Қази Абдул Латиф: Баңладештің білім беруші және қоғам қайраткері
Nawab Abdul Latif
Наваб Кази Абдул Латиф (1828-1893) – бангладештік аристократ, педагог, әлеуметтік қайраткер. 19 ғасырдағы модернизацияны қолдаған бірінші мұсылмандардың бірі. Тарихы, тегі туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бенгалдық аристократ, педагог және әлеуметтік қызметкер Наваб Бахадур Қази Абдул Латиф (1828 – 10 шілде 1893) – бенгалдық мұсылман аристократы, педагог және әлеуметтік қызметкер. 1880 жылы британдықтар оған «наваб» атағын берді. Ол 19 ғасырдағы Үндістандағы жаңару идеясын қабылдаған алғашқы мұсылмандардың бірі болды.
Bengali aristocrat, educator and social worker
Nawab Bahadur Qazi Abdul Latif (1828 – 10 July 1893) was a Bengali Muslim aristocrat, educator and social worker. His title, Nawab was awarded by the British in 1880. He was one of the first Muslims in 19th century India to embrace the idea of modernisation.
Ерте өмір
Қази Абдул Латиф сол кездегі Британдық Үндістанның (қазіргі Бангладеш) Фаридпур ауданындағы Раджапур қаласында ақсүйек бенгал мұсылман қази отбасында дүниеге келген. Раджапур қазыларының ата-бабалары Арабиядағы Хиджаздан келіп, Дели арқылы Бенгалияға қоныстанған. Халид ибн Уәлидтің ұрпағы болған Шах Азимуддиннің ұлы Қази Абдур Расул қази болып тағайындалғаннан кейін Моғол дәуірінде Фаридпурға қоныстанған. Қази Абдул Латиф - Шах Азимуддиннің жетінші буын ұрпағы. Оның әкесі Қази Факир Махмуд (1774–1844) Калькуттаның азаматтық сотында заңгер болған. Латифтің Хан Бахадур Абдул Ғафур Насах (1833–1889) деген ағасы бар, ол мемлекеттік қызметкер және ақын болған. Ол Калькутта медресесінен (қазіргі Алиа университеті) араб, француз және ағылшын тілдеріндегі жоғары дәреже алды. Бұл қоғам бүкіл Үндістанда мұсылмандардың дамуына зор үлес қосты. Ол бірнеше әкімшіліктің назарына ілігіп, білім беру, заңнама және қоғамның әл-ауқатына қатысты басқа да мәселелер бойынша үнді мұсылман қауымының қажеттіліктері мен шағымдарын білдірді. Бұл қоғам Үндістанның басқа аймақтарындағы ұқсас мекемелердің алға басушысы болды.
Qazi Abdul Latif was born into an aristocratic Bengali Muslim Qazi family in Rajapur, Faridpur District, Bengal Presidency in the then British India (now in Bangladesh). The ancestors of the Qazis of Rajapur had come and settled in Bengal from Hijaz in Arabia, via Delhi, Qazi Abdur Rasul son of Shah Azimuddin who was a descendant of Khalid ibn Walid had setltled in Faridpur during the Mughal era after being appointed as Qazi. Qazi Abdul Latif was a seventh generation descendant of Shah Azimuddin. His father Qazi Faqir Mahmud (1774–1844) was a lawyer in the civil court of Kolkata. Latif had a brother, Khan Bahadur Abdul Ghafur Nassakh (1833–1889), a civil servant and a poet. He obtained the highest degree in Arabic, French and English language from Calcutta Madrassah (now the Aliah University). The Society gave a remarkable impetus to the cause of Muslim advancement throughout India. It attracted the notice of successive administrations, the wants and grievances of the Indian Muslim community in regard to education, legislation and other cognate matters affecting the well being of society. The Society was the precursor of similar institutions in other parts of India.
Марапаттар
Ұлыбритания үкіметі оның еңбегін бағалап, оны уақыт-уақытпен атақтармен және ордендермен марапаттады. 1877 жылы Делидегі Императорлық жиналыста вице-король лорд Литон оған «Хан Бахадур» атағын берді және «Императрица медалін» табыс етті. 1880 жылғы сәуір айында лорд Литон оған «Наваб» деген жоғары атақ берді. 1883 жылы вице-король лорд Рипон оны «Үнді империясының ең жоғары орденінің серігі» деп құрметтеді. 1887 жылы Виктория патшайымның Алтын юбилейына орай вице-король лорд Дафферин оған ең жоғары мұсылмандық атақ – «Нәуаб Бахадур» атағын берді. Ол түрік үкіметінен «Үшінші дәрежелі Маджиди орденін» алды. Латифтің жетістіктеріне индуистік колледжді Президенттік колледжге айналдырып, оны индуист емес студенттерге де ашу жұмыстары кіреді. Сонымен қатар, ол көптеген білім беру мекемелерін құрды, соның ішінде Раджшахидегі Хажи Мұхаммед Мохсин мемлекеттік жоғары мектебі де бар. Ол 19 ғасырдың ортасындағы Бенгалияның көрнекті тұлғасы, мұсылмандық жаңғырудың бастамашысы және мұсылман қайта өрлеуінің сәулетшісі болды. Ол отарлық үкім астындағы күйзеліске ұшыраған, қорланған, әлсіреген және ұйымсыз халқының құтқарушысы болған ұлы адамдардың бірі еді. Оның ең маңызды үлесі білім саласында болды. Ол жас бенгалдық мұсылмандардың қазіргі заманғы білім алуы керектігін бірінші болып түсінгендердің қатарында болды. Бенгал мұсылмандарының қазіргі заманғы білімге деген көзқарасының нәтижесінде барлық салаларда қалып қойғанын ол түсінді. Ол өзінің өмірін осы өзін-өзі жоқ қылатын көзқарасты олардың санасынан жоюға арнады. Алайда, Бангладеш педагогы Ахмед Шариф оны бенгал мұсылмандарының тілі ретінде бенгал тілінен гөрі урду тілін қолдағандығы үшін сынады. Латиф 1882 жылғы Білім комиссиясына (Хантер комиссиясы) аристократ мұсылмандардың оқу тілі урду, ал қарапайым мұсылмандардың тілі араб және парсы сөздерімен толықтырылған бенгал тілі болуы керек деген ұсыныс жасады. Ақын Наваб Сәйед Мұхаммед Азад Латифтің күйеу баласы болды. С. Хусайн мен Сахибзади Шахбану Бегум оның немерелері еді. Шәйіста Сұхраварди Ыкрамулла оның шөбересі болды.
The British government, in recognition of his meritorious services, honoured him with titles and decorations from time to time. In 1877, at the Imperial Assemblage, at Delhi, Viceroy Lord Lytton conferred upon him the title of "Khan Bahadur" and presented him with an "Empress Medal." In April 1880, Lord Lytton conferred upon him the high title of "Nawab." In 1883, Viceroy Lord Ripon honoured him with a "Companionship of the Most Eminent Order of the Indian Empire." In 1887, on the occasion of Queen Victoria's Golden Jubilee, Viceroy Lord Dufferin conferred upon him the highest Muslim title of "Nawab Bahadur." He received the title of 'Order of the Majedi of Third Class' from the Turkish government. Latif's achievements include working to turn Hindu College into Presidency College and thus open it for non Hindus as well. He also established numerous educational institutes, including Haji Muhammad Mohsin Govt. High School, Rajshahi. As a prominent personality of mid 19th century Bengal, he was the pioneer of Muslim modernization and the architect of the Muslim Renaissance, was one of those great men who appeared as saviors of their frustrated, humiliated, demoralized and disorganized fellow countrymen under colonial rule His chief contribution was in the field of education. He was among the first to understand that young Bengali Muslims should receive modern education. He understood that the Muslims of Bengal had fallen behind in everything because of their prejudices against modern education. He devoted his whole life to removing this self destructive prejudice from their minds. However, Bangladeshi educationist Ahmed Sharif criticized him for promoting Urdu over Bengali as the language of Bengali Muslims. Latif had made a representation to the 1882 Education Commission (Hunter Commission) that the instructional language of the aristocratic Muslims should be Urdu and that of the ordinary Muslims should be Bengali with a profusion of Arabic and Persian words. Poet Nawab Syed Muhammad Azad was Latif's son in law. Syud Hossain and Sahibzadi Shahbanu Begum were some of his grandchildren. Shaista Suhrawardy Ikramullah was his great granddaughter.