Кіріспе
Көру қабілетінің төмендеуі
Көру қабілетінің нашарлауының ең көп таралған себептері дүние жүзі бойынша түзетілмеген рефракциялық қателер (43%), катаракта (33%) және глаукома (2%) болып табылады. Көру қабілетінің нашарлауы инсульт, мерзімінен бұрын туу немесе жарақат сияқты себептерге байланысты мидағы проблемалардың салдарынан да туындауы мүмкін. Балалардың көру қабілетін тексеру болашақта көру қабілетін және оқу жетістіктерін жақсартуға көмектеседі. Симптомдары жоқ ересектерді тексерудің тиімділігі әлі нақты емес. Диагноз көзді қарап тексеру арқылы қойылады. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДҰ) бағалауынша, көру қабілетінің нашарлауының 80% алдын алуға болады немесе еммен жазылуы мүмкін. Көру қабілеті нашарлаған көптеген адамдарға көруді қалпына келтіру, тұрмыс жағдайын өзгерту және көмекші құралдар пайдалы болады. 246 миллион адам нашар көреді, ал 39 миллион адам соқыр. 1990 жылдан бері көру қабілетінің нашарлау деңгейі төмендеді.
Уақытша көру қабілетінің нашарлауы
Көру қабілетінің бірнеше секундқа немесе минутқа нашарлауы түрлі себептерден туындауы мүмкін, соның ішінде қауіпті жағдайлар да болады, оларға медициналық араласу қажет.
Жалпы жұмыс істеу
Көру қабілетінің бұзылуы әртүрлі формада болуы және әртүрлі деңгейде кездесуі мүмкін. Көру өткірлігі ғана адамның функционалдығын дұрыс болжауға әрқашан жеткіліксіз. Мысалы, 20/40 көру өткірлігі бар адам күнделікті өмірде қиындықтарға тап болуы мүмкін, ал 20/200 көру өткірлігі бар адам, егер оның көру қажеттіліктері төмен болса, жақсы өмір сүруі мүмкін. Ең жақсы түзетілген көру өткірлігінің, бастапқы көру өткірлігінен өзгеше екенін де ескеру қажет; «қалыпты» ең жақсы түзетілген көру өткірлігі бар адамда «нашар» бастапқы көру өткірлігі болуы мүмкін (мысалы, түзетілмеген рефракциялық қатесі бар адам). Осылайша, адамның жалпы функционалдығын бағалау, оның жағдайлық және контексттік факторларына, сондай-ақ емдеуге қолжетімділігіне байланысты. Американдық медицина қауымдастығы бір көзді жоғалтуды көру жүйесінің 25% және организмнің 24% еңбекке жарамсыздығымен теңеседі; екі көздің толық жоғалуы 100% көру қабілетінің жоғалуы және организмнің 85% еңбекке жарамсыздығы деп саналады. Бұған баяу жүру жылдамдығы және құлаудан қорқу да жатады. Дене белсенділігі жалпы денсаулықтың жақсы көрсеткіші болып табылады, ал тұрақты дене белсенділігі созылмалы аурулар мен мүгедектік қаупін азайтады. Көру қабілеті нашарлаған (оның ішінде глаукома, жасқа байланысты макулярлық дегенерация және диабетикалық ретинопатия) егде жастағы адамдарда дене белсенділігі өзін-өзі бағалау және акселерометрлер арқылы өлшенгенде төмендейді. АҚШ Ұлттық денсаулық және тамақтану сараптамасы (NHANES) көрсеткендей, түзетілген көру өткірлігі 20/40-тан төмен адамдар орташа және жоғары қарқынды дене белсенділігіне айтарлықтай аз уақыт жұмсайды. Жасқа байланысты макулярлық дегенерация дене белсенділігінің 50% төмендеуімен байланысты, бірақ дене белсенділігі жасқа байланысты макулярлық дегенерацияның прогрессиясына қарсы қорғаныш болып табылады. Қозғалыс жағынан, көру қабілеті нашар адамдар көру қабілеті бұзылмаған адамдарға қарағанда баяу жүреді; алайда, екі топта да жас ұлғайған сайын төмендеу қарқыны пропорционалды болып қалады. Сонымен қатар, көру қабілеті нашар адамдар көру қабілеті бұзылмаған адамдарға қарағанда 400 метр қашықтықты жүру және баспалдақпен көтерілуде қиындықтарға тап болады.
Танымдық
Көру қабілеті нашарлаған егде жастағы адамдар есте сақтау қабілетінің жоғалуы, танымдық бұзылыстар және танымдық қабілеттердің төмендеуі қаупіне ұшырайды.
Әлеуметтік және психологиялық
Зерттеулер көру қабілеті нашарлаған егде жастағы адамдар мен нашар психикалық денсаулық арасындағы байланысты көрсетеді; кемсітушілік осы байланыстың себептерінің бірі ретінде анықталды. Көру қабілеті нашарлаған егде жастағы адамдар кемсітушілікке ұшырағанын баяндау қаупі 1,5 есе жоғары, ал осы адамдардың арасында жалғыздық сезімі 2 есе, ал өмір сүру сапасының төмендеуі туралы хабарлау қаупі 4 есе артады.
Қатысқан жағдайлар
Соқырлық зиякерлік қабілетінің бұзылуы, аутизм спектрінің бұзылулары, церебральды паралич, есту қабілетінің нашарлауы және эпилепсия сияқты жағдайлармен қатар жүруі мүмкін. Соқырлық пен есту қабілетінің нашарлауының бірлескен комбинациясы саңырау-соқырлық деп аталады. Статистикалық мәліметтерге сәйкес, толық соқыр адамдардың жартысынан астамы тәуліктік 24 сағаттан аспайтын ұйқы-ояну циклінің бұзылуына шалдығады, бұл жағдайда адамның тәуліктік ырғағы, әдетте 24 сағаттан сәл ұзақ болатын, жарық-қарсылық циклмен синхронды болып келмейді.
Қаңқалар
Катаракта - балаларда жатыр ішіндегі инфекциялар, метаболизмдік бұзылыстар және генетикалық түрде берілетін синдромдар салдарынан кристалл линзаның сұрлануы немесе көрнеуі. Катаракта балалар мен ересектер арасындағы соқырлықтың басты себебі болып табылады, және 40 жасқа жеткеннен кейін әр он жыл сайын оның таралуы еселейді. Осының салдарынан, бүгінде катаракта балаларға қарағанда ересектерде көбірек кездеседі. Сонымен қатар, Сауд Арабиясы Денсаулық ғылымдары журналының мәліметінше, кейде пациенттерде қайта орнатылмайтын амблиопия дамиды. Қазіргі уақытта, нәтижелер әртүрлі болғандықтан және катаракта хирургиясына тең қол жеткізілмейтіндіктен, катарактаның даму қаупін азайтудың ең жақсы жолы темекі шегуден және күн сәулесіне (яғни, УФ-В сәулелеріне) ұзақ уақытқа тосудан аулақ болу болып табылады. Глаукома көру өрісінің жоғалуына және көру нервінің зақымдануына әкеледі. Пациенттерде глаукоманы ерте диагностикалау және емдеу маңызды, өйткені глаукома белгілі бір емес көз ішілік қысым (IOP) деңгейлерімен шақырылады. Қазіргі уақытта педиатриялық глаукоманың ең сенімді белгісі - баланың IOP 21 мм рт.с. немесе одан жоғары көрсеткіші.
Жарақаттар
Көбінесе 30 жасқа дейінгі адамдарда кездесетін көзге зақымданулар – Америка Құрама Штаттарында бір көздің соқыр болуының (көру қабілетінің жоғалтылуының) басты себебі. Жарақаттар мен катаракта көздің өзіне әсер етеді, ал оптикалық нерв гипоплазиясы сияқты аномалиялар көзден мидың артқы бөлігіне сигналдар жіберетін нерв шоғырына әсер етеді, бұл көру қабілетінің нашарлауына алып келуі мүмкін. Мидың маңдай бөлігінің зақымдануы салдарынан кортикальдық соқырлық пайда болады, бұл мидың оптикалық нервтен келетін сигналдарды дұрыс қабылдауына немесе түсіндіруіне кедергі келтіреді. Кортикальдық соқырлықтың белгілері әр адамда әртүрлі болуы мүмкін және шаршағанда немесе стресске ұшырағанда күшеюі мүмкін. Кортикальдық соқырлықпен ауыратын адамдардың көру қабілеті күнінің соңына қарай нашарлауы жиі кездеседі. Кейбір жағдайларда, соқыр ету кек алу және азаптау құралы ретінде қолданылған, адамның әлемде бағытталуына, өзара әрекеттесуіне, толық тәуелсіздікпен өмір сүруіне және айналасындағы оқиғалардан хабардар болуына қажетті маңызды сезімінен айыру үшін. Классикалық мысал – Эдип, ол өзі туралы айтылған қорқынышты болжамды орындағанын түсінгеннен кейін өз көзін жойды. Болгарларды жеңгеннен кейін Византия императоры Василий II шайқаста тұтқынға алынған 15 000 адамның көзін жойып, оларды босатты. Қазіргі заманғы мысалдарға деформациялау мақсатымен қышқыл тастау сияқты әдістердің қолданылуы жатады.
Генетикалық ақаулар
Албинизммен ауыратын адамдардың көру қабілеті көбінесе осыншалықтай төмендейді ki, көптегендері заңды түрде соқыр деп есептеледі, бірақ олардың көбісі толығымен көрмейді. Лебер туа біткен амаврозы туған кезден бастап немесе ерте балалық шақта толық соқырлыққа немесе көру қабілетінің күрт төмендеуіне әкелуі мүмкін. Пигменттік ретинит перифериялық көрудің азаюымен және қараңғыда көру қиындығымен сипатталады. Адам геномын зерттеудегі жаңалықтар көру қабілетінің нашарлауына немесе соқырлыққа себеп болатын басқа да генетикалық факторларды анықтады. Мысалы, Барде-Бидл синдромы.
Улану
Сирек жағдайларда, соқырлықтың себебі кейбір химиялық заттардың ішіне түсуі болуы мүмкін. Белгілі бір мысал – метанол, ол жеңіл ғана уытты және аз дәрежеде есірткі әсерлі, және формальдегид пен құмырсқа қышқылына ыдырайды, бұл өз кезегінде соқырлыққа, басқа да түрлі денсаулық проблемаларына және өлімге алып келуі мүмкін. Ол этанолмен метаболизм үшін бәсекелескенде, этанол бірінші болып метаболизденеді, ал уыттанудың басталуы кешіктіріледі. Метанол көбінесе метилденген спирттерде, денатурацияланған этил спиртінің құрамында кездеседі, бұл адамдарға арналған этанолды сатудан салықтан қашу үшін жасалады. Метилденген спиртті алкоголиктер кейде әдеттегі этанол спирттік ішімдіктердің орнына қолданады, себебі ол арзан және қолжетімді.
Басқа
Амблиопия: бұл рефракциялық қателерге немесе бір мезгілде болатын көз ауруларына байланысты емес факторлардың салдарынан туындайтын көру қабілетінің жоғалуы немесе нашарлауы. Амблиопия – баланың көру жүйесінің қалыпты дамымауы, себебі бала мерзімінен бұрын туған, қызылшаға шалдыққан, туа біткен қызылша синдромы, А витаминінің жетіспеушілігі немесе менингитпен ауырған болуы мүмкін. Балалық шақта емделмесе, ересек жаста емдеуге келмейді, өйткені бала жетілген сайын хирургиялық емнің тиімділігі өзгереді. Бұл – қандағы глюкоза немесе қант деңгейін өлшеу. Шындығында, А1С көрсеткіші жоғарылаған сайын, адамдарда диабеттік ретинопатия даму қаупі, диабетке байланысты басқа микроқан тамырларының асқынуларына (мысалы, созылмалы гипергликемия, диабетикалық нейропатия және диабетикалық нефропатия) қарағанда артады. Бұл инфекциялар, жүйелік аурулар, органикалық аутоиммундық процестер, қатерлі ісік немесе жарақаттардан туындауы мүмкін. Яғни, увеит – көз ауруларының күрделі санаты, егер оны уақтылы емдемесе немесе дұрыс диагноз қоймаса, соқырлыққа әкелуі мүмкін. Американдық медицина қауымдастығы адамның күнделікті өмірлік қызметін атқару қабілетіне көру қабілетінің жоғалуының қалай әсер ететінін бағалауға қатысты ұсыныстар береді. Симптомдары жоқ ересектерді тексерудің пайдасы әлі анықталған жоқ. Көрмейтін адамдарға қоғамдық орындарды қолжетімді ету үшін кейде мемлекеттік шаралар қолданылады. Көптеген қалаларда көзі нашар адамдар үшін қоғамдық көлік тегін қолжетімді. Тактильді жабындар мен дыбыстық ескерту сигналдары көру қабілеті нашар жаяу жүргіншілерге көшеден қауіпсіз өтуге көмектеседі. Таяқ қолдану ережелерін белгілеумен қатар, кейбір үкіметтер ақ таяқ немесе басшы иттерді пайдаланушыларға басымдық құқығын беруді міндеттейді.
Оқу және ұлғайту
Көру қабілеті нашар, бірақ толық соқыр емес адамдардың көпшілігі әдеттегі өлшемдегі немесе үлкейту құралдарымен ұлғайтылған мәтінді оқиды. Көптеген адамдар ірі шрифттерді де оқиды, олар үшін бұл құралдарсыз оқу оңайырақ. Оқуды жеңілдету үшін түрлі лупалар қолданылады, олардың кейбіреулерін қолға ұстауға болады, ал кейбіреулері үстелге қойылады. Басқалары Брайль шрифтімен (немесе сирек қолданылатын Ай шрифтімен) оқиды немесе сөйлейтін кітаптарға, оқырмандарға немесе баспа мәтінін сөйлеуге немесе Брайль шрифтіне айналдыратын оқу машиналарына жүгінеді. Олар сканерлер мен жаңартылатын Брайль дисплейлері сияқты арнайы жабдықтармен жабдықталған компьютерлерді, сондай-ақ, көзі көрмейтіндерге арналған бағдарламалық қамтамасыз етуді қолданады, мысалы, оптикалық таңбаларды тану және экранды оқу бағдарламаларын. Кейбір адамдар бұл материалдарға соқырларға көмектесетін ұйымдар арқылы қол жеткізеді, мысалы, АҚШ-тағы соқырлар мен мүмкіндігі шектеулі адамдарға арналған Ұлттық кітапхана қызметі, Ұлыбританиядағы соқырларға арналған Ұлттық кітапхана немесе RNIB. Мәтінді үлкейтіп, контрастты жасайтын жабық схемалы теледидарлар дәстүрлі үлкейту құралдарына қарағанда жоғары технологиялық балама болып табылады. Әлемде көру қабілеті нашар адамдарға радио арқылы мерзімді басылымдарды оқып беруге арналған 100-ден астам радио оқу қызметі бар. Халықаралық аудио ақпараттық қызметтер қауымдастығы осы ұйымдардың барлығына сілтемелер ұсынады.
Компьютерлер мен мобильді технологиялар
Экранды оқу құрылғылары, экранды үлкейту құралдары және жаңартылатын Брайль дисплейлері сияқты қолжетімді технологиялар соқыр адамдарға стандартты компьютерлік бағдарламалар мен ұялы телефондарды пайдалануға мүмкіндік береді. Көмекші технологиялардың қолжетімділігі артып келеді, сонымен қатар ақпараттық технологияларды барлық мүмкін пайдаланушылар, оның ішінде соқырлар үшін қолжетімді етуге бағытталған күш-жігерлер күшейіп жатыр. Microsoft Windows-тың жаңа нұсқаларында жартылай көру қабілеті бар адамдар үшін «Қолжетімділік шебері» және үлкейту құралы, сондай-ақ қарапайым экранды оқу құралы Microsoft Narrator бар. Соқырларға арналған Linux дистрибутивтері (тірі CD ретінде) Vinux және Adriane Knoppix болып табылады, соңғысы Адриан Кноппердің қатысуымен әзірленген, ол көру қабілетіне қатысты мәселелерге тап болған. macOS және iOS жүйелерінде VoiceOver деп аталатын экранды оқу құралы орнатылған, ал Google TalkBack көптеген Android құрылғыларында алдын ала орнатылған. Веб-беттерге қолжетімділікті арттыруға бағытталған қозғалыс адаптивті технологияларға қолжетімді веб-сайттардың санын арттырып, вебті көру қабілеті нашар серфингшілер үшін ыңғайлырақ орынға айналдыруда. Сенсорлық алмастырудың тәжірибелік тәсілдері камерадан кез келген тікелей бейнеге қол жеткізуді бастап келеді. Ірі шрифт және/немесе қарапайым графикалық элементтерді қамтитын өзгертілген визуалды шығыс, қалдық көру қабілеті бар пайдаланушылар үшін пайдалы болуы мүмкін.
Құқықтық анықтама
Көзінің нашар көруіне байланысты қандай адамдарға арнайы көмек көрсетуге болатынын анықтау үшін әртүрлі үкіметтерде заңдық соқырлықтың нақты анықтамасы бар. Солтүстік Америкада және Еуропаның көп бөлігінде заңды соқырлық ең жақсы көзде мүмкін ең жақсы түзетумен 20/200 (6/60) немесе одан төмен көру өткірлігі (көру) ретінде анықталады. Бұл дегеніміз, заң бойынша соқыр адам түзету линзаларымен 20 фут (6 метр) қашықтықта тұрып, 200 фут (61 метр) қашықтықтағы қарапайым адам сияқты нысанды анық көруі керек. Көптеген аймақтарда орташа көру өткірлігіне ие болса да, көрініс өрісі 20 градустан кем (қалыпты көрсеткіш 180 градус) адамдар да заңды соқыр деп есептеледі. Заң бойынша соқыр деп танылғандардың шамамен он бес пайызында жарық немесе нысанды қабылдау мүлдем болмайды. Қалғандарында жарық қабылдаудан салыстырмалы түрде жақсы көру өткірлігіне дейін әртүрлі көру қабілеттері болады. 20/70-тен 20/200-ге дейінгі көру өткірлігін сипаттау үшін кейде "төмен көру" термині қолданылады.
Ежелгі дәуір
Ежелгі Перудегі моче тайпасы керамикасында соқырларды бейнелеген. Грек мифологиясында Тирезий – көрегендігімен танымал болған пайғамбар. Бір миф бойынша, ол құдайлардың құпияларын ашқаны үшін жазалап соқыр етілген, ал екінші миф бойынша, Афина суға түскенде оны жалаңаш көргендігі үшін соқыр болған. "Одиссеяда" бір көзі бар Циклоп Полифем Одиссейді тұтқынға алады, ал Одиссей қашу үшін Полифемді соқыр етеді. Скандинавия мифологиясында Локи соқыр құдай Хёдрді алдап, бақыт құдайы Бальдрды өлтіреді. Жаңа өсиетте Исаның соқырларды кереметпен емдегені туралы көптеген оқиғалар бар. Ілтер хабарларда Иса Ғалилеядағы екі соқыр адамды, Бетсайдадағы соқыр адамды, Иериходағы соқыр адамды және туа біткен соқыр адамды емдегені айтылады. Соқырлар мен піл туралы теңеу көптеген діни дәстүрлерде кездеседі және джайнизм, буддизм, суфизм және индуизм аңыздарының бір бөлігі болып табылады. Әңгіменің әртүрлі нұсқаларында соқыр адамдар тобы (немесе қараңғыдағы адамдар) пілдің қандай екенін білу үшін оған қол тигізеді. Әрқайсысы пілдің тек бір бөлігін – мысалы, қабырғасын немесе тісін сезеді. Содан кейін олар пікірлерімен бөлісіп, бір-бірімен толықтай келіспейтінін біледі. "Үш соқыр тышқан" – фермердің әйеліне қуылғаннан кейін құйрықтары кесілген үш соқыр тышқан туралы ортағасырлық ағылшын балалар өлеңі. Бұл туындыда: "Өміріңде үш соқыр тышқан сияқты көрініс көрдіңіз бе?" деген сөздермен аяқталады.
Қазіргі заман
Өмірінің ортасында соқыр болған ақын Джон Милтон "Оның соқырлығы туралы" атты сонетті соқырлықпен күресу тақырыбында жазды. Бұл еңбекте, Құдайдың жұмсақ жалынын ең жақсы көтере білгендер, Оған ең жақсы қызмет етеді делінеді. Голландиялық суретші және гравер Рембрандт, Тобит кітабынан алынған апикрифтік оқиғаларды жиі бейнелеген. Бұл кітапта, ұлы Рафаил періштесінің көмегімен ұлы Тобиас соқыр әкесін емдейтін патриарх Тобит туралы айтылады. Құлдықтан бас тартып, жойшы болған Джон Ньютон "Таңғажайып рақым" әнін "бір кезде жоғалған, бірақ енді табылған, соқыр болған, бірақ енді көретін" бейшара туралы жазды. Соқырлық, осы мағынада, әдеби тілде де (білімі жоқ, кейін білімді болған адамды білдіру үшін) және нақты мағынада да қолданылады, яғни кітапта айтылған емделгендерге сілтеме жасалады. Ньютонның өзі де өмірінің соңғы жылдары соқыр болып қалды. Г. Уэллстің "Соқырлар елі" әңгімесінде, көретін адам соқырлар елінде тұтқынға түсіп қалса не боларын зерттейді, жағдайды кері бұрып, қоғамның соқырларға деген көзқарасын көрсетуге тырысады. Боб Диланның соғысқа қарсы "Blowin' in the Wind" әнінде екі рет метафоралық соқырлыққа сілтеме жасалады: Адам қанша рет басын бұрып, көрмегендей болуға тырыса алады? Адам аспанды көру үшін қанша рет көз көтеруі керек? Заманауи көркем әдебиетте көптеген танымал соқыр кейіпкерлер кездеседі. Олардың кейбіреулері құрылғылардың көмегімен көре алады, мысалы, Marvel Comics суперқаһарманы Daredevil, ол өте өткір есту қабілеті арқылы көреді, немесе Star Trek-тен Geordi La Forge, ол VISOR көмегімен көреді, бұл миға оптикалық сигналдар жіберетін ойдан шығарылған құрылғы.
Соқыр мәдениет
Көзі көрмейтін адамдар көбінесе, басқа да ортақ тәжірибелері бар азшылық топтары сияқты, соқыр адамдардың да ерекше мәдени ерекшеліктері бар деп ойлайды. Бірақ көптеген соқыр адамдар бұл пікірге қарсы шығып, көбінесе соқырлар кеңінен қоғамға және мәдениетке енігіп, соқырлықты өздерінің мәдениетінің маңызды бөлігі деп санамайтынын айтады. Соқыр адамдардың ортақ мәдени тәжірибесі – көзі көретін адамдардың соқырлықпен өмір сүру туралы көптеген қате түсініктері.
Спорт
Соқыр және көру қабілеті нашар адамдар жүзу, қар шаңғысы және жеңіл атлетика сияқты спорт түрлеріне қатысады. Соқырлар үшін голбол, футбол, крикет, гольф, теннис, боулинг және бип-бейсбол сияқты спорт түрлері жаңадан ойлап табылды немесе бейімделді. Соқырлар спорты бойынша халықаралық құзыретті орган – Халықаралық соқырлар спорты федерациясы. Көру қабілеті нашар адамдар 1976 жылғы Торонто жазғы Паралимпиадасынан бастап Паралимпиада ойындарына қатысып келеді.
Метафоралық қолданыстар
"Соқыр" деген сөз (сын есім және етістік) көбінесе бір нәрсе туралы білімнің жетіспеуін білдіреді. Мысалы, "соқыр" кездесу – бұл қатысушылар бұрын таныс емес адамдармен өтетін кездесу; "соқыр" эксперимент – бұл плацебо әсерін немесе бақылаушының субъективтілігін азайту үшін эксперимент жүргізушіден немесе қатысушыдан ақпарат жасырылатын тәжірибе. "Соқыр соқырды жетелеу" деген тіркес қабілетсіз адамдардың басқа қабілетсіз адамдарды жетелеуін білдіреді. Бір нәрсеге "көз жұму" – оны түсінбеу немесе одан хабарсыз болу. "Соқыр дақ" – біреудің көре алмайтын аймағы: мысалы, көлік жүргізушісі көлік корпусының бөліктері көру бұрышын кесетін болғандықтан, белгілі бір жерді көре алмайды; метафоралық мағынада, адам өзінің субъективтіліктерінен хабарсыз болып, осының салдарынан өз шешімдерінің бұрмалануына жол береді (қараңыз: Субъективтілікке байланысты соқыр дақ).
Зерттеу
2008 жылғы зерттеу Лебердің туа біткен амаврозы немесе ЛСА деп аталатын сирек кездесетін тұқым қуалайтын соқырлықпен ауыратын науқастардың көру қабілетін қалпына келтіруге көмектесетін гендік терапияның тиімділігін сынады. Лебердің туа біткен амаврозы торшадағы жарық сезімтал жасушаларына зақым келтіреді және көбінесе балалық шақта көру қабілетінің нашарлауымен басталады, көру қабілеті 30 жасқа дейін толық соқырлыққа дейін нашарлайды. Зерттеу үшін RPE65 генінің қалыпты нұсқасын ауру науқастардың көздеріне тікелей жеткізу үшін суық титімсік вирусы қолданылды. 19, 22 және 25 жастағы үш науқас та емге жақсы жауап берді және процедурадан кейін көру қабілеті жақсарғанын хабарлады. Торшаның проблемаларын емдеудің екі тәжірибелік әдісі бар: кибернетикалық алмастыру және ұрықтық торша жасушаларын трансплантациялау. 2015 жылғы мәліметтерге сәйкес, көмекші технологиялардың нашар көретін балалардың білім алу нәтижелері мен өмір сапасына тигізетін әсері туралы жоғары сапалы деректер жоқ, сондай-ақ балаларда көруді күшейтуге арналған құралдар туралы да деректер жеткіліксіз. Көздің нашар көруін қалпына келтіру шаралары денсаулыққа байланысты өмір сапасына елеулі әсер ете қоймағанмен, психологиялық терапиялар және көруді жақсарту әдістері сияқты кейбір шаралар көру қабілеті нашарлаған адамдардың өмір сапасын жақсартуға көмектеседі.
Басқа жануарлар
Кейбір сүтқоректілердің түрлері "соқыр болып туады" деген сөздер олардың көздері жабық және қақпақтары біріктірілген күйде дүниеге келгенін білдіреді; көздері кейін ашылады. Мысалы, қоян. Адамда көз қақпақтары туылмас бұрын біраз уақыт жабылып, бірақ нормативтік мерзімде туғанға дейін қайтадан ашылады; алайда, өте ерте туған нәрестелер кейде көздері жабық күйімен туып, кейін ашылады. Басқа жануарлар, мысалы, соқыр түлкі, шынымен соқыр болады және басқа сезімдерге сүйенеді. Соқыр жануарлар тақырыбы әдебиетте маңызды орын алған. Питер Шаффердің "Экус" атты Тони сыйлығын жеңіп алған пьесасы алты жылқыны соқыр қылған баланың оқиғасын баяндайды. Теодор Тейлордың жасөспірімдерге арналған классикалық романы "Тактың қиындықтары" Хелен атты жасөспірім қыз бен оның соқыр итінің көретін итке сенуді үйренуі туралы айтады.