Біріккен Ұлттар Ұйымының әлеуметтік даму зерттеу институты

Кіріспе

Біріккен Ұлттар Ұйымының ғылыми-зерттеу институты

Біріккен Ұлттар Ұйымының Әлеуметтік даму жөніндегі ғылыми-зерттеу институты (БҰҰЗДИ) – "қазіргі заманғы даму мәселелерінің әлеуметтік аспектілері бойынша көп салалы зерттеулер мен саясатты талдау жүргізетін Біріккен Ұлттар Ұйымының құрамындағы дербес ғылыми-зерттеу институты". БҰҰЗДИ 1963 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымының Хатшылығының, аймақтық комиссиялар мен мамандандырылған мекемелердің және ұлттық институттардың жұмысына қатысты әлеуметтік даму саласындағы маңызды саясатты зерттеуді жүргізу мақсатымен құрылды. Зерттеушілердің шағын тобы БҰҰЗДИ-дің негізінен дамушы елдерге бағытталған ғылыми бағдарламаларын үйлестіреді, олар жергілікті университеттер мен ғылыми-зерттеу институттарының ұлттық зерттеу топтарымен бірлесіп жұмыс істейді. Институттың жұмысы тұтастай келіп, көп салалы және саяси экономикалық көзқарасқа негізделген. БҰҰЗДИ-дің Женевадағы Біріккен Ұлттар Ұйымы кеңсесінде орналасуы зерттеушілерге іс-шараларға, кездесулерге, конференцияларға және жұмыс топтарына белсенді қатысу арқылы саясатқа ықпал етуге мүмкіндік береді.

Тарих

UNRISD 1963 жылы «әлеуметтік даму мәселелері мен саясатын, сондай-ақ әлеуметтік және экономикалық дамудың түрлі нысандары арасындағы байланыстарды зерттеу» мақсатымен құрылды. Ол бастапқыда Нидерланд үкіметінің грантымен құрылған, ал алғашқы Басқарма төрағасы – көрнекті экономист Ян Тинберген болды, ол 1969 жылы экономика саласындағы тұңғыш Нобель сыйлығын алды. UNRISD-тің алғашқы зерттеулері дамуды экономикалық өсіммен ғана емес, сонымен қатар тамақтану, денсаулық сақтау және білім беру сияқты әлеуметтік факторлар тұрғысынан өлшейтін көрсеткіштерді әзірлеуге бағытталған. Осы себепті, ол алғашқы жылдары көптеген статистиктерді жұмысқа алды. Тағы бір алғашқы жоба кооперативтерді даму құралы ретінде қарастырды, нәтижесі кейбір дау тудырды. 1970 жылдары халық санының өсуі азық-түлік өндірісін, оның жабдықталуын және, әрі қарай, азық-түлік жүйесін дамудың маңызды мәселесіне айналдырды. UNRISD-тің «Жасыл революция» (азық-түлік өндірісін арттыру үшін жаңадан шығарылған жоғары өнімді дәнді тұқымдарды енгізу) тақырыбындағы жұмысы көбінесе сынды көзқараспен қарастырылды. Онда қолжетімді азық-түлік мөлшерінің ғана емес, дамушы елдердегі халықтың аштықтан қорғалуын қамтамасыз етуде басқа да факторлардың маңыздылығы атап өтілді. Азық-түлік тауартөлемінің теңсіздігі кімнің жеткілікті тамақтанатынын және кімнің тамақтана алмайтынын анықтауда шешуші рөл атқарды. 1980 жылдары UNRISD қаржы және штат саны жағынан өсті. Оның қызмет аймағы халықтың қатысуы және босқындар мәселелерін қамтуға кеңейтілді, сонымен қатар статистикамен айналысудың кейбір аспектілерінен бас тартылды. 1990 жылдары UNRISD қарқынды дамыды. Саяси зорлық-зомбылықтан бастап, заңсыз есірткілердің әлеуметтік-экономикалық салдарына дейін көптеген мәселелер қарастырылды. Қазіргі заманғы жаһандану және дамушы елдердегі құрылымдық реформалар бағдарламалары әлеуметтік дағдарыстарға әкелді, оларды UNRISD зерттеді және сынға алды, бұл реттелмеген нарықтардың тиімді жұмыс істеуі үшін салауатты мемлекеттік сектор мен тұрақты басқару қажет екенін дәлелдеді. Осы онжылдықта қоршаған ортаны қорғау мәселесі даму талқылауларында маңызды орын алды. UNRISD-тің пікірі көбінесе сынды болды: қоршаған ортаны сақтаудың қандай пайдасы болса да, көбінесе ол әлеуметтік әділеттілік пен аз ұлт өкілдерінің тұрмысына нұқсан келтіретін. 2000 жылдары жаһандану жалғасып, экономикалық либерализацияның кейде күшті салдарына қарамастан, әлеуметтік өлшемдер қайтадан назарға алына бастады. UNRISD әлеуметтік саясаттың қауіпсіздік желілеріне және осал топтарға бағытталған тар шеңберлі көзқарасын сынға алды, оның орнына жалпыға бірдей трансформациялық әлеуметтік саясатты қолдады. 2010 жылдары БҰҰ-ға мүше мемлекеттердің 2015 жылы орнықты дамудың 2030 жылдық бағдарламасын қабылдауы дамудың жаңа жаһандық жол картасын белгіледі. UNRISD әлеуметтік саясат бойынша жұмысын жалғастырды, көбінесе оны 2030 жылдық бағдарламамен байланысты мәселелермен үйлестірді. Сонымен қатар, ол әлеуметтік және ынтымақты экономиканың (ӘЭЭ) жаңа мәселесін және оның тұрақты дамуға қосқан үлесін қарастырды. 2016 жылдан бастап гендерлік мәселелерге қатысты шығыстар штат қайта құрылымынан кейін гендерлік әлеуеттің жетіспеуіне байланысты төмендеді. Қоршаған орта мәселесі әлеуметтік саясат және климаттық әділеттілікке қатыстылығы тұрғысынан жұмыс істеудің маңызды саласы ретінде қайтадан көтерілді.

UNRISD was established in 1963 "to conduct research into problems and policies of social development, and relationships between various types of social development and economic development". It was originally set up with a grant from the Government of the Netherlands, and its first Board Chair was the eminent economist Jan Tinbergen, who received the first ever Nobel prize for economics in 1969. UNRISD's initial research focused on the design of indicators to measure development not just in terms of economic growth but also social factors, such as nutrition, health and education. As such, it employed many statisticians in its early years. Another early project focused on cooperatives as a tool for development, which produced some controversial results. In the 1970s, global population growth made food production, supply and eventually food systems into a key topic in development. UNRISD's work on the so called Green Revolution (the introduction of newly bred high yield grain seeds to increase food production) took a typically critical view. It highlighted the fact that the quantity of food available was only one factor in ensuring populations in developing countries were not subject to hunger. Power inequalities impacting on the distribution of foodstuffs played a key role in determining who got enough to eat and who didn't. By the 1980s, UNRISD was growing in size, in terms of both funding and staffing. Its remit diversified to cover popular participation and refugee issues, gradually leaving some of its early preoccupation with statistics behind. In the 1990s UNRISD thrived. A wide range of topics were addressed, ranging from political violence to the socioeconomic impact of illicit drugs. Globalization in the modern era and structural adjustment programmes in developing countries brought about social crises which UNRISD researched and criticized, arguing that unregulated markets required a healthy public sector and stable governance to function properly. Environmental issues took firm root in development debates during this decade. UNRISD's take was typically critical: whatever the benefits of conservation, it was often happening at the expense of social justice and the livelihoods of minorities. In the 2000s, as globalization continued apace and social dimensions began to be re introduced in the face of the sometimes catastrophic impacts of wide ranging economic liberalization, UNRISD criticized a narrow social policy focus on safety nets and the targeting of vulnerable groups, arguing instead in favour of universal transformative social policy. In the 2010s, the adoption of the 2030 Agenda for Sustainable Development by UN member states in 2015 established new global roadmap for development. UNRISD continued to work on social policy, often in conjunction with questions related to the 2030 Agenda. It also took up the new issue of the social and solidarity economy (SSE) and its contribution to sustainable development. Output on gender issues since 2016 fell due to a lack of gender capacity in house following staff restructuring. Environmental issues are re emerging as a key area of work, especially as they relate to social policy and climate justice.

Жарияланымдар

UNRISD өзінің зерттеулерін кітаптар (Рутледж, Палгрейв Макмиллан және Уайли Блэквелл сияқты баспагерлермен серіктестік) арқылы, ғылыми еңбектер мен мерзімді еңбектер (сарапшылармен қарастырылған) және жұмыс қағаздары (сарапшылармен қарастырылмаған) арқылы кеңінен қолжетімді етеді. UNRISD зерттеушілері ғылыми журналдарға мақалалар жариялайды. Бұл жарияланымдар көбінесе академиялық аудиторияға арналған. Басқа жарияланымдар саясаткерлерге, бағдарлама жасаушыларға және шешім қабылдаушыларға бағытталған. Олар зерттеу және саясат жөніндегі ақпараттар, немесе нақты жоба, мәселе немесе оқиға туралы анықтамалар түрінде болады. UNRISD өзінің веб-сайтындағы жарияланымдар бөлімі арқылы 1300-ден астам жарияланымды онлайн ашық қолжетімділік репозиторийінде сақтайды. 1990 жылдан кейін жарық көрген жарияланымдардың көп бөлігін тегін жүктеуге болады. Ал қалғандары – баспагерден алуға болатын кітаптар. Осы жарияланымдардың кейбіреулері халықаралық деңгейде танылып, сәттілікке жетіп, маңызды жаһандық талқылауларға енді. UNRISD соңғы зерттеулердің маңызды жиынтығын қорытындылайтын маңызды есептерді тұрақты түрде жариялайды.

Негізгі басылымдар: Басты баяндамалар

UNRISD. 2016 жыл. Трансформациялық өзгерістерге бағытталған саясаттағы инновациялар: 2030 жылға дейінгі тұрақты даму күнтәртібін іске асыру. UNRISD, Женева
UNRISD. 2010 жыл. Кедейлік пен теңсіздікке қарсы күрес: құрылымдық өзгерістер, әлеуметтік саясат және саясат. UNRISD, Женева
UNRISD. 2005 жыл. Гендерлік теңдік: теңсіздікке толы әлемде әділдікке ұмтылыс. UNRISD, Женева
UNRISD. 2000 жыл. Көрінетін қолдар: әлеуметтік дамуға жауапкершілік алу. UNRISD, Женева
UNRISD. 1995 жыл. Дүрбелең күйлер: жаһанданудың әлеуметтік салдары. UNRISD, Женева

UNRISD оқиғалары

UNRISD зерттеулерін жетілдіру және дамыту, сондай-ақ оның нәтижелерін тарату мақсатында жиі конференциялар мен семинарлар ұйымдастырады. Оның іс-шаралары көбінесе саяси ықпалымен тығыз байланысты, олар даму саясатын қалыптастырушылар мен тәжірибелі мамандардың әлеуметтік даму мәселелерінде жұмыс істейтін ғалымдармен байланысатын аламаты болып табылады.

Соңғы ірі UNRISD конференциялары

2018 жылдың қараша айында ЮНРИСД Женевада әлемнің Оңтүстік және Солтүстік аймандарынан инновациялық зерттеулерді біріктірген ірі халықаралық конференция өткізді. Конференцияның тақырыбы "Бөлінген әлемдегі теңсіздіктерді жеңу: элиталық билік пен әлеуметтік жұмылдыру арасында" болды. Франсуа Бургиньон мен Вандана Шива баяндама жасады. Конференцияға дейін элиталар теңсіздіктің драйвері болып табыла ма деген мәселені талқылаған дөңгелек үстел өтті. Дөңгелек үстелге Нейла Кабир (Лондон экономика мектебі), Саския Сассен (Колумбия университеті) және Жомо Кваме Сундарам (Малайзияның Ең беделді тұлғалар кеңесі) қатысты. 50 жылдығын тойлау аясында ЮНРИСД 2013 жылы ХЕҰ (Халықаралық еңбек ұйымы) -мен бірлесіп "Әлеуметтік және ынтымақты экономиканың әлеуеті мен шектері" атты конференция ұйымдастырды. Конференцияда Гай Райдер, Хосе Луис Кораджо, Пол Сингер және Сара Кук сияқты көрнекті спикерлер сөз сөйледі. 40-тан астам ғалым 400-ге жуық қатысушыға зерттеу нәтижелерін ұсынды. Докторлық диссертациялардың жабық сессиясы, кітаптардың тұсаукесері, тәжірибешілер форумы, кино көрсетілімдері және БҰҰ НҰҰЖ ұйымдастырған баламалы қаржы және қосымша валюталар тақырыбындағы арнайы сессия сияқты бірнеше қосымша іс-шаралар өткізілді. 2011 жылы ЮНРИСД Женевада климаттың өзгеруіне қатысты "Жасыл экономика және тұрақты даму: әлеуметтік аспектіні қайтару" тақырыбында конференция өткізді. Конференция жасыл экономика мен тұрақты дамудың орталық тұсынан әлеуметтік аспектіні қоюға бағытталған тұжырымдамалық және саяси ая құруға мүмкіндік берді. Осы конференцияға дайындалған саяси есептер мен басқа да жарияланымдар Біріккен Ұлттар Ұйымының тұрақты даму жөніндегі конференциясына (Рио+20) дайындық процесіне және одан кейінгі саяси талқылауларға үлес қосты.

Саясаттың ықпалы мен әсері

БҰҰ жүйесіндегі UNRISD-тің орны оған саяси ықпал етуге маңызды мүмкіндік береді, ал оның басқару құрылымы мен қаржыландыру жағдайы (төменде қараңыз) басқа БҰҰ ұйымдарына қарағанда көбірек тәуелсіздікке мүмкіндік береді. Оның қызметкерлері БҰҰ жүйесіндегі комитеттердің, жұмыс топтарының және сарапшылар тобының құрамына кіреді, сондай-ақ БҰҰ-ның басқа агенттіктерімен бірлесіп зерттеулер жүргізеді. UNRISD-тің тәуелсіз халықаралық іс-шаралары, конференциялар, семинарлар мен симпозиумдар (жоғарыда қараңыз) белгілі бір салалардағы зерттеу нәтижелерін талқылау және ұсыну мақсатында өткізіледі. Бұл іс-шараларға жергілікті және халықаралық үкіметтік емес ұйымдар, үкімет өкілдері, бұқаралық ақпарат құралдары, университеттер және басқа да ғылыми-зерттеу институттары, сондай-ақ жеке зерттеушілер мен ғалымдар қатысады. UNRISD іс-шаралары бірлесіп ұйымдастырылған және университеттермен, үкіметтік емес ұйымдармен және жергілікті билік органдарымен бірлесіп өткізілген. Әлеуметтік дамуға қатысты тараптармен кең ауқымды ынтымақтастық – институттың саясатқа ықпал ету мен нәтиже берудің маңызды арналарының бірі. 2014 жылы UNRISD өз жұмысының күн тәртібін белгілеу қабілеті, оның ықпал ету салаларының көптігі, байланыс желісі мен әлеуетін арттыру тұрғысынан нәтижелерін көрсететін брошюра жариялады.

UNRISD-тің штаттық құрылымы

UNRISD-де Женевада (Швейцария) орналасқан шағын негізгі штат қызметкерлері бар, олар халықаралық ынтымақтастық зерттеушілер желісін үйлестіреді. UNRISD-мен ынтымақтастық бірнеше нысанда жүзеге асырылуы мүмкін. Тұжырымдамалық зерттеулер орталықтан үйлестірілген зерттеу жобасы үшін тікелей тапсырысқа алынуы мүмкін. Балама ретінде, зерттеушілер мақалаларға шақыруға жауап бере алады және UNRISD жобасының бөлігі ретінде жариялану үшін аяқталып жатқан зерттеулерін ұсына алады. UNRISD өз веб-сайтында ынтымақтастықтағы ғалымдардың ой-пікірлерін де жариялайды. UNRISD-нің қазіргі уақытта белсенді түрде ынтымақтастық жасайтын зерттеушілер желісі 400-ден астам адамды құрайды, олардың көп бөлігі әлемнің оңтүстік аймақтарынан.

Қаржыландыру

UNRISD үкіметтердің, даму агенттіктерінің және қорындардың ерікті қаржыландыруына толықтай сүйенеді, Біріккен Ұлттар Ұйымының бюджетінен ешқандай қаражат алмайды. Бұл тәртіп өзгермелі болғанымен, Институттың тәуелсіз статусын қамтамасыз етеді және оған белгілі бір сыншыл мүмкіндік береді. Соңғы 50 жылда UNRISD-ге келесі үкіметтер үлес қосты: Австралия, Австрия, Канада, Куба, Кипр, Дания, Финляндия, Франция, Германия, Венгрия, Иран, Ирак, Италия, Ямайка, Мексика, Нидерланды, Никарагуа, Норвегия, Корея Республикасы, Швеция, Швейцария, Ұлыбритания, Америка Құрама Штаттары және Югославия.