Джон Уиллок: Шотландиялық реформатор және дін қызметкері

Кіріспе

Шотланд шіркеуінің жетекшісі (1515–1585)

Джон Уиллок (немесе Уиллокс немесе Уиллокс) (шамамен 1515, 4 желтоқсан 1585) – шотланд реформаторы. Ол Айрдағы францискан үйінің монахы болған сияқты. 1541 жылға дейін реформа партиясына қосылған ол өмірін сақтап қашу үшін Англияға қашып кетті. Сол жерде ол құлшынысты және ізгі хабарды уағыздаушы ретінде танымал болды. Бұл оның Генрих VIII-нің «Дін мәселесіндегі пікірлердің алуандығын жойғаны үшін» ересі ретінде тұтқындалуына әкелді. Ол тазалау, киелі су, діни қызметкерлердің мойынұсауына, әулиелерге дұға етуге қарсы уағыз айтқаны және діни қызметкерлердің заңды түрде некеге тұруы мүмкін деген пікірде болғаны үшін кінәлі деп танылды. Ол біраз уақыт Флота түрмесінде қамауда болды. Эдуард VI таққа отырғаннан кейін ол Генрихтің немересіне үйленген Саффолк герцогы Генрихтің капелланы болды, сондай-ақ Леди Джейн Грейдің әкесі ретінде белгілі болды. Ол Лондонның Санкт-Катерин шіркеуінде уағыз айтты, содан кейін оған және оның жақын досы Джон Ноксқа Англияның кез келген жерінде уағыз айтуға жалпы рұқсат берілді. Генрих, Хантингдон графы, оны Лейстерширдегі Лафбороның пасторы қызметіне ұсынды, ол король Эдуардтың тұсында және Елизаветаның тұсында өмірінің соңына дейін сақтап қалды. Осылайша, ол соңғы жылдары Англия мен Шотландияда бір мезгілде приходтық қызмет атқарды. 1553 жылы Мэри Тюдор ағылшын тағына отырғанда, Уиллок Фризеланд протестанттық герцогтығындағы Эмбденге қашып кетті. Сол жерде ол дәрігер ретінде үлкен жетістікке жетті және белгілі бір деңгейге көтерілді. 1555 және 1556 жылдары Фризеланд герцогинясы Анна оны Шотландияға сауда мәселелері жөніндегі комиссары ретінде жіберді. 1558 жылы ол үйге оралды және біршама уақыт Дандиде уағыз айтты, реформаның жақтастары арасында жақсы қабылдады. 1559 жылы Джон Нокс өмірін қауіпке тіге отырып, Эдинбургтен кетуге мәжбүр болғанда, Уиллок оның орнына Реформацияның евангелисін уағыздады. Сол кезде ол Сент-Джайлсте реформаланған рәсімнен кейін Шотландиядағы Киелі Қауымның алғашқы қоғамдық тойлануы деп саналатын шараны өткізді. 1560 жылы, Гиз королевасы Мэри өлім аузында жатқанда, Аргилл мен Морей графтары және қауымның басқа да иелері оған «жақсы білімді, тәңірге құлшылық ететін адамды шақырып, одан нұсқау алуын» кеңес берді. Сол жылы ол Глазго мен Батыстың суперинтенданты болды. Ол сондай-ақ Джонның бірінші кітабын жасауды сеніп тапсырған алты Джонның бірі болды, ал қалғандары Джон Нокс, Джон Уинрам, Джон Споттисвуд, Джон Дуглас және Джон Роу болды. Сол жылы ол Англияға барып, әйелі Кэтрин Пикнавеллді, ағылшын әйелін үйіне алып келді. Ол 1563, 1564, 1565 және 1568 жылдары Бас Ассамблеяның модераторы болып сайланды. 1565 жылы Мэри патшайымы оны Думбартон замгына қамауға алып, оның қызметін тоқтатуға тырысты, бірақ реформаторлар енді оған тым күшті болды, сондықтан ол өз мақсатынан бас тартуға мәжбүр болды. Осыдан кейін Уиллок Лафбороның ағылшын шіркеуінің пасторы қызметіне қайта оралды. 1567 жылы Бас Ассамблея оған қатаң өтініш хат жіберіп, жақсы іске көмектесу үшін қайтадан келуін өтінді. Бұл оның қайта оралуына әкелді, ал ол 1568 жылы Ассамблеяның модераторы болды. Ол қайтадан Лафбороға барып, 1570 жылы регент Морей өлтірілген кезде сол жерде болды. Нокс кейін уақыттың қиындықтарында ескі досының көмегіне үміттене білді, бірақ Уиллок келе алмады. Кноксқа жазған хатында ол жақсы регентті жоқтаған қайғысы мен қайтыс болған мемлекет қайраткеріне деген үлкен құрметі туралы айтты.

John Willock (or Willocks or Willox) (c. 15154 December 1585) was a Scottish reformer. He appears to have been a friar of the Franciscan House at Ayr. Having joined the party of reform before 1541, he fled for his life to England. There he became noted as a zealous and taking preacher. This led to his arrest for heresy under an Act of
Henry VIII., "for abolishing diversity of opinion" in matters of religion. He was found guilty of preaching against purgatory, holy water, priestly confession, and prayer to the saints, and of holding that priests might lawfully be married, he was for some time confined in the Fleet prison. After the accession of Edward VI he was chaplain to Henry, Duke of Suffolk, who had married King Henry's niece, and is best known as the father of Lady Jane
Grey. He preached for a time in London, in St Katherine's Church, when both he and John Knox, his fast friend, were
granted general license to preach anywhere in England. Henry, Earl of Huntingdon, presented him to the rectory of Loughborough in Leicestershire, a living which he continued to hold during King Edward's reign, and again during that of Queen Elizabeth for the rest of his life. Thus in his later years he was in the unique position of being at the same time
a parish minister in both England and Scotland. When Mary Tudor came to the English throne in 1553, Willock fled to Embden, in the Protestant Duchy of Friesland. There he practised as a physician with much success, and rose to some eminence. In 1555, and again in 1556, the Duchess Anne of Friesland sent him to Scotland as her Commissioner on matters of trade. In 1558 he returned home, and preached for some time in Dundee, with much acceptance among the friends of reform. In 1559, when John Knox had to leave Edinburgh in peril of his life, Willook took his place as the evangelist of the Reformation. It was then that he conducted in St Giles what is believed to have been the earliest public celebration of the Holy Communion in Scotland after the reformed ritual. In 1560, when Queen Mary of Guise lay dying, the Earls of Argyll and Moray, and other Lords of the Congregation advised her to "send for a godly, learned man of whom she might receive instruction"; and Willock was chosen to minister to her, which he faithfully did. That same year he was made
Superintendent of Glasgow and the West. He was also one of the six Johns entrusted
with the drawing up of the First Book of Discipline, the others being John Knox, John Winram, John Spottiswood, John Douglas, and John Row. Sometime in that year he went to England, and brought home his wife, Katherine Picknavell, an English lady. He was chosen Moderator of the General Assembly in 1563, 1564, 1565, and 1568. In 1565 Queen Mary endeavoured to put a stop to his activity by having him imprisoned in Dumbarton Castle; but the Reformers were now too strong for her, and she had to depart from her purpose. After that, Willock went back to his English rectory at Loughborough. In 1567 the General Assembly sent him a strong letter of appeal, begging him to come again to aid the good cause. This led to his return, and he was Moderator of Assembly in 1568. He went again to Loughborough, and was there in 1570 when the Regent Moray was assassinated. Knox then wished much to have the aid of his old friend in the perplexities of the time, but Willock could not come. His letter to Knox tells of his sorrow at the loss of the good regent, and of his great admiration for that departed statesman.

Ерте өмір

Ол Айрширде туған, бірақ оның ата-анасы туралы ештеңе белгілі емес. Ол Глазго университетінде білім алған. Францискан архиепископы Споттисвудтың сөзіне қарағанда, ол біраз уақыт Айрдағы монах болған, ал доминикан орденінің епископы Лесли оны доминикан монахы деп есептейді. Кейін ол реформацияланған дінді қабылдап, Лондонға барып, шамамен 1542 жылы Санкт-Кетерина шіркеуінде уағызшы болып, Генри Грейдің жеке рухани кеңесшісі болды, ол кейін Леди Джейн Грейдің әкесі, Саффолк герцогы атанды.

Шығыс Фризия

1553 жылы Мэридің ағылшын тағына отырғанынан кейін ол Шығыс Фризиядағы Эмденге барып, дәрігерлікпен айналысты. 1555 және 1556 жылдары Анна Ольденбургтік, Шығыс Фризияның графинясы және регентінің тапсырысымен Гиздік Марияға, Шотландияның регентіне жіберілді; бірақ Нокс айтуынша, Шотландияға барудың басты мақсаты – "туған жерінде Құдай одан не күтетінін білу" еді. Ол сол жерде Джон Эрскиннің Дун үйінде өткен кешкі асқа қатысты, онда басшы реформаторлар миссаға қатысуға қарсы соңғы шешімге келді. 1557 жылы ол Шығыс Фризияға қайтып оралды.

Шотландиядағы реформация кезінде

Ол ақыры 1558 жылы Шотландияға қоныстанды, онда "қауіпті дертке шалдыққанмен", бірнеше ақсүйектермен, барондармен және джентльмендермен кездесулер өткізді, "төсегінен оқып, насихат айтты"; және Нокс айтуынша, Дунди мен Эдинбургте Уиллоктың ынталандыруы мен насихаты "бауырлардың" "кейбір мемлекеттік реформалар туралы ойлануына" және патшайым регентке осы мәселе бойынша "тілек және петиция" жіберуіне себеп болды. Соңынан Уиллок Эйрге барды, онда Гленкерн графының қорғауымен Сент-Джон шіркеуінде үнемі уағыз айтты. 1559 жылдың 2 ақпанында патшайым регент пен оның кеңесі алдында ерестік қылды деген айып тағылды, ал Эйрде уағыз айтуын тоқтатпағаны үшін 10 мамырда заңнан тыс деп жарияланды. 1559 жылдың наурыз айында Эйрде Кроссарагуэль аббаттығының иесі Квинтин Кеннедимен пікірсайыс ұйымдастырылмақ болды, бірақ олардың кітапты түсіндіру әдісіне келісе алмағандықтан, ол өтпеді (олардың арасындағы хат алмасуларын қараңыз). Оның және басқалардың заңнан тыс жариялануына қарамастан, Пертте көптеген қарулы реформаторлар жиналды, оларға Уиллок пен оның достарына енді мазаламауға уәде берілді, бірақ бұл шешімді орындау мүмкін болмады. Уиллок Гленкерн графымен бірге Пертке келді, онда ол және Нокс Аргил графымен және лорд Джеймс Стюартпен (кейін Морэй графы) кездесті, олар патшайым регент келісімнен бас тартса, "барлық күштерімен" көмектеседі және "әлемнің соңына дейін бауырларымен" бірігеді деген сенімділікті берді. Пертте монастырлардың қиратылуынан кейін, патшайым регент келісімді бұзғаннан кейін, Уиллок пен Нокс 1559 жылдың маусым айының соңында қауым иелерімен бірге Эдинбургке кірді. Біраз уақыттан кейін Нокс Эдинбургтегі Сент-Джайлс соборында діни қызметкер болып сайланды, бірақ патшайым регентпен бітімге келгеннен кейін Нокстың Эдинбургтен уақытша кетуі жөн деп шешілді, ал Уиллок Сент-Джайлсте оның орнына қызмет етті. Нокс болмағанда патшайым регент ескі құлшылық формасын қайта орнатуға тырысты, бірақ Уиллок оның әрекеттеріне қарсы тұрды; және тамыз айында ол Эдинбургте реформаланған үлгіде алғаш рет Иеміздің кешкі асын өткізді. Патшайым регент келісімді бұзып, Лейтті нығайта бастағаннан кейін 21 қазанда Толбутта дворяндар, барондар және буржуазия өкілдерінің съезі оның іс-әрекеттерін қарастыру үшін өтті. Уиллоктан оның пікірін сұрағанда, ол оның үкіметтен "әділетті түрде айырылуы мүмкін" деген пікірін білдірді, және Нокс оны белгілі бір шарттармен қолдады. Нәтижесінде оның билігі тоқтатылды және парламент отырысына дейін мемлекеттік істерді басқару үшін кеңес тағайындалды, ал Уиллок кеңестің жұмысына көмектесу үшін таңдалған төрт діни қызметкердің бірі болды.

He finally settled in Scotland in 1558, when, although "he contracted a dangerous sickness," he held meetings with several of the nobility, barons, and gentlemen, "teaching and exhorting from his bed"; and, according to Knox, it was the encouragement and exhortations of Willock in Dundee and Edinburgh that made "the brethren" begin "to deliberate on some public reformation," and resolve to send to the queen regent an "oration and petition" on the subject. Afterwards Willock went to Ayr, where, under the protection of the Earl of Glencairn, he preached regularly in St. John's Church. On 2 February 1559 he was indicted for heresy before the queen regent and her council, and for failing to appear and continuing to preach at Ayr he was outlawed on 10 May following. In March 1559 a disputation was proposed between him and Quintin Kennedy, abbot of Crossraguel Abbey, at Ayr, but as they failed to agree on the method of interpreting scripture it did not take place (see correspondence between them in, and in. The sentence of outlawry of him and others was passed, notwithstanding the assembly of a large body of armed reformers at Perth, to whom a promise had been made that Willock and his friends would not be further molested; but the outlawry could not be rendered effective. Willock had come to Perth in company with the Earl of Glencairn, and while there he and Knox had an interview with the Earl of Argyll and Lord James Stewart (afterwards Earl of Moray), from whom they received an assurance that should the queen regent depart from her agreement they would "with their whole powers" assist and concur "with their brethren in all time to come". After the destruction of the monasteries at Perth, which followed the breach of agreement by the queen regent, Willock and Knox towards the close of June 1559 entered Edinburgh along with the Lords of the Congregation. Shortly afterwards Knox was elected minister of St Giles' Cathedral, Edinburgh; but after a truce had been completed with the queen regent it was deemed advisable that Knox should for a while retire from Edinburgh, Willock acting as his substitute in St. Giles. During Knox's absence strenuous efforts were made by the queen regent to have the old form of worship re established, but Willock firmly resisted her attempts; and in August he administered the Lord's supper for the first time in Edinburgh after the reformed manner. After the queen regent had broken the treaty and begun to fortify Leith a convention of the nobility, barons, and burghers was on 21 October held in the Tolbooth to take into consideration her conduct, and Willock, on being asked his judgment, gave it as his opinion that she "might justly be deprived of the government," in which, with certain provisos, he was seconded by Knox. The result was that her authority was suspended, and a council appointed to manage the affairs of the kingdom until a meeting of parliament, Willock being one of the four ministers chosen to assist in the deliberations of the council.

Шотландия реформасынан кейін

Көп ұзамай Уиллок Англияға кетіп, Джон Крейгпен Лондонда кездесу ұсынылды, себебі Крейг Пий IV-тің қуғынынан қашу үшін континенттен қашып шықты. Уиллок 1560 жылы Шотландияға оралды және реформаланған ақсүйектердің өтінішімен, келесі маусымда қайтыс болған Мэри Гиз регентке өлім төсегінде қатысты. Нокс айтуынша, ол оған Иса Мәсіхтің өлімінің құндылығы мен күшін, сондай-ақ сол бұзық құдайдың арамдылығы мен жек көрінішін анық көрсетті. Парламент комитеті оны 1560 жылдың шілдесінде Батыс аймағының суперинтенданты етіп тағайындады, және ол 1561 жылдың шілдесінде Глазгода осы лауазымға бекітілді. Сондай-ақ, 1560 жылдың шілдесінде ол қауым төңкерісшілері тағайындаған Бірінші Тәртіп кітабын жазу комиссиясының мүшесі болып тағайындалды.

Англиядағы өмір

Шотландиялық реформатор ретінде Уиллок бастамашылдық және ықпал етуде Нокспен бірдей деңгейде тұр; бірақ Нокстің қатал қатаңдығы оған ұнамай қалған болуы мүмкін, және ол Англияның діни атмосферасын көбірек ұнайтындықтан санады, сол себепті шамамен 1562 жылы – сол жылы маусым және желтоқсан айларында Бас Ассамблеяның модераторы болғанмен – Лестерширдегі Лаугборордтағы Әулиелер шіркеуінің ректоры болды, оған Хантингдонның 3-ші графы Генри Гастингс ұсынды. Дегенмен, бірнеше жыл бойы Батыс суперинтенданты лауазымын атқару арқылы ол Шотландия шіркеуімен байланысын сақтап, 1564 жылғы 25 маусымда, 1565 жылғы 25 маусымда және 1568 жылғы 1 шілдеде Бас Ассамблеяның модераторы болып сайланды. 1565 жылы Шотландияда болған кезде королева оны Думбартон қамалына жіберуге тырысты, бірақ ол қашып құтылды. 1568 жылдың қаңтарында Кирктің Бас Ассамблеясы Нокс арқылы оған Шотландиядағы бұрынғы қызметіне қайта оралуын сұраған хат жіберді; бірақ ол Шотландияға барып, Ассамблеяның модераторы ретінде қызмет атқарса да, қайта Англиядағы қызметіне оралды. Сэр Джеймс Мелвиллдің айтуынша, Мортон графы Уиллокты пайдаланып, Хантингдон және Лестер графтары арқылы Елизаветаға Норфолк герцогының регент Мореймен болған келісімдерін, герцогтың Шотландия королевасына үйлену ниетін жеткізді. Ол 1568 жылдың мамыр айында Шотландияға сапар шекті және солтүстік Англияның халқы, «діннен бейхабар және толыққанды оқымаған» адамдар, Шотландия королевасы Мэридің Лохлевен қамалынан қашқанына қуанды деп жазды.

Өлім және есімдік

Уиллок 1585 жылғы 4 желтоқсанда Лофборо қаласындағы өзінің пасторлығында қайтыс болды және келесі күні, жексенбіде жерленді; оның әйелі Кэтрин одан он төрт жыл өмір сүрді және 1599 жылғы 10 қазанда Лофбороға жерленді (Флетчер, Лофбороның шлюх тіркелімдері). Томас Демпстер оған «Impia quædam» деген ат бергенмен, ол ешқандай еңбек қалдырмаған секілді. Джордж Чалмерс өзінің «Рудиманның өмірі» атты еңбегінде Уиллокты «шотланд тегінен тараған Джон Виллокис» деп санауға тырысады, ол 1590 жылғы 27 сәуірдегі мемлекеттік құжатта Лестер түрмесінде отырғаны айтылады, бұрын ол тонау қылмысы үшін сотталған болатын. Чалмерстің бұл болжамы, өзінің күмәнділігіне қарамастан, пастордың қайтысы туралы тіркелген деректермен жоққа шығарылады, бірақ тонаушының пастордың ұлы болуы мүмкін деген мүмкіндік бар.

Отбасы

Уиллоктың әйелі 1599 жылға дейін тірі қалды. Оның соңғы өсиеті ұлы Эдмунд пен оның әйелі Гризельге, сондай-ақ олардың Джон, Кэтрин, Мэри, Бриджит, Дороти және Джордж атты балаларына арналған қаражатты қамтиды.