелеуге арналған. Сарай қамалдың ортасында салынды, бұл Бирма қалаларын жоспарлаудың дәстүрлі қағидаларына сәйкес Будданың орналасқан жерімен сәйкес келеді, сондықтан патша Буддамен тікелей байланысты болды. Бұл патшаға құдайлық мәртебе берді және сарай діни орталыққа айналды. Патшалық және оның күші қаладан мандала ретінде шықты, теория бойынша бүкіл әлемді қоршап тұрды, сондықтан қала құдай тарапынан бекітілген патшалықтың космологиялық орталығы болды.

Ава дәуірі (14-16-ғасырлар)

Тадо Минбья Инва қаласында құрған патшалығы Ава патшалығы деп аталды және 1555 жылға дейін Жоғарғы Бирманың басты мемлекеті болды. Осы кезеңде қалада көркем әдебиет гүлденді. Бирма әдебиеті "негізінен пали тілінде емес, халық тілінде жазуды таңдаған монахтардың еңбегі арқасында сенімділікке, танымалдыққа және стильдік тұрғыдан алуан түрлілікке ие болды". Бұл дәуірде бұрынғы кодекске сын түйген, жаңа поэзиялық жанрлар мен ескі өлең формаларын жетілдірген, сондай-ақ бірінші жалпыбирмалық бирма тіліндегі жылнамалар пайда болды. Суа Сау Ке патшалығы тұсында Авада король, Сангха мүшелері, сингалдық монахтар мен брахмандар қатысқан кеңес өткізілді. Суа Сау Ке білімді патша ретінде танылды, ол ғылыми ізденістерді қолдады және қала зиялы әңгімелерге толы болды. Кейін қала 22 қаңтарға дейін тәртіпсіз және көбінесе біртілдіксіз коалицияның астанасы болды, содан кейін король Байиннаунг басып алды. Қаланың Жоғарғы Бирманың астанасы ретіндегі 190 жылдық тарихы аяқталды.

Тунгу және Конбаунг кезеңдері (16-шы - 19-шы ғасырлар)

Қала Тоңгу және Конбаунг кезеңдерінде (1599-1613, 1635-1752, 1765-1783, 1821-1842) бүкіл Бирманың астанасы болды. Қала 1599 жылдың желтоқсан айында уақытша тарап кеткен мемлекетті Ньяунгян және Анаукпетлун патшалары қайта құрған орталық болды. 1635 жылғы қаңтарда Талун патша астананы Пегу (Баго) қаласынан Аваға көшірді. Қала 1752 жылдың 21-23 наурызында қарақшыларға түсті, ал кейіннен 1753 жылдың 3 қаңтарында жаңартылған Хантхавадди патшалығының әскерлері таратып жіберді. Патша Хсинбюшин 1764 жылдың наурыз айында қаланы қайта жасай бастады және 1765 жылдың 23 шілдесінде астананы жаңадан салынған Аваға көшірді. Бодавайя патша 1783 жылдың мамырында астананы Амарапураға көшірді, бірақ оның немересі Багидау патша оны 1821 жылдың қараша айында Аваға қайта көшірді.

Соңы

Қаланың соңы табиғи апаттың салдарынан келді. 1839 жылдың 22 наурызынан бастап (Тагу айының 1201 жылы 7-ші күні) Инва-Амапура аймағында бірнеше жер сілкінісі болды. Басты жер сілкінісі 1839 жылдың 23 наурызында таңғы сағат бесте, Сагаингке дейін батысқа қарай аймақты қамтыды, содан кейін бірнеше күн бойы үзіліссіз сілкіністер жалғасты. Осының нәтижесінде бүкіл аймақ қирап, уатылды. Ең көп зардап шеккені – астана болды: барлығы дерлік қиратылды, көптеген адамдар мен мал қырылды. Қала қайтадан тұрғызылмады. Король Тхарравадди оның орнына Амарапурада жаңа сарай салдыруды шешті және 1842 жылдың ақпан айында үкімет орталығын сол жерге көшірді.

Қазіргі инва

Бұрынғы астана орны Мандалайдан бір күндік саяхатқа шығу үшін танымал орынға айналды. Туристер әлі де астананың қалдықтарын көре алады, олардың ішінде Нанмадау Ме Ну Ок Кяунг, Нанмьин мұнарасы, ішкі және сыртқы кірпіш қабырғалары бар.

Қызықты жерлер

АтауыСуретСалынған жылыДемеуші(лер)Ескертулер Ава көпірі 1934 Британдықтар Бұл 16 қанатты консольдік көпір соңғы уақытқа дейін Иравади өзенін кесіп өтетін жалғыз құрылыс болды. Қазір 2005 жылғы салынып біткен жаңа көпірмен алмастырылғанымен, ол әлі де теміржол және жергілікті автомобиль қозғалысы үшін қолданылуда. Ава сарайының орны 1821 Багидау патшасы Ава сарайының орны қазір 19 ғасырдың басындағы бірден-бір биік күзет мұнарасымен белгіленген, бұл бірмандық сәулет өнерінің ерте мысалы. Бұл Багидау патша салған салтанатты сарайдан қалған жалғыз нәрсе. Бағая монастыры 1770-ші жылдар Маха Тири Зейя Тинкхая "Монастырь колледжі", мұнда патшалар білім алған. Хтилаинг Шин пагодасы Паган әулетінің патшасы Кянситта салған ступа (11 ғасырдың соңы). Джадсон ескерткіші "Жұдырық тартпау" (Let Ma Yun) түрмесінің орны, онда американдық миссионер Адонирам Джадсон Бірінші ағылшын-бирман соғысы кезінде (1824–1826) тұтқындалған. Лавка Трахпу пагодасы Маха Аунгмье Бонзан монастыры 1822 Королева Ме Ну Халық арасында Ме Ну Ок Кяунг ("Ме Нудың кірпіштен салынған монастыры") деп белгілі, ол 1818 жылы Багидаудың әйгілі бас патшайымы Нанмадау Ме Ну өзінің діни ұстазы Ньяунгган Саядау үшін салған. 1838 жылғы жер сілкінісі оған зақым келтірді, ал 1873 жылы Миндон патшайымы Синбюмашин, Нанмадау Ме Нудың қызы оны қалпына келтірді. Бұл ғимарат дәстүрлі бірмандық монастырьлардан ерекшеленеді, олар ағаштан емес, кірпіштен салынған. Ядана Хсими пагодалары 1839 жылғы жер сілкінісінен қираған шағын ступалар тобы.

Көлік

Инва Мандалайдың оңтүстігінде орналасқан. Ол Мандалай халықаралық әуежайынан Мандалайға қарайтын жолда жатыр. Көліктер Митнге өзеніне дейін жүре алады. Бұрынғы астана орнына өту үшін 3 минуттық қайық сапары қажет. Инва жағында туристерге қызмет көрсету үшін көптеген атқа жегілген арбалар күтіп тұр.