Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Американдық философ (1929–2020)
драматург
American philosopher (1929–2020)
the playwright
Джудит Джарвис Томсон (4 қазан 1929 – 20 қараша 2020) – американдық философ, этика және метафизика салаларын зерттеген және олармен айналысқан. Оның еңбектері түрлі салаларды қамтиды, бірақ ол «троллейбус проблемасы» деп аталатын ой эксперименті және аборт тақырыбындағы жазбаларымен ең көп танымал. Ол Филиппа Фут алғаш көтерген «троллейбус проблемасы» бойынша кең ауқымды әдебиеттің пайда болуына ат салды, дамытты және бастамашы болды, ол содан бері кеңінен қолданылып келеді. Томсон «Абортты қорғау» деген мақала да жариялады, онда процедура ұрық өмір құқығына ие тұлға болған жағдайда да моральдық тұрғыдан қабылданды деген аргумент келтіріледі. 2019 жылы Америка философиялық қоғамының мүшесі болып сайланды.
Judith Jarvis Thomson (October 4, 1929November 20, 2020) was an American philosopher who studied and worked on ethics and metaphysics. Her work ranges across a variety of fields, but she is most known for her work regarding the thought experiment titled the trolley problem and her writings on abortion. She is credited with naming, developing, and initiating the extensive literature on the trolley problem first posed by Philippa Foot which has found a wide range use since. Thomson also published a paper titled "A Defense of Abortion", which makes the argument that the procedure is morally permissible even if it is assumed that a fetus is a person with a right to life. She was elected a member of the American Philosophical Society in 2019.
Ерте өмір және білім
Томсон 1929 жылғы 4 қазанда Нью-Йорк қаласында дүниеге келген. Оның анасы Хелен (Востри) Джарвис (1898-1935) – ағылшын тілінің мұғалімі, ал әкесі Теодор Ричард Джарвис (1896-1984) – бухгалтер болған. Хелен Юдит алты жасқа келгенде қатерлі ісіктен қайтыс болды, ал 1938 жылғы 29 қаңтарда Теодор Гертруда Рубинге (1902-1982) үйленді. Гертруда еврей және оның екі баласы болды. 1962 жылы ол Колумбия университетінде қонақ профессор болып келген Джеймс Томсонға тұрмысқа шықты. Джудит пен Джеймс 1962-1963 оқу жылын Оксфордта өткізді, содан кейін Бостонға көшіп барды. Джудит Бостон университетінде бір жыл оқытты және 1964 жылы Массачусетс технология институтының (МТИ) профессорлық құрамына қабылданып, Лауренс С. Рокфеллер атындағы философия профессоры болды. Джеймс те МТИ-де философия профессоры болып тағайындалды. Томсондар 1980 жылы ажырасып, Джеймс 1984 жылы қайтыс болғанға дейін әріптес болып қалды. Томсон өмірінің көп бөлігін МТИ-де оқытумен өткізіп, профессор-эмерита лауазымында қалды. 2015 жылы Кембридж университетінің құрметті докторлық дәрежесімен марапатталды, ал 2016 жылы Гарвард университетінің құрметті докторлық дәрежесін алды. 2016 жылы Британ академиясының корреспондент мүшесі болып сайланды. Томсон 2020 жылғы 20 қарашада 91 жасында дүние салды. Ол бұрынғы күйеуінің қасына Маунт-Оберн зиратында жерленді.
Thomson was born in New York City, on October 4, 1929. Her mother Helen (Vostry) Jarvis (1898 1935) was an English teacher, and her father Theodore Richard Jarvis (1896 1984) was an accountant. Helen died from cancer when Judith was six, and on January 29, 1938 Theodore married Gertrude Rubin (1902 1982). Gertrude was Jewish and had two children. In 1962, she married James Thomson, who was a visiting professor at Columbia University. Judith and James spent the 1962–1963 academic year at Oxford, after which they moved to Boston. Judith taught for a year at Boston University and, in 1964, was appointed to the faculty at the Massachusetts Institute of Technology (MIT) where she was Laurence S. Rockefeller Professor of Philosophy. James was also appointed a professor of philosophy at MIT. The Thomsons divorced in 1980; they remained colleagues until James's death in 1984. Thomson taught at MIT for the majority of her career, remaining there as professor emerita. In 2015, she was awarded an honorary doctorate by the University of Cambridge, and in 2016 she was awarded an honorary doctorate by Harvard University. In 2016, she was elected a Corresponding Fellow of the British Academy. Thomson died on November 20, 2020, at the age of 91. She was buried beside her former husband in Mount Auburn Cemetery.
Философиялық көзқарастар
Томсонның негізгі зерттеу салалары моральдық философия және метафизика болды. Моральдық философияда ол метаэтика, нормативтік этика және қолданбалы этика салаларына маңызды үлес қосты. "Абортты қорғау" (1971) Томсонды ерекше танытқан бір ой тәжірибесін енгізді. 1971 жылы жарияланған Томсонның аборт жөніндегі еңбегі тарихи тұрғыдан Роу против Уэйд сот ісімен байланысты және оған тікелей бағынышты. Мақалада оқырманға өзінің қан айналымы жүйесі оның келісімінсіз, өмірін тоғыз ай бойы сақтауы тиіс әйгілі скрипкашының жүйесімен байланыстырылған деп ойлау ұсынылады. Томсон ұсынған гипотеза философиялық назарды ұрықтың құқықтарынан жүкті әйелдің құқықтарына қайта бағыттайды. Оның аргументі ұрықтың адам екенін қабылдайды, бұл тақырыптағы кез келген пікірталасқа қатысудан бас тартады. Томсонның пікірінше, әйелдің денелік автономиясы ұрықтың кез келген құқығынан басым. Бұл аргумент содан бері кеңінен талқыланды, сондықтан кейбір абортқа қарсы топтарда абортты талқылау жолын өзгерткен деп есептеледі. Этикалық теорияларға қатысты Томсон салдарлық, гедонистік және субъективистік көзқарастарға қарсы болды. Оның жұмысы деонтологиялық аргументацияның нақты элементтеріне сүйенді. Метафизикада Томсон іс-әрекеттер мен оқиғалардың, сондай-ақ уақыт пен физикалық бөліктердің арасындағы қарым-қатынасқа қатысты мәселелерге назар аударды. Ол жеке өмір мәселесінде де маңызды еңбектер жасады.
Thomson's main areas of research were moral philosophy and metaphysics. In moral philosophy she made significant contributions to meta ethics, normative ethics, and applied ethics. "A Defense of Abortion" (1971) introduced one thought experiment for which Thomson is especially well known. Published in 1971, Thomson’s work on abortion is historically connected to and located just prior to the court case of Roe v. Wade. The paper asks the reader to imagine that her circulatory system has, without her consent, been connected to that of a famous violinist whose life she must sustain for nine months. The hypothetical posed by Thomson notably redirects philosophical attention from the rights of the fetus to those of the pregnant woman. Specifically, her argument accepts that a fetus is a person, moving past any discussion which revolved around that topic. Instead, Thomson claims that the bodily autonomy of the woman supersedes any rights of the fetus. This argument has been widely discussed since, such that it is accepted in some anti abortion circles to have changed the way in which abortion is debated. In regards to ethical theories, Thomson was opposed to consequentialist, hedonist, and subjectivist perspectives. Her work relied on specific elements of deontological argumentation. In metaphysics, Thomson focused on questions regarding the relationship between actions and events, and between time and physical parts. She also made significant contributions on the topic of privacy.