Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1969 жылы АҚШ-тың Вьетнам соғысына қатысуына қарсы жалпыұлттық қозғалыс.
1969 nationwide activism against the US involvement in the Vietnam War
Вьетнамдағы соғысты тоқтату жөніндегі Мораторий – АҚШ-тың Вьетнам соғысына қатысуына қарсы бүкіл Америка Құрама Штаттарында өткен ірі демонстрация және ағарту шарасы болды. Ол 1969 жылдың 15 қазанында өтті, ал бір айдан кейін, 1969 жылдың 15 қарашасында Вашингтон қаласында ірі Мораторий шеруі өтті.
The Moratorium to End the War in Vietnam was a massive demonstration and teach in across the United States against the United States involvement in the Vietnam War. It took place on October 15, 1969, followed a month later, on November 15, 1969, by a large Moratorium March in Washington, D. C.
Фред Хэлстед бұл оқиғаны «соғысқа қарсы қозғалыс» толыққанды көпшілік қозғалыс деңгейіне жеткен алғашқы кезен деп сипаттады.
Fred Halstead writes that it was "the first time [the anti war movement] reached the level of a full fledged mass movement."
Өмірбаян
1969 жылғы 20 қаңтарда жаңа республикалық президент Ричард Никсон билікке келген кезде, Вьетнамдағы соғыста шамамен 34 000 американдық қаза тапқан болатын. Никсонның президенттік қызметінің алғашқы жылында, 1969 жылғы қаңтардан 1970 жылғы қаңтарға дейін, тағы шамамен 10 000 американдық Вьетнамда соғысып қаза тапты. 1968 жылғы президенттік науқанында сәтсіз жұмыс істеген Юджин Маккартидің бұрынғы қызметкері Коннор Кинг, концепцияны радикалды емес мораторийге өзгертіп, Дэвид Микснер, Мардж Скленкар, Джон Гейдж және басқалармен бірге оқиғаны Вьетнам мораторий комитеті ретінде ұйымдастыра бастады. 1969 жылы 25 жасқа толған Браун, 1968 жылы сенатор Маккартидің науқанында белсенді ерікті болған, бұрынғы дінтанушы студент болды, наразылық акциялары университеттерде емес, аймақтық қауымдастықтарда өтуі керек деп ойлады, себебі «орталық аймақтың халқы оның өзіне тиесілі деп сезінуі керек». Патрик Бьюкенен жазған сөйлеуде вице-президент Спиро Агню мораторий ұйымдастырушыларынан Донның хатын жоққа шығаруды талап етіп, оларды «коммунистік алданғандар» деп айыптады. Скот Кинг шеруге қатысушыларға оның өлтірілген күйеуі Мартин Лютер Кингтің барлық нәсілдің адамдарының бейбітшілік үшін біріккенін көргеніне қуанған болар еді деді. Нью-Йорк, Детройт, Бостон (соғысқа қарсы сенатор Джордж Макговерн сөйлеген сөзін шамамен 100 000 адам тыңдады) және Майамидегі митингілерге де көп адам қатысты. Агню бейбітшілік қозғалысын келесі мораторийде «жабайырақ, зорлық-зомбылыққа толы» демонстрацияларды жоспарлап отырған «күшті диссиденттер мен кәсіби анархистер» басқарады деп айыптады. Сөйлеуінде Никсон Вьетнамдағы бейбітшілікке қол жеткізуді қалайтындарын білдірді, бірақ АҚШ Вьетнамда жеңіске жетуі керек екенін, осы үшін Солтүстік Вьетнам үкіметі Оңтүстік Вьетнам үкіметін құлатуға тырысуын тоқтатқанға дейін соғысты жалғастыру қажет екенін айтты. Никсон соғысқа қарсы қозғалысқа Оңтүстік Вьетнамның маңызды емес екенін ишаратпен мойындады, Американың беделі шын мәнінде маңызды екенін айтты, себебі АҚШ Оңтүстік Вьетнамды қолдамаса, Американың одақтастары сенімін жоғалтады деп мәлімдеді. Май Лай трагедиясы Вьетнам соғысының қатыгездігіне қарсы соғыс қозғалысының символына айналды, ал екінші мораторийдің сәттілігінің көп бөлігі Май Лай трагедиясының жариялануына байланысты болды. Бұл үлкен сенбілік шеру мен митингке дейін бейсенбі күні кешке басталып, түнде және келесі күні жалғасқан Өлімге қарсы шеру болды. 40 мыңнан астам адам жиналып, Пенсильвания даңғылынан Ақ үйге қарай үнсіз шеру тартты. Олар бір қатарда сағаттап жүрді, әрқайсысы өлген американдық солдаттың немесе қираған вьетнамдық ауылдың есімдері жазылған плакатты алып жүрді және шам жақты. Никсон шамдарды сөндіру үшін тікұшақтарды жіберу керек деп әзілдеді. 1969 жылдың тамызында Вудсток музыка фестиваліне шамамен 400 000 адам келді, ал кейбіреулер екінші мораторий «екі Вудстокқа» тең адамдарды жинады деп есептеді. Мораторий күні жарты миллион демонстрант Ақ үйдің қарсы жағында жиналып, Пит Сигердің жетекшілігімен Джон Леннонның «Give Peace A Chance» атты жаңа әнін он минут немесе одан да көп уақыт бойы ән салған болатын. Көпшілік арасында Сигердің дауысы «Сен тыңдап тұрсың ба, Никсон?», «Сен тыңдап тұрсың ба, Агню?», «Пентагон тыңдап тұр ма?» деген сөздерді, наразылық білдірушілер «Біз тек бейбітшілікке мүмкіндік беруді ғана айтамыз» деп ән салғанда араластырды. Екінші мораторийге қосылғандардың арасында композитор Леонард Бернштейн, халық музыкасы тобы Питер, Пол және Мэри, әнші Джон Денвер, халық музыканты Арло Гатри және Кливленд струнный квартеті бар. Сан-Францискода 15 қарашада соғысқа қарсы шеруге 250 мыңнан астам адам қатысты. Сан-Францискодағы мектеп басқармалары орта мектеп оқушыларына екінші мораторийге қатысуға рұқсат бермеді, бұл мораторий «патриоттық емес» деп жариялады. Нәтижесінде, Сан-Францискодағы орта мектеп оқушыларының 50%-дан астамы 14 қарашада сабақтан қалып, науқанға бір күн қалғанда соғысқа қарсы наразылық білдіру үшін шықты.
When the new Republican president, Richard Nixon, took office on January 20, 1969, about 34,000 Americans had been killed fighting in Vietnam by that point. During Nixon's first year in office, from January 1969 to January 1970, about another 10,000 Americans were killed fighting in Vietnam. who had previously worked on the unsuccessful 1968 presidential campaign of Eugene McCarthy, changed the concept to a less radical moratorium and began to organize the event as the Vietnam Moratorium Committee with David Mixner, Marge Sklencar, John Gage, and others. Brown, who was 25 years old in 1969, was a former divinity student who had worked hard as a campaign volunteer for Senator McCarthy in 1968, developed the concept of the moratorium protests. Brown felt that protests should take place in communities rather than on university campuses so that "the heartland folks felt it belonged to them". In a speech written by Patrick Buchanan, the Vice President, Spiro Agnew, demanded that the organizers of the Moratorium disavow Đồng's letter and accused them of being "communist dupes". Scott King told the marchers that it would have delighted her assassinated husband, Martin Luther King Jr., to have seen people of all races rallying together for the cause of peace. The rallies in New York, Detroit, Boston (where about 100,000 attended a speech by anti war Senator George McGovern), and Miami were also well attended. Agnew also accused the peace movement of being controlled by "hardcore dissidents and professional anarchists" who were planning "wilder, more violent" demonstrations at the next Moratorium. In his speech, Nixon professed to share the goal of the protesters of peace in Vietnam, but he argued that the United States had to win in Vietnam, which would require keeping the war going until such a time that the government of North Vietnam ceased trying to overthrow the government of South Vietnam. Nixon implicitly conceded the point to the anti war movement that South Vietnam was not important, saying the real issue was America's credibility, as he maintained that America's allies would lose faith if the United States did not stand by South Vietnam. The My Lai massacre become a symbol to the anti war movement of the brutality of the Vietnam war, and much of the success of the second Moratorium march was due to the revelation of the My Lai massacre. This massive Saturday march and rally was preceded by the March against Death, which began on Thursday evening and continued throughout that night and all the next day. Over 40,000 people gathered to parade silently down Pennsylvania Avenue to the White House. Hour after hour, they walked in single file, each bearing a placard with the name of a dead American soldier or a destroyed Vietnamese village, and carrying a candle. Nixon joked that he should send helicopters to blow out the candles. The Woodstock Music Festival had drawn about 400,000 people in August 1969, and it was estimated by some that the second Moratorium had brought out a number equal to "two Woodstocks". On Moratorium Day, half a million demonstrators gathered across from the White House for a rally where they were led by Pete Seeger in singing John Lennon's new song "Give Peace A Chance" for ten minutes or more. His voice above the crowd, Seeger interspersed phrases like, "Are you listening, Nixon? ", "Are you listening, Agnew? ", "Are you listening, in the Pentagon?" between the choruses of protesters singing, "All we are saying is give peace a chance". Others who joined the second Moratorium included the composer Leonard Bernstein, the folk music group Peter, Paul and Mary, the singer John Denver, the folk musician Arlo Guthrie and the Cleveland String Quartet who all played for the crowd. In San Francisco, over a quarter million of people took part in the march against the war on November 15. The school boards in San Francisco refused permission for high school students to take part in the second moratorium, declaring that the moratorium was "unpatriotic". As a result, over 50% of the students in San Francisco high schools missed classes on November 14, as they instead went out to protest against the war the day before the march.
Салдары
Кейбір университеттердегі белсенділер әр айдың 15-і күні "Моратория" шараларын өткізуді жалғастырды.
Activists at some universities continued to hold monthly "Moratoria" on the 15th of each month.
Өмірбаян
1969 жылғы қарашада АҚШ-та өткен Мораторийдің сәттілігінен кейін, Вьетнам соғысына қарсы болған азаматтар тобы Австралияда Мораторий ұйымдастыру үшін бірігуге шешім қабылдады. 1969 жылдың соңында олар Вьетнам Мораторий Кампаниясын (ВМК) құрды, оның өз атқару комитеті, тұрақты хатшысы және бірнеше байланысты ұйымдары болды. Бұл идеяны алғаш ұсынған топ – 1959 жылы Мельбурнда өткен Бейбітшілік Конгресінде құрылған Халықаралық ынтымақтастық және қарусыздандыру Конгресі (ХЫҚҚ) – бейбітшілікке бағытталған ұйым. ВМК мен ХЫҚҚ мүшелерінің бір бөлігі ортақ болды, соның ішінде төраға болып сайланған Джим Кернс және екі ұйымның хатшысы Джон Ллойд. Дегенмен, ВМК әлдеқайда кең өкілдікке ие болды, оған Австралиядағы әртүрлі ұйымдар кірді: шіркеулер, кәсіподақтар, радикалды және умеренный студенттік ұйымдар, пацифистік және соғысқа қарсы топтар. ВМК ХЫҚҚ-ның Халықаралық ынтымақтастық және қарусыздандыру қауымдастығымен (Жаңа Оңтүстік Уэльс штатындағы ұқсас ұйым), Вьетнамдағы бейбітшілік үшін кампания (Оңтүстік Австралия) және Квинсленд Халықаралық ынтымақтастық және қарусыздандыру жөніндегі Бейбітшілік Кеңесімен арадағы штаттар аралық байланыстарын мұра етті, бұл оған нағыз ұлттық сипат берді. Мораторийдің құрылымы, кем дегенде Виктория штатында, келіспеушіліктерге толы болды. ВМК атқару комитеті Ричмонд қалалық залындағы көпшілік жиналыстармен билік үшін күресті, онда 600-ға дейін адам қатысып, жиналыстар көбінесе кешкі уақытқа дейін созылып, ұрандар мен саясаттар туралы пікірталастармен толы болды.
Following the success of the November 1969 Moratorium in the United States, a series of citizen groups opposed to the war in Vietnam decided to band together to put on a Moratorium in Australia. Late in 1969, they formed the Vietnam Moratorium Campaign or VMC, which had its own executive, a permanent secretary and a number of affiliated organizations. The group that claims credit for mooting the idea is the Congress for International Co operation and Disarmament (or CICD), a pacifist organization formed out of the Melbourne Peace Congress of 1959. The VMC and CICD certainly shared a number of members, among them Jim Cairns, who was made Chairman, and John Lloyd, secretary of both organizations. The VMC was, however, a much more representative body, including a wide variety of pre existing Australian groups: Church groups, Trade Unions, radical and moderate student organizations, pacifist groups and anti war groups. The VMC inherited the CICD's interstate connections with the Association for International Co operation and Disarmament (its NSW equivalent), the Campaign for Peace in Vietnam (SA) and the Queensland Peace Council for International Co Operation and Disarmament, giving it a truly national character. The structure of the Moratorium, in Victoria at least, was conflicted the VMC executive vied for control with the Richmond Town Hall mass public meetings, which could involve up to 600 members and usually went late into the evening, full of arguments over slogans and policies.
Мораторийлер
Мораторийді ұйымдастыру жұмыстары тез басталды. Алғашқыда 1970 жылдың сәуір айына белгіленгені, кейін АҚШ-тағы наразылықтармен сәйкес келу үшін мамырдың 8, 9 және 10-ына ауыстырылды, бұл төрт студент Кент штатында қаза болғаннан кейін бірнеше күн өткен соң болды. 8 мамырда Мельбурнда парламент мүшесі Джим Кернс басшылығымен өткен демонстрацияға Мельбурн қаласындағы көшелерге 100 000-нан астам адам шықты. Сидней, Брисбен, Аделаида және Хобарт қалаларында да осыған ұқсас демонстрациялар өтті. Австралия бойынша барлығы 200 000 адам қатысқан деп есептеледі. 1970 жылдың қыркүйегіндегі Вьетнамға қатысты екінші мораторий бұрынғыдан кішірек болды, сонымен қатар зорлық-зомбылық оқиғалары көбейді. Оған 50 мың адам қатысты, полиция қызметкерлері арасында қақтығыстар болды. Сиднейде екі жүз адам қамауға алынды. Мельбурн мен Брисбендегі шерулер 18 қыркүйекте өтті. 1971 жылдың маусымындағы үшінші мораторий Орталықтың жұмысын тоқтатты. 1971 жылдың 30 маусымында Мельбурнда 100 мыңға жуық адам шеруге қатысты. Осы кезде халық пікірі міндетті әскери қызметке және Австралияның соғысқа қатысуына қарсы бұрыла бастады.
Work began quickly to organize the Moratorium. The original date was set for April 1970, but changed soon after to May 8, 9 and 10, to coincide with protests in the US, just days after the killings of four students at Kent State. The demonstration in Melbourne, held on May 8 and led by member of Parliament Jim Cairns, had over 100,000 people taking to the streets in Melbourne alone. Similar demonstrations were held in Sydney, Brisbane, Adelaide and Hobart. Across Australia, it was estimated that 200,000 people were involved. The second Vietnam Moratorium in September 1970 was smaller; more violence occurred. Fifty thousand people participated and there were violent incidents between police. Two hundred people were arrested in Sydney. The Melbourne and Brisbane marches were held on September 18. The third moratorium in June 1971 closed the Centre. In Melbourne, on June 30, 1971, there was a march of nearly 100,000 people. By this time public opinion was beginning to turn decisively against conscription and Australian involvement in the war.
Кітаптар мен мақалалар
Фонтан, Аарон (2015 жылдың жазы). "Мектептердегі соғыс: Сан-Франциско аймағының жоғары мектептері және Вьетнам соғысына қарсы қозғалысы, 1965–1973"; «Калифорния тарихы», 92-том, 2-сан, 22–41-беттер. Карноу, Стэнли (1983). Вьетнам: Тарих, Нью-Йорк: Викинг Пресс. Скейтс, Боб (2022). "Дрофтмендер босатылды: Австралиядағы әскери шақыруға қарсы қозғалыстың тарихы" Кітап туралы шолу және толық кітап. Коммуналдық әлеуметтік өзгерістер кітапханасы.
Fountain, Aaron (Summer 2015). "The War in the Schools: San Francisco Bay Area High Schools and the Anti–Vietnam War Movement, 1965–1973"; pages 22–41 from California History, Volume 92, Issue 2. Karnow, Stanley (1983). Vietnam: A History, New York: Viking Press. Scates, Bob (2022). "Draftmen go free : a history of the anti conscription movement in Australia" Book review and whole book. The Commons Social Change Library.