Селсу Монтейру Фуртаду: Бразилия экономисі және даму теориясының қайта жаратылуы

Кіріспе

Бразилиялық экономист (1920–2004)

Селсо Монтейро Фуртадо (26 шілде 1920 – 20 қараша 2004) – бразилиялық экономист және 20 ғасырдың ең көрнекті зиялыларының бірі. Оның еңбектері даму және дамудың қалыптасуы, сондай-ақ әлемдегі шет елдердегі кедейліктің жалғасуы мәселелеріне арналған. Ол Рауль Пребишпен бірге экономикалық структурализмнің негізін қалаушылардың бірі саналады – бұл экономика мектебі көбінесе Латын Америкасында және басқа да дамушы аймақтарда 1960 және 1970 жылдары кең танылған CEPAL ұйымымен байланыстырылады. Бұл мектеп үкіметтік араласу арқылы экономикалық дамуды ынталандыруға ұмтылды, бұл көзқарас негізінен Джон Мейнард Кейнстің идеяларына сүйенді. Саясаткер ретінде Фуртадо жоспарлау министрі (Гуларт үкіметі) және мәдениет министрі (Сарни үкіметі) қызметтерін атқарды.

Өмірбаян

Параиба штатының жартылай шөлейтті аймағында орналасқан Помбал қаласында туған Селсо Фуртадо 1939 жылы Рио-де-Жанейроға көшіп, құқық білімі алды. 1944 жылы Рио-де-Жанейро Федералды университетін (UFRJ) бітірді. Сол жылы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде одақтастармен бірге Италияда шайқасу үшін Бразилия экспедициялық корпусына қатарына алынды. Соғыстан кейінгі Еуропадағы елдердің қирағанын көру оған үлкен әсер етті, нәтижесінде ол экономиканы оқымақшы болды: 1946 жылы Париж университетінің (Сорбонна) докторантура бағдарламасына түсіп, отарлық кезеңдегі Бразилия экономикасы тақырыбында диссертация қорғады. 1949 жылы Чилидің Сантьяго қаласына көшіп, жаңа құрылған Латын Америкасы және Кариб бассейні экономикалық комиссиясы (CEPAL) ұжымына қосылды. CEPAL-да жұмыс істеген кезеңде Фуртадо мен Пребиш Латын Америкасының дамуына бағытталған, индустриализация мен импортты алмастыруға баса назар аударатын әлеуметтік-экономикалық саясатты қалыптастыруда маңызды рөл атқарды. 1959 жылы Бразилияға оралғаннан кейін ол ең танымал кітабын – «Бразилияның экономикалық өсуі: отарлық заманнан бері» (порт. Formação Econômica do Brasil) – жариялады және Бразилия даму банкінің (BNDE) директоры болып тағайындалды, ол солтүстік-шығыс штаттарының мәселелерімен айналысты. Осы кезеңде ол Солтүстік-Шығысты дамытуды басқару жөніндегі басқарманы (Sudene) құруға әкелген жоспарды жасады, ол аймақтағы экономикалық өсуді ынталандыру үшін жұмыс істейтін мемлекеттік мекеме болды. Бразилия президенті Юсселино Кубичек (1956–1961) оны осы басқарманың алғашқы директоры етіп тағайындады. Президент Жоао Гуларттың (1961–1964) үкімет кезінде Фуртадо жоспарлау министрі болды және Бразилияның үшжылдық даму жоспарына жауапты болды. Фуртадо сондай-ақ 1964 жылы құрылған Біріккен Ұлттар Ұйымының Сауда және даму конференциясының (ЮНКТАД) негізін қалаушылардың бірі болды, ол даму және халықаралық саудадағы теңсіздік мәселелеріне бағытталған үкіметаралық ұйым. 1964 жылы Бразилиядағы әскери төңкерістен кейін ол эмиграцияға мәжбүр болды және АҚШ-тағы Йель университетінде, содан кейін Кембридж университетінде және Франциядағы Париж университетінде (Сорбонна) профессор болып жұмыс істеді. 1979 жылы кешірім заңы қабылданғаннан кейін ол Бразилияға оралып, Брюссельдегі ЕЭК-те Бразилияның елшісі (1985–1986) және президент Хосе Сарни үкіметіндегі Мәдениет министрі (1985–1990) болып тағайындалды. 2004 жылы Селсо Фуртадо Экономика бойынша Нобель сыйлығына (Швеция банкінің экономика ғылымдары бойынша сыйлығы) ұсынылды.

Born in Pombal, a city set in the semi arid region of the state of Paraíba, Celso Furtado moved to Rio de Janeiro in 1939, to study law, and graduated from the Federal University of Rio de Janeiro (UFRJ) in 1944. That same year, he was conscripted to the Brazilian Expeditionary Force to fight in Italy, during World War II, alongside the Allies. Seeing countries destroyed in post war Europe had a profound impact on him, leading to the decision that he would study Economics: he enrolled in a doctorate program at the University of Paris (Sorbonne), in 1946, and presented a thesis on the economy of Brazil during the colonial period. In 1949, he moved to Santiago, Chile, where he joined the team of the newly created United Nations Economic Commission for Latin America and the Caribbean (best known by its Latin American acronym, CEPAL), which was then headed by Argentine economist Raúl Prebisch. While working at CEPAL, Furtado and Prebisch were decisive for the formulation of socioeconomic policies for the development of Latin America which emphasized industrialization and import substitution. Upon his return to Brazil in 1959, he published his most famous book – The Economic Growth of Brazil: A Survey from Colonial to Modern Times (in Portuguese: Formação Econômica do Brasil) – and was appointed the director of the Brazilian Development Bank (BNDE) in charge of issues concerning states of the northeastern region, which are poor and face chronic droughts and desertification. During this period, he developed a plan which resulted in the creation of the Superintendency for the Development of the Northeast (Sudene), a governmental agency that worked to stimulate economic growth in that region, and was appointed by Brazilian president Juscelino Kubitschek (1956–1961) the agency's first director. During the government of president João Goulart (1961–1964), Furtado became Minister of Planning and was responsible for Brazil's Triennial Plan of development. Furtado was also one of the founders of the United Nations Conference on Trade and Development (UNCTAD), an intergovernmental body created in 1964, whose work has since centered around issues related to development and the asymmetries of international trade. With the Brazilian military coup d'état, in 1964, he was forced into exile and worked as professor at Yale University, in the United States, and later at Cambridge University and the University of Paris (Sorbonne), in France. After the Law of Amnesty, in 1979, he returned to Brazil and was appointed Ambassador of Brazil at the EEC, in Brussels (1985–1986) and Minister of Culture in the government of president José Sarney (1985–1990). In 2004, Celso Furtado was nominated to the Nobel Prize of Economics (Bank of Sweden Prize in Economic Sciences).