Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Синд провинциясындағы қала
the city in Sindh
Тхатта ([ʈɦəʈːoː]; [ʈɦəʈːɑː]) – Пәкістанның Синд провинциясындағы қала. Тхатта Синдтің ортағасырлық астанасы болған және үш әулеттің билік орталығы қызметін атқарған. Тхаттаның тарихи маңызы қаланың ішінде және оның төңірегінде сақталған бірнеше ескерткіштерге алып келді. Тхаттадағы Макли некрополі – ЮНЕСКО-ның дүниежүзілік мұрасы тізіміне енген, әлемдегі ең ірі зираттардың бірі және 14-18 ғасырлар аралығында салынған көптеген монументалдық мазарларды қамтиды. Олар Синдтің оңтүстігіне тән, біріккен жерлеу стилінде жасалған. Қаланың 17 ғасырындағы Шах-Джахан мешіті әсем әшекейленген плиткалармен безендірілген және Оңтүстік Азиядағы плитка өнерінің ең күрделі мысалы саналады.
Thatta (, IPA: [ʈɦəʈːoː]; , IPA: [ʈɦəʈːɑː]) is a city in the Pakistani province of Sindh. Thatta was the medieval capital of Sindh, and served as the seat of power for three successive dynasties. Thatta's historic significance has yielded several monuments in and around the city. Thatta's Makli Necropolis, a UNESCO World Heritage Site, is site of one of the world's largest cemeteries and has numerous monumental tombs built between the 14th and 18th centuries designed in a syncretic funerary style characteristic of lower Sindh. The city's 17th century Shah Jahan Mosque is richly embellished with decorative tiles, and is considered to have the most elaborate display of tile work in the South Asia.
Этимология
Тата – өзен жағасындағы елді мекендерді білдіреді. Төменгі Синд аймағының ауылдық жерлеріндегі шаруалар қаланы көбінесе Thatta Nagar, немесе жай ғана Nagar деп атайды.
Thatta refers to riverside settlements. Villagers in the rural areas of lower Sindh often refer to the city as Thatta Nagar, or simply Nagar.
Ерте кездері
Татта Ұлы Александр заманында Индус өзеніндегі маңызды порт болған ежелгі Паталаның орны болуы мүмкін, бірақ Паталаның орны көп пікірталас тудырған. Оған дейін индустар оны Сарни Нагар деп атаған, ал б.з.д. 332 жылы гректер оны алғаш рет Патала немесе Патала деп атады, кейін Моғол кезеңінде Нагар-Татта болып өзгерді. Мұхаммед бин Касим 711 жылы Тхаттаның солтүстігінде жергілікті раджаны жеңіп, аймақты басып алды. Кейбір тарихшылар Тхаттаны араб шапқыншылары айтқан Дебалдың ежелгі теңіз порты деп санайды, бірақ басқалары осы портының орнын қазіргі Карачиде деп көрсетеді. 13 ғасырда Сумра әулетінің билігі әлсіреп, Тхатта мен Индус дельтасы 14 ғасырдың ортасына дейін олардың соңғы бекінісі болып қалды. 1351 жылы Сехваннан шыққан раджпут тегінің Самма әулеті қаланы жаулап алып, оны астана етті. Осы кезеңде Макли некрополі бақталау орны ретінде маңызға ие болды. Мұхаммед бин Тұғлақ 1351 жылы Тхаттаны басып алу науқаны кезінде қайтыс болды.
Thatta may be the site of ancient Patala, the main port on the Indus in the time of Alexander the Great, though the site of Patala has been subject to much debate. Before it, Hindus called it Sarnee Nagar, but in 332 BC, Greeks first time called it Pattala or Patala then it became Nagar Tatta in Mughal Period. Muhammad bin Qasim captured the region in 711 CE after the defeating the local Raja in a battle north of Thatta. Thatta is reported by some historians to have been the ancient seaport of Debal that was mentioned by the Arab conquerors, though others place the seaport at the site of modern Karachi. The Sumra dynasty began to decline in power by the 13th century, though Thatta and the Indus Delta remained their last bastions of power until the mid 14th century. In 1351, the Samma Dynasty, of Rajput descent from Sehwan, seized the city and made it their capital as well. It was during this time that the Makli Necropolis rose to prominence as a funerary site. Muhammad bin Tughluq died in 1351 during a campaign to capture Thatta.
Португал тілі
1520 жылы Самма билеушісі Жам-Фироз Аргун Тархун әулетінің Шах Бегінен жеңіліске ұшырады, ал ол әулет Орталық Азиядағы кеңейіп жатқан Тимурид империясынан Ауғанстаннан ығыстырылған болатын. Тархундар 1500 жылдардың ортасында дүркіреп, Мұхаммед Иса Тархун (Мирза Иса хан I) 1555 жылы португалдықтардан көмек сұрауға мәжбүр болды. 700 португалдық әскер 28 кемемен келді, бірақ келген кезде Иса Тархунның қақтығыстан жеңіспен шыққанын анықтады. Тархундар португалдық әскерге жалақы төлеуден бас тартқаннан кейін португалдықтар қаланы тонап, оның зор алтын қорын тонады және көптеген тұрғындарын өлтірді. 1557 жылғы Тхатта қаласын тонауға қарамастан, 16 ғасыр португалдық тарихшысы Диого до Куто Тхаттаны Шығыстың ең бай қалаларының бірі деп сипаттады. Дегенмен, португалдықтардың қатысуы 16 ғасырдың басында Афонсу де Альбукеркидің 1507 жылы Хормузды басып алуымен басталды, бұл Синдимен қарым-қатынастың бастауы болды. Кейін 16 ғасырдың алғашқы онжылдығында саудагерлер фабрика (феториа) құрды, ал 16 ғасырдың соңында діни орден (Carmelitas Descalços) – Аяқсыз кармелиттердің діни ордені монастырь салды.
In 1520, the Samma ruler Jam Feroz was defeated by Shah Beg of the Arghun Tarkhun dynasty, which in turn had been displaced from Afghanistan by the expanding Timurid Empire in Central Asia. The Tarkhuns fell into disarray in the mid 1500s, prompting Muhammad Isa Tarkhun (Mirza Isa Khan I) to seek aid from the Portuguese in 1555. 700 Portuguese soldiers arrived in 28 ships to determine, at the time of their arrival, that Isa Tarkhun had already emerged victorious from the conflict. After the Tarkhuns refused to pay the Portuguese soldiers, the Portuguese plundered the town, robbing its enormous gold treasury, and killing many inhabitants. Despite the 1557 Sack of Thatta, the 16th century Portuguese historian Diogo do Couto described Thatta as one of the richest cities of the Orient. Nevertheless, some Portuguese presence was early in the 16th century with the conquest of Hormuz by Afonso de Albuquerque in 1507, which started the relationship with Sindi. Later in the first decade of the 16th century, traders created a factory (feitoria), and at the end of the 16th century a religious Order (Carmelitas Descalços) Secular Order of Discalced Carmelites a convent.
Моғолдар
Қала 16 ғасырда Мирза Жәні Бегпен қиратылды. 1592 жылы император Акбардың билігі тұсында Тхатта Аградағы Моғол империясының басқаруына көшті. Бұл қаланың өркендеуінің төмендеуіне себеп болды, өйткені бір бөлігі сауда басқа Моғол порттарына ауыстырылды. 1637 жылы қаланы құртқыш дауыл жайратып, жартылай қиратып жіберді. Шаһ Жәхан қалада ханзада кезінде алған қонақжайлыққа деген ризашылығының белгісі ретінде 1647 жылы қаланы жаңарту жұмыстарының аясында қалаға Шаһ Жәхан мешітін сыйлады, бірақ ол оның ұлы Әурангездің билігі тұсында 1659 жылға дейін толыққанды аяқталмады. Бұл 1635 жылы салынған және 1662 жылы жабылған ағылшын портымен бәсекелестікке түсті. 1650 жылдары Тхаттада Азия мен Португалияға экспортталатын мата өндіретін 2000 тоқыма станогы болған. Тхатта гүлденген жібек тоқу өнеркәсібіне де ие болды, сонымен қатар Оңтүстік Азияның барлық аймақтарына экспортталатын тері өнімдері де өндірілді. 18 ғасырдың ортасында Тхаттаның сауда орталығы ретіндегі маңызы азайды, өйткені қаланың сауда тобының көп бөлігі Солтүстік Синдхтағы Нерункотқа немесе Гуджаратқа көшті.
The city was destroyed by Mirza Jani Beg in the 16th century. Beginning in 1592 during the reign of Emperor Akbar, Thatta was governed by the Mughal Empire based in Agra, which lead to a decline in the city's prosperity as some trade was shifted towards other Mughal ports. The city was almost destroyed by a devastating storm in 1637. As a token of gratitude for the hospitality he had received in the city while still a prince, Shah Jahan bestowed the Shah Jahan Mosque to the city in 1647 as part of the city's rebuilding efforts, although it was not completed until 1659 under the reign of his son Aurangzeb. This competed with the English one, which was established in 1635 and closed in 1662. Thatta in the 1650s was noted to have 2,000 looms that produced cloth that was exported abroad to Asia and Portugal. Thatta was also home to a thriving silk weaving industry, as well as leather products that were exported throughout South Asia. Thatta continued to decline in the mid 18th century in importance as a trading centre throughout the 18th century, as much of the city's trading classes shifted to Nerunkot in northern Sindh, or to Gujarat.
Талпур
Алайда 1739 жылы Карнал шайқасынан кейін Моғол империясының Синд провинциясы Парсы империясының Надир шахына толық берілді, содан кейін Тхатта тоқырап қалды, себебі Инд өзенінің де тұнбаға толуы басталды. Кейін қала Талпур әулетінің билігіне өтті, олар Синдті үш бөлікке – Хайрпур, Хайдарабад, Мирпурхас – бөлді және Калхоралардан Тхаттаны тартып алды. 1758 жылы Калхор кезеңінде екінші британдық сауда бекеті құрылды, ол 1775 жылға дейін жұмыс істеді. 19 ғасырдың басында Тхаттаның халқы шамамен 20 мың адамға дейін азайды, бұл бір ғасыр бұрынғы 200 мың адамнан едәуір төмендеді.
In 1739, however, following the Battle of Karnal, the Mughal province of Sindh was fully ceded to Nadir Shah of the Persian Empire, after which Thatta fell into neglect, as the Indus river also began to silt. The city then came under the rule of the Talpur dynasty, who divided the Sind into three units Khairpur, Haiderabad, Mirpurkhas and seized Thatta from the Kalhoras. A second British comptoir was established during the Kalhora period in 1758, which operated until 1775. In the early 19th century Thatta had declined to a population of about 20,000, from a high of 200,000 a century before.
Британдықтар
Талпур билігі 1843 жылы Миани шайқасында генерал Чарльз Джеймс Нейпер Синдді Британ империясы үшін жаулап алып, Синдтің астанасын Хайдарабадтан Карачиге көшірген кезде аяқталды. 1847 жылы Тхатта Бомбей президенттігінің құрамына енгізіліп басқарылды. 1920 жылы қаланың халқы шамамен 10 800 адамды құрады.
Talpur rule ended in 1843 on the battlefield of Miani when General Charles James Napier captured the Sindh for the British Empire, and moved the capital of the Sindh from Hyderabad to Karachi. In 1847, Thatta was administered as part of the Bombay Presidency. In 1920, the estimated population of the city was 10,800.
Қазіргі заманғы
Пәкістан тәуелсіздік алғаннан кейін қаланың көптеген индус халқы, Синдтің көп бөлігі сияқты, Үндістанға көшіп кетті. Бірақ Тхаттада Пенджаб және Бенгалияда болған сияқты кең ауқымды тәртіпсіздіктер болған жоқ. 1947 және 1948 жылдар аралығында Синд штатының барлық аймағында 500-ден аз индус қаза тапты, себебі Синд мұсылмандары көбінесе индус көршілеріне қарсы әрекет ету шақыруларына қарсы тұрды. 1948 жылғы 6 қаңтарда Карачиде тәртіпсіздіктер басталғанға дейін индустар Тхаттадан жаппай қашқан жоқ, бұл Синд индустарының арасында үрей тудырды. Бұл дереккөздер осы құрылымның Тхаттада басқаруды жақсарту мақсатында құрылғанын көрсетеді.
After the independence of Pakistan most of the city's Hindu population, though like much of Sindh, migrated to India, Thatta did not experience the widespread rioting that occurred in Punjab and Bengal. In all, less than 500 Hindu were killed in
all of Sindh between 1947 and 1948 as Sindhi Muslims largely resisted calls to turn against their Hindu neighbours. Hindus did not flee Thatta en masse until riots erupted in Karachi on 6 January 1948, which sowed fear in Sindh's Hindus. These sources reveal that this formation is made to improve governance in Thatta.
География
Тхаттаның геологиясы Инд жазығы мен Тар шөліне тән жанартаулық және шөгінді тау жыныстарымен ерекшеленеді. Аймақтағы топырақтар құмды-балшықты, және аздап сазды да бар. Топырақтың көп бөлігі Арабия теңізінен келген тұздануға ұшырайды.
Thatta's geology is characterized by volcanic and sedimentary rocks that are similar to those in the Indus plain, and Thar Desert. Soil types in the region are silty, with some clay as well. Much of the soil is exposed to salinization from the Arabian Sea.
Спорт
2020 жылы Jeay Laal футбол клубы құрылды.
An association football club, Jeay Laal is established in 2020.