Кіріспе

Суригао-дель-Сур провинциясының муниципалитеті, Филиппин

Мадрид, ресми түрде Мадрид муниципалитеті (Surigaonon: Lungsod nan Madrid;), Филиппиннің Суригао-дель-Сур провинциясындағы 4-ші санаттағы муниципалитет. 2020 жылғы халық санауы бойынша, халқы 16 653 адамды құрайды.

Этимология

Мадрид, Испанияның астанасы Мадридтің құрметіне аталған. Онда 14 барангай және Poblacion-ға кіретін екі барангай бар: Линибунан және Кирино.

Тарих

Мадрид тарихының бастапқы кезеңдері өзен жағасындағы қалыпты қауымдастық дамуы ретінде сипатталады, бұл өзен қазір Карак-ан деп аталады және бұрын балық, шаян және басқа да жануарларға толы болған, ол алғашқы тұрғындар үшін сенімді тағам көзі болды. Өзен муниципалитеттің оңтүстік шекарасымен өтеді және қазір Мадридтің барлық суармалы жерлерін және көршілес Кантилан муниципалитетін суарудың негізгі көзі болып табылады. Мадридтің бастапқы атауы "Линибунан" болған, бұл Висайя тілінде табиғат күштерімен әкелінген топырақ шөгінділерімен жабылған жерді білдіреді. Карак-ан өзенінің бағыты біртіндеп өзгерген кезде Линибунанға көбірек адамдар қоныстанды. Линибунанның өсіп келе жатқан қауымы Кантилан муниципалитетінің аумақтық құзыретінің бір бөлігі болғандықтан, оған қызығушылық танытты. Линибунанды барио деңгейіне жеткенін мойындағаннан кейін, Кантилан муниципалитетінің үкіметі 1911 жылы оны барио ретінде құруға рұқсат берді. Дің, әсіресе Рим-католик діні, бастапқыдан бері және қазірге дейін халықтың рухани өмірінде басымдыққа ие болды. Католик діні 1951 жылы құрылған миссионерлік орталықтың басшылығымен жылдар бойы күтілді. Католик дінін тарату мен сақтауда ешқандай кедергілер тіркелмеді, себебі тұрғындардың көп бөлігін құрайтын висайялықтардың көпшілігі католик болды. 1913 жылдың 13 маусымында Кантиланның миссионерлік билігі Линибунанды приход етіп құрды және ондағы діни қызметкер ретінде Гарсия әкесін тағайындады. Гарсия әкесі Мадрид муниципалитетінің тарихының қалыптасуына үлкен үлес қосты, өйткені ол Испания астанасы Мадридтің құрметіне Линибунанды Мадридке өзгертуге жауапты болды. Сол кезден бастап шіркеу құжаттарында Мадрид приходының атауы жазылды және Линибунан атауы біртіндеп жойылды. Мадрид атауы 1953 жылдың 2 ақпанында жарияланған №561 жарлықта көрсетілгендей, Кантиланның жаңа муниципалитеті ретінде ресми түрде мойындалды. Мадрид муниципалитеті бұрын Кантилан қаласының бір бөлігі болған. Ол 1953 жылдың 2 ақпанында ғана муниципалитет деп жарияланды. Мадридтің Карак-ан өзенімен құтталғанына қуаныштымыз. Бұл өзен бүкіл CarCanMadCarLan аймағы үшін құм мен қиыршық тастың негізгі көзі болып табылады, сонымен қатар оның су жинағыш алабы да бар. Жақын арада Карак-ан өзені жоспарланған шағын су электр стансасының құрылысы арқылы қуаттың маңызды көзіне айналады. Бұл жерде кемпинг жасау да танымал, провинциялық жамборы да осы жерде жиі өткізіледі. Сонымен қатар, Минданаодағы ең ұзын көпірлердің бірі осы жерде орналасқан. Христиан діні алғаш рет 1598 жылы капитан Франсиско де Кастро басқаратын португал кемесі Минданаоның шығыс жағалауына, қазіргі Суригао-дель-Сур, Суригао-дель-Норте, Агусан провинциялары мен Даваоның бір бөлігін қамтитын Карага округінің бөлігіне апатты түрде кірген кезде Минданаоның осы бөлігіне келді. Кемеде екі иезуит миссионері, ә. Валерио Ледесма, S. J., және М. Марино, дінге кірмейтін бауырлас, Евангелияны уағыздап, тұрғындарын шомылдыру рәсімінен өткізді. Бірақ 1596 жылы иезуит миссионерлерінің алғашқы тобы Буэнависта қаласындағы Бутуанға тұрақты орналасты, содан кейін олар жақын маңдағы аймақтарда миссионерлік бекеттер құрды. Олардан кейін реколектілер, содан кейін бенедиктиндер келді. Минданаоның осы бөлігіндегі христиандықтың алғашқы орталығы 1622 жылы құрылған Тандаг болды; 1623 жылы Сиаргао; 1624 жылы Бислиг; 1754 жылы Суригао және 1851 жылы Кантилан. 1851 жылы Кантилан миссионерлік қызметтің алғашқы орталығы ретінде құрылғанда, Мадрид Кантиланның шағын, шашыраңқы "сийосы" (орал) ғана болды. Бұл аймақтағы шағын топ жерді тазартып, әр түрлі дақылдар, негізінен күріш егістігін отырғызды. Олардың тың еңбегінің нәтижесінде жер өмір сүруге жарамды болды. Жердің құнарлылығы мен өзеннің жақын орналасуы жақын маңдағы жерлерден адамдарды тарта бастады. Бірнеше жылдан кейін олар өздерін ұйымдастырып, Кантилан муниципалитетінен тәуелсіздік жариялады. Бұл аймақтағы танымал ізашарлар Руфино Урбизтондо, Косме Фриас, Андрес Рой, Хорхе Арпильеда, Антонио Малаяо, Антонио Тагуинс, Джеронимо Руби, Исидро Уриарте, Энрике Гийлен, Педро Уриарте, Томас Фриас, Андрес Арнан, Мариано Куартеро және тағы басқалар болды. Қоныстанушыларды тартуды жалғастырды; оның тұрақты келушілері және тұрғындар арасындағы аралас некелер тұрғындарды едәуір арттырды, ақыр соңында жергілікті басшылар сайтты бариоға айналдыруды тапты. Руфино Урбиздондоның басшылығымен Линибунан, бұл жер Кантиланның бариосына айналды, оны бірінші Тениенте дель Барио ретінде тағайындады. Линибунан "сумен қапталған жазық жер" дегенді білдіреді. Бұл жерді қазу осы аймақтағы үстіңгі топырақ жаңбырлы маусымда су тасқынымен әкелінгенін көрсетеді. Бұл жердің алғашқы тұрғындары діншіл адамдар болды. Олардың көпшілігі христиан болды және Кантиланға негізделген миссионерлер бариоға кейде келіп, олардың діни қажеттіліктерін қанағаттандырды. 1901 жылы адамдар бариоларының атын христиандану туралы ойлады. Кантиланның діни қызметкері әрі испандық болған Полino Гарсия әкесі барионы Испания астанасының есімімен Мадрид деп атауды ұсынды. Адамдар ұсынысты қуана қабылдады және сол кезден бастап Линибунан Мадридке өзгертілді. Он жыл бойы прогресс баяу болғандай көрінді, бірақ содан кейін басқа жағалаулардан, әсіресе Бохольдан келген иммигранттар "Уәделі Жер" репутациясымен жақсы бақыт іздеді. Бірнеше қытайлар келді және жергілікті тұрғындармен бизнес және саудамен айналысты. Географиялық орнының арқасында Мадрид аймақтағы сауда мен коммерцияның орталығына айналды. Сауда мен коммерцияның қарқынды өсуімен қатар халық саны да артты. Бизнес кәсіпорындары гүлденді және адамдар қалаға тұрақты түрде қоныстанды. Содан кейін жергілікті басшылар Мадрид енді муниципалитет болуға лайық екенін түсінді. Сол кездегі Тениенте дель Барио Сотеро Иррисари бастаған Барио кеңесі және басқа да азаматтық лидерлер Мадридті муниципалитетке көтеру үшін Филиппин Президентіне өтініш жазған қаулыны қабылдады. Провинциялық кеңес көмегімен Мадрид халқының қадірлі арманы 1953 жылдың 2 ақпанында президент Эльпидио Кирино №561 жарлыққа қол қою арқылы іске асты. Муниципалитет 1953 жылдың 4 шілдесінде зор шаттықпен ашылды. Мадрид 1953 жылдың 2 ақпанында №561 жарлық бойынша муниципалитет болғанда, кімнің алғашқы мэрі болатыны туралы дау болды дегенді айтуға болады. Бірақ ұзақ және тартысты сот процесінен кейін соттар дауды шешіп, Гильермо Арпильеданы Мадридтің алғашқы мэрі деп жариялады.

География

Мадрид муниципалитеті провинцияның солтүстік бөлігінде, CarCanMadCarLan аймағы деп аталатын жиынтықта орналасқан. Оның шығысында Тынық мұхиты, батысында Дивата тауы, солтүстігінде Кантилан муниципалитеті және оңтүстігінде Лануза муниципалитеті шектеседі. Бұл қала Суригао-дель-Сур провинциясының әкімшілік орталығы – Тандаг қаласынан және Суригао қаласынан шамамен қашықтықта орналасқан. Мадрид – Суригао-дель-Сурдың жағалау бойындағы тар жер тілкесі, оның ауданы 445 216 гектардың 3,17 пайызын құрайды.

Топырақ түрі

Мадридтің топырағы төрт түрге бөлінеді. Жалпы жер аумағының 9413 гектарын құрайтын дифференциацияланбаған тау топырағы 66,65 пайызды, Сан-Мануэль сілтілі құмды топырағы 4617 гектар немесе 32,69 пайызды, Мато құмды топырағы 62 гектарды және Кабатохан құмды топырағы 30 гектарды алып жатыр.

Қиғаштық

Шамамен 5 210 гектар немесе жалпы жер аумағының 36,89 пайызы 0–3% еңіспен; 406 гектар немесе 2,87 пайызы 3–5% еңіспен; 1009 гектар немесе 7,15 пайызы 5–8% еңіспен; 1283 гектар немесе 9,09 пайызы 8–15% еңіспен және 6 214 гектар немесе 44,00 пайызы 15% жоғары еңіспен жіктеледі.

Барангай

Мадрид саяси тұрғыдан 14 барангайға бөлінеді. Әр барангай пуроктардан тұрады, ал кейбіреулерінде сайтолар да бар.

Климат

Мадридтің тропикалық ылғалды ормандар климаты (Af) бар, жыл бойы мол және аса мол жауын-шашын жауады, ал желтоқсаннан ақпанға дейін ең көп жауын-шашын байқалады.

Халық санының өсуі

Мадрид қаласы бұрын Кантиланның бір бөлігі болған. 1953 жылдың 2 ақпанында №561 атты жарлық арқылы муниципалитет құрылды. 1950 жылдардың өзінде бұл жердегі елді мекендер өте дамыған, соның салдарынан Кантиланнан бөлінді. Деректерге сәйкес, 1960 жылғы халық санауы бойынша қалада 8198 адам тұрды. Халықтың орташа өсім қарқыны 3,038 пайызды құрады, ал 1970 жылғы санақ 11,059 адамды тіркеді. Кейіннен халық саны күрт төмендеді, 1975 жылғы санақ бойынша 10,627 адам саналып, тіркелген санақтардың арасындағы ең төменгі көрсеткішті құрады. Халық азаюының себебі Мадридтің шалқары аудандарындағы наразылықтарға байланысты болды. 1980 жылдары жағдай біршама тұрақталды, нәтижесінде халық саны 3,329 пайыздық өсіммен артты. 1980 жылдар өнімді кезең болды, оның ішінде ауыл шаруашылығы саласы дамып, халық саны да өсті. Жастардың жақсы білім алу үшін басқа жерлерге кетуіне байланысты орташа өсім 0,023 пайызға төмендеді, ал халық санының өсуіне қатысты модельдер жыл сайын муниципалитет халқына орташа есеппен 15 адам қосылатынын болжайды.

Жас пен жыныстық құрылым

Халықтың 53 пайыздан астамы 15-тен 64 жасқа дейінгі жас топтарында, ал 40 пайыздан астамы 1-ден 14 жасқа дейінгі аралықта. 65 жастан асқандар халықтың шамамен 5 пайызын құрайды. 1995 жылғы халық санауы мәліметтері бойынша, әр 100 әйелге 97 еркек шалысқан.

Отбасылық жағдайы

Қала тұрғындарының 72 пайызы 10 жастан асқандар, немесе сандық көрсеткіште 9 456 адамды құрайды. 10 жастан асқан үй шаруашылықтарының 53 пайызы заңды түрде некеде тұр. Заңды некедегі әйелдердің саны ерлерге қарағанда 51 пайызға артық екенін атап өткен жөн. Некеде тұрғандардың көп бөлігі 25-34 жас аралығында, бұл жоғары туыс деңгейін және халықтың өсуін көрсетеді. Екінші жағынан, жалғыз адамдар жалпы халықтың 41 пайызын құрайды. 3880 жалғыз адамның арасында еркектер әйелдерден көп. Жалғыз адамдардың көп бөлігі 10-19 жас аралығында шоғырланған, ал 20 жастан асқандарда бұл көрсеткіш азайа бастайды. 10 жастан асқан қалған халықтың 6 пайызынан астамы жесір, ажырасқан, фактілік некеде тұрған немесе басқа мәртебедегі адамдарды құрайды.

Тіл

Қалада төрт негізгі диалектіде сөйлейді. Халықтың 97 пайызынан астамы суригаоно тілінде сөйлейді. 1,8 пайыздан астам адам манобо тілінде сөйлейді.

Дін

Қаланың халқының 87 пайызынан астамы рим-католик дінін ұстанады. Аймақта Аглипайан, Иглесиа ни Криcто, UCCP, Ислам және басқа да протестанттық топтар сияқты басқа да діни ағымдар да бар.

Еңбек күші

15 жастан асқан өнімді халыққа жататын 8,434 адамның 63 пайыздан астамы жұмыс күшіне қатысады. Жұмыс күшіне қатысатын үй шаруашылықтарының 92 пайыздан астамы жұмыспен қамтылған, ал шамамен 8 пайызы жұмыссыз деп есептеледі. Барлық үй шаруашылықтарының өнімді деп есептелетін қалған 36 пайызы жұмыс күшіне қатыспайды.

Білім

Мадридте білім берудің 2 деңгейі бар, атап айтқанда, бастауыш және орта білім беру деңгейі ғана. Жоғары білім немесе колледж Кантилан қаласында алуға болады, бірақ жергілікті студенттердің көпшілігі Себуде немесе көршілес провинцияларда оқуды артық көреді. Мадридте 12 толыққанды бастауыш мектеп және 1 бастауыш мектеп бар, олар қаланың әрбір ауылында орналасқан. Әрбір мектеп жабдықтары мен аумағы жағынан бір-бірінен өзгеше. Патонг Патонг бастауыш мектебінің ауданы 1,7 гектардан асады, ал Магсейсей бастауыш мектебінің ауданы жарты гектардан кем. Мадрид орталық бастауыш мектебінде дүкен, кітапхана, әкімшілік кеңсе, медициналық пункт, санитарлық бөлмелер, ойын алаңы және ғылым кабинеті сияқты ең көп жабдықталған ғимараттар бар, ал қалған бастауыш мектептерде 2 немесе 3 ғимарат бар.

Ең жоғары білім деңгейі

10 жастан асқан үй шаруашылықтарының 95 пайызы сауатты, ал қаладағы сауатсыздық көрсеткіші шамамен 5 пайызды құрайды. 5 жастан асқан 11,023 тұрғынның арасында халықтың 2,8 пайызы ешқандай сыныпты бітірмегені анықталды. Тағы 1,9 пайызы мектепке дейінгі білім алған, ал 56 пайызы бастауыш білімді аяқтаған. Халықтың 25 пайызы орта білім алса, олардың 48 пайызы ғана орта мектепті бітірген. Жоғары оқуға түскен 218 адам бар, олардың тек 6 пайызы бакалавр мамандығына оқуда. Колледжде 763 студент оқып жатыр, ал 494 адам академиялық дәрежеге ие. Ал жоғары сыныпты бітірген, бакалавриаттан кейінгі білімі бар адамдардың саны шамамен 16-ны құрайды.

Денсаулық сақтау

Мадридте 2000 жылы 327 бала тіркелді, бұл 1000 тұрғынға шаққандағы туу көрсеткішінің (CBR) 23-ке тең екенін көрсетеді. Ағымдағы 14 066 тұрғын саны бойынша, жыл ішінде 90 өлім жағдайы тіркелді. Оның 40-ы әйелдер, 50-і еркектер, ал 8-і нәрестелер. Аналар өлімі тіркелген жоқ. Жылдық жалпы өлім көрсеткіші (CDR) 1000 тұрғынға шаққанда 6 адамды құрады. Өлімнің басты себептері: пневмония, гипертониялық тамыр аурулары, өкпе туберкулезі, қатерлі ісік және жазатайым оқиғалар. Аурудың басты себептерінің қатарында пневмония, бронхит, өкпе туберкулезі (ПТБ), гипертония және диарея да бар.

Денсаулық сақтау қызметкерлері

Қалалық денсаулық сақтау басқармасында 9 адам штаттық жұмыс істейді, оның ішінде 1 дәрігер (қалалық денсаулық сақтау басшысы), 1 қоғамдық денсаулық сақтау медбикесі, 1 медициналық технолог, 4 акушер және 2 санитарлық инспектор бар. Қалалық денсаулық сақтау басқармасына Мадрид аудандық ауруханасы көмек көрсетеді, ол қалалық аурухана ретінде қызмет етеді. Тамақтану Мадридте 2000 жылы нашар тамақтанудың көрсеткіші өте жоғары болды, бұл көрсеткіш 6,6 пайызды құрады. Салмағы өлшенген 2665 мектепке дейінгі баланың арасында 20-сы ауыр салмақ тапшылығымен, 156-сы орташа салмақ тапшылығымен және 917-сі жеңіл салмақ тапшылығымен күресіп жатыр.

Қалдықтарды басқару

Аймақтағы қоқыс тастау әдісі әрбір ауылдық округ бойынша өзгеше. Ең көп таралғандары – өртеу, көму және компостқа айналдыру. 2862 шаңырақтың 90 пайызы санитарлық дәретханамен жабдықталған, оның 6,6 пайызы санитарлық талаптарға сай емес, ал 3,4 пайызында дәретхана жоқ. 81 пайызы қауіпсіз сумен қамтамасыз етілсе, 18,7 пайызы күмәнді көздерден су алады.