Кіріспе

Заң саласы

Орман шаруашылығы заңдары белгіленген орман жерлеріндегі қызметті, ең көп кездесетіні – орманды басқару және ағаш дайындау салаларында реттейді. Орман шаруашылығы заңдары, әдетте, мемлекеттік орман ресурстарын басқару саясатын қабылдайды, мысалы, көп мақсатты пайдалану және тұрақты өнімділік. Орманды басқару жекеменшік және мемлекеттік басқаруға бөлінеді, мемлекеттік ормандар мемлекеттің егемендік меншігі болып табылады. Орман шаруашылығы заңдары қазір халықаралық сипатқа ие. Мемлекеттік органдар, әдетте, мемлекеттік орман жерлерінде орман шаруашылығы заңдарын жоспарлау және іске асыруға жауапты, сондай-ақ орманды инвентаризациялау, жоспарлау, қорғау және ағаш сатуын бақылауға қатысуы мүмкін. Орман шаруашылығы заңдары оларды қолдану аймағының әлеуметтік және экономикалық жағдайларына да байланысты. Ғылыми орман шаруашылығының дамуы белгілі бір учаскедегі ағаш көлемі мен таралуын нақты өлшеуге, ағаштарды жүйелі түрде кесуге және оларды белгілі бір уақытта жинауға болатын стандартты, мұқият орналасқан монокультуралық егістіктермен алмастыруға негізделген.

Мақсаты

Орман шаруашылығы заңдары ресурстарды қорғауға, орманды жою, ағаш кесу, аң аулау және өсімдіктерді жинаудың алдын алуға бағытталған. Кейбір жағдайларда, орман ішіндегі экожүйелер оларды қоршаған орманнан тәуелсіз, тұрақты күйде деп есептеліп жоспарлар жасалады. Дамымай жатқан елдердегі көптеген орман шаруашылығы мамандары орманды басқару жоспарын жасағанда барлық талаптарды орындауға жеткілікті білім мен дайындыққа ие емес. Тиісті мемлекеттік саясат және заңнама ауылдық және қалалық аймақтардағы тұрақты экономикалық және әлеуметтік дамуды ынталандырады. Бұл саясаттар қоршаған ортаны сақтауға, флораны, фаунаны және мәдени мұраны қорғауға жәрдемдеседі.

Әсерлер

Биологиялық әртүрлілік және климаттың өзгеруі орман заңдарына ерекше әсер етті. Орманды басқару жоспарларын жасағанда, биологиялық әртүрлілік тұрақтылық критерийлерінде ескеріледі. Киото хаттамасының нәтижесінде климаттың өзгеруін азайту орман заңнамасы мен саясатының мақсатына айналды, бұл жалпы климаттық саясат пен бағдарламаларды толықтырады. Дегенмен, Розенбаум және әріптестері орман негізіндегі климаттың өзгеруін азайтуға арналған нақты ережелерді қамтитын заңдардың аз екенін атап көрсетеді. Орман мен құқықтың басқа салалары арасындағы байланыс олардың мақсаттары мен ауқымы кеңейген сайын күрделене түсті, сондай-ақ басқа салалар орманды басқару және пайдалану жолдарына тікелей және жанама нұсқаулар береді. Осылайша, елдің орман заңдары мен оның жалпы экологиялық заңдары арасындағы байланыс орман заңнамасының экологиялық аспектілері күрделенген сайын маңыздырақ болады. Нақты тәжірибе елдер бойынша әртүрлі болғанымен, барлық жағдайда мемлекеттік ормандар ұлттық мүлік ретінде қарастырылады, яғни мемлекеттің егемендігіндегі меншік. Мысалы, АҚШ пен Канададағы орман жерлерінің көп бөлігі жеке меншікте болғанымен, олардың маңызды бөлігі мемлекет тарапынан «қоғамдық игілік» ретінде сақталады, бірақ жүйелі түрде жеке ағаш өндірушілерге жалға беріледі. Үндістанда Радж барлық ормандардың меншігін өзіне алды, оларды «жерсіздік» деп жариялап, иесіз деп мәлімдеді. Индонезияда орман заңды түрде мемлекеттік меншікте, бірақ жеке меншік ретінде қарастырылады, ал Бразилияда ұлттық үкіметтің болмауы орманды жалпы қолжетімділікке айналдырды. Осы рөлде орманды сақтау ағаш және басқа да тауарларды өндірумен тығыз байланысты, бұл капитал мен жұмыс орындарын құрады, ал ірі аймақтардың экономикасы осы орманнан табиғи ресурстарды өндіруге толыққанды тәуелді. Шығыс Еуропа елдері нарықтық экономикаға өту кезеңінде жаңа орман заңдарын қабылдады. Бұл заңдар орман жерлерінің меншік құрылымына, басқару ережелерін жақсартуға және орман секторының институционалдық аясын жаңғыртуға елеулі әсер етті.

Экономикалық және әлеуметтік жағдай

Еуропа елдерінің орман заңнамасының эволюциясы табиғи ресурстарды тұрақты түрде пайдалану қалай жүзеге асырылуының нақты экономикалық және әлеуметтік контекстке байланысты екенін көрсетеді. Тұрақты орман шаруашылығының мәні жергілікті жағдайлармен анықталады және олардың маңыздылығы уақыт өте келе едәуір өзгерді. Бүгінде тұрақты басқару – бұл экожүйелердің табиғи әлеуетін құрметтейтін және орманның түрлілігін оның типикалық ландшафттарында сақтайтын орман шаруашылығы практикасы ретінде түсініледі. Олар ағаш өндірісін ұлғайтуға, қоршаған ортаны қорғауға және демалысқа көптеген мүмкіндіктер береді. 14 ғасырда кодификацияланған дәстүрлі құқық, сол заманғы талаптар мен мүмкіндіктерге сәйкес орманды пайдалануды реттеді. Ол жоспарлау мен басқаруды, сондай-ақ жаңарту және қайта ормандыру шараларын қамтитын болды. Бұл жаңаруға жататын табиғи ресурстарды пайдалану принциптерін қазіргі түсінігіміздегі тұрақтылықтың қажеттілігі ретінде енгізді.

Америка Құрама Штаттарының орман шаруашылығы туралы заңдары

АҚШ-та федералды үкімет орманның 33% -ын, ал жергілікті үкіметтер 9% -ын басқарады. Бұл 343 901 880 акр (1 391 722 шақырым) орман жерін құрайды. Ұлттық парктері Ұлттық парктері қызметі (NPS) арқылы басқарылады, ол Ішкі істер департаментінің (DOI) бөлімшесі болып табылады. Ұлттық ормандарды АҚШ Ауыл шаруашылығы департаментінің (USDA) агенттігі – АҚШ Орман қызметі (USFS) басқарады.

Экономика

Жаңа саясат ағаш отынының басқаруына қатысты жауапкершілік пен өкілеттіктерді экономикалық мүдделі тұлғалар мен Орман шаруашылығы қызметіне жүктейді. Орман шаруашылығы қызметі қажетті келісімдер арқылы және өндіріс пен басқару қағидаларын бақылау арқылы барлық өндіріс және басқару шешімдерін толық бақылауда ұстайды. Жеке орман шаруашылығының үлесі кейбір елдерде орман өнімдерінің 80 пайызынан асады. Дегенмен, көптеген елдерде жеке орман шаруашылығы маңызды рөл атқарған емес, тіпті жер жекешеленгеннен кейін де мемлекет орманды өз бақылауында ұстап тұр. Африканың көп бөлігінде жеке меншік шектеулі болғандықтан, жеке орман шаруашылығына ең жақын нұсқа – әдеттегі қоғамдық орман шаруашылығы (бірақ Оңтүстік Африка және Эсватини сияқты елдерде кең ауқымды жеке плантациялар бар). Соңғы кезде шаруалық орманның және жеке капитал мен басқарудың маңыздылығы жеке орман шаруашылығына мемлекеттік қызығушылықты арттырды. Орманға қатысты сыбайлас жемқорлық және орман заңдарының кеңінен бұзылуы заң үстемдігін әлсіретеді, заңды инвестицияларды тоқтатады және теңсіз мүмкіндіктер тудырады. Заңсыз орман шаруашылығынан түскен қаражат тіпті қарулы қақтығыстарды қаржыландыруға қолданылған. Боливия, Бразилия, Камбоджа, Камерун, Колумбия, Гондурас, Индонезия, Никарагуа, Перу, Филиппин және Ресей сияқты елдерде ұлттық және халықаралық нарыққа түсетін ағаштардың үлкен бөлігі ұлттық заңнамаға қайшы келіп, қол жеткізілген, жиналған, тасымалданған және сатылған. Дүниежүзілік банк (2002) заңсыз ағаш кесудің салдарынан дамып келе жатқан елдерде жыл сайын шамамен 10-15 миллиард АҚШ доллары көлемінде шығын туындайтынын бағалап отыр. Жақсы басқару, мемлекеттік кірістерді арттыру және орманды басқаруды жақсарту кедейлерге жанама түрде пайда әкелуі мүмкін болғанымен, заңсыз ағаш кесу мен орман заңдарын сақтаудың ауылдық тұрғындардың өмір сүруіне тікелей әсері әзірге басымдыққа ие болған жоқ. Шмитусен және авторлар орманды басқаруға құқықтарға негізделген көзқарас ұсынып, адам құқықтары желілерін нығайтуға, сот жүйесінің тәуелсіздігін арттыруға, ауылдық қоғамдардың құқықтық сауаттылығын арттыруға және құқықтық көмек көрсетуге басымдық беруді ұсынады; тек орман заңдарына ғана назар аудармай. Олар құқықтарға негізделген көзқарас табиғи ресурстарды басқаруда халық алдында есеп беруді және ашықтықты қамтамасыз ететін басқару реформаларымен байланысты болуы керек екенін, сондай-ақ азаматтық қоғам ұйымдарымен кеңінен өзара әрекеттесу арқылы және ұлттық үкіметтердің заңдарды реформалауға берген міндеттемелеріне сүйенуі керек екенін айтады. Біріккен Ұлттар Ұйымы заңсыз әрекеттерді орман департаменттерінде орман қызметін бақылау және қадағалау үшін жеткіліксіз қаржылық және адам ресурстарымен түсіндіреді. Орман шаруашылығы қызметі шалғай аймақтарда жүзеге асырылатындықтан, мемлекеттік қызметкерлер заң бұзушылықтарды көз жұмып қарауға немесе оларға қатысуға қысым көрсетуі мүмкін; сот жүйесі тоңуы немесе банкротқа ұшырауы мүмкін; ауылдық кедейлердің күнделікті өміріндегі қиындықтар заң бұзумен байланысты кез келген қауіп-қатерді басып тастауы мүмкін және т.б. Бұл түсіндірмелер жақсы орман заңнамасының қажеттілігін, бірақ оның жеткіліксіз екенін көрсетеді. Көптеген елдерде заңдар саяси ерік-жігердің жетіспеуі, әлсіз институттар немесе жалпы заң үстемдігін елемеу сияқты себептермен қолданылмайды немесе тиісті деңгейде қолданылмайды.

Тарих және дамуы

Орман шаруашылығын басқару 14 ғасырда қалыптасқан дәстүрлі құқыққа негізделген. 1992 жылы Рио-де-Жанейрода 180 елдің өкілдері бас қосып, Орман шаруашылығы қағидалары туралы келісімді қабылдауды қарастырды. Ылғалдылық орманды реттеудің конституциялық құндылықтар мен демократиялық қағидаларға, жерді пайдалану, экономикалық даму және қоршаған ортаны қорғау жөніндегі ұлттық саясаттарға, сондай-ақ халықаралық міндеттемелер мен көпжақты келісімдерге үйлесімді болуын қажет етеді. Толықтылығы орман заңнамасының орманды қорғау және орман шаруашылығын дамыту мақсаттарына, орман иеленудің түрлеріне және орман иеленушілер санаттарының құқықтары мен міндеттеріне қатысты. Субсидиарлық орманның ұлттық, аймақтық және жергілікті ресурс ретіндегі рөліне қатысты. Бұл сондай-ақ орманның жеке өндіріс құралы ретінде жер иелерінің шешімдерімен пайдаланылуы мүмкін және қоғамға көптеген пайда әкелетін ресурс ретіндегі екі жақты табиғатына қатысты. Субсидиарлық мемлекеттік бағдарламалардың жер иелерінің қызметін қаншалықты қолдайтынын көрсетеді. Қолданылуы мемлекеттік орман басқармаларының өзгеретін жауапкершіліктері мен міндеттеріне байланысты ұйымдық құрылымына, сондай-ақ орман иелері мен мүдделі топтардың орманды пайдалану мен басқару тәжірибесін реттеуге қатысуының тиімді формаларына қатысты. Мемлекеттік органдардың өкілеттіктерін үйлестіру жаңа немесе өзгертілген ережелердің қолданылуын бағалаудағы маңызды фактор болып табылады.