Кіріспе
Жүзім тұқымдасына жататын гүлді өсімдік – Parthenocissus tricuspidata. Бұл өсімдік Корея, Жапония және Қытайдың солтүстік және шығыс бөліктерінде өседі. Шынайы есекжемсұрға (плющ) жақын болмаса да, көбінесе Бостон есекжемсұрғы, жүзім есекжемсұрғы және жапон есекжемсұрғы деп аталады, сондай-ақ жапондық өрмелегіш және woodbine деп те аталады (бірақ соңғы атау бірнеше түрлі өрмелегіш өсімдіктерге қатысты болуы мүмкін).
Parthenocissus tricuspidata is a flowering plant in the grape family (Vitaceae) native to eastern Asia in Korea, Japan, and northern and eastern China. Although unrelated to true ivy, it is commonly known as Boston ivy, grape ivy, and Japanese ivy, and also as Japanese creeper, and by the name woodbine (though the latter may refer to a number of different vine species).
Сипаттама
Бұл 30 метр немесе одан да биік өсетін, жапырақты ағаш тәрізді жүзім, ол көптеген тармақты, жабысқақ дискілермен аяқталатын ұяшықтар арқылы тіреуге бекінеді. Жапырақтары қарапайым, үш бөлікті, кейде бөлінбеген немесе бес бөлікті немесе үш жапырақшадан тұратын күрделі жапыраққа айналатындай терең бөлінген; жапырақтарының ені 5-22 см аралығында болады. Гүлдері көзге түспейді, жасыл түсті, шоғырларда орналасқан; жемісі – диаметрі 5-10 мм болатын кішкентай, қою көк түсті жүзім. "Tricuspidata" деген сөз жапырақтың үш ұшты пішінін көрсетеді.
Өсіру және пайдалану
Бостон плющасы Вирджиния жұлдызшасынан (Parthenocissus quinquefolia) қарапайым жапырақтарымен, үшкір жапырақ қырларымен (Вирджиния жұлдызшасының жапырақтары бес бөлек жапырақшаға бөлінеді) оңай ажыратылады. P. tricuspidata жабысқақ төсемшелерді пайдаланып, ағаштарға, қабырғаларға және басқа да құрылымдарға тік өсуге мүмкіндік береді. Бетке тию жабысқақ төсемшелерге микроскопиялық тесіктер арқылы шырыш секрециялауға сигнал береді, ол кеуіп, берік жабысу тудырады. Бір жабысқақ төсемшенің өзінің салмағынан мың есе артық салмақты көтере алу қабілеті жаңа биомиметикалық материалдарды жасау үшін үлгі ретінде зерттелуі мүмкін. Өсімдіктің өсіп-өнімді жерінде (Қытай, Корея) дәстүрлі медицинада қолданылады, ал Жапонияда тағамға тәттілендіру үшін пайдаланылады. Шығыс Азияда да, одан тыс жерлерде де бұл өсімдік көбінесе сәндік үшін өсіріледі. Сорттарының бірі – 'Veitchii'. Вирджиния жұлдызшасына жақын туысқан P. tricuspidata, кірпіштен салынған ғимараттардың қабырғаларын жабу үшін кеңінен қолданылады. Бұл практика экономикалық тұрғыдан да маңызды, себебі жазда қабырғаларды көлеңкелеп, кондиционерге жұмсалатын шығындарды айтарлықтай азайтуға болады. Өсімдік ғимараттың бетіне енбей, тек жабысады, бірақ оны қабырғадан күшпен жұлып алуға тырысқанда беткі қабатқа зақым (мысалы, бояу сыдыру) келтіруі мүмкін. Дегенмен, егер өсімдікті алдымен жойсаңыз, мысалы, тамырын кесіп тастасаңыз, жабысқақ төсемшелер бірте-бірте тозып, өсімдікті қабырғадан оңай алып тастауға болады. АҚШ-та Бостон плющасы бейсбол командасы Чикаго Кабстың Уригли Филд стадионындағы кірпіштен салынған қабырғаларды, жапондық ащы-тұзғышпен (Celastrus orbiculatus) бірге жабу үшін қолданылады.
Атаулары мен этимологиясы
Parthenocissus грек тілінен алынған parthenos (παρθένος; "құрметті, таза, бойжеткен") және kissos (κισσός; "жүзім") сөздерінен туындаған, шамамен "таза жүзім" дегенді білдіреді (содан туысқан "Вирджиния жүзімшесі" деген жалпы атауы шыққан). Tricuspidata, яғни шамамен "үш ұшы бар" деген мағынада, грек және латын тілдеріндегі tri ("үш") префиксі мен латын тіліндегі cuspidata ("ұшты, сүйір") сөзінен шыққан. Қытай тілінде (мандарин диалектісінде) өсімдіктің бірнеше атауы бар, ең көп қолданылатыны páqiánghǔ (爬墙虎, lit. "қабырғаға өрмелеген жолбарыс"), сондай-ақ páshānhǔ (爬山虎, lit. "тауға өрмелеген жолбарыс", бұл атау Hedera helix-ке де қолданылады), dìjǐn (地錦, lit. "жер жамылғысы", "Медицина жинағында" қолданылған және Тайваньдағы жалпы атауы), tǔgǔténg (土鼓藤, lit. "жер барабанының жүзімі") және hóng pútáo téng (红葡萄藤, lit. "қызыл жүзімнің жүзімі"). Тайваньдық Хоккиен тілінде жүзімнің бірнеше атауы бар, олардың ішінде chhiûn piah tîn (牆壁藤, lit. "қабырға жүзімі"), peh soan hó (山虎, lit. "тау жолбарысы"), âng koah (紅葛, lit. "қызыл жүзім"), thô͘ kó͘ tîn (土鼓藤, lit. "жер барабанының жүзімі", мандарин тілімен туыс) және âng kut chôa (紅骨蛇, lit. "қызыл сүйекті жылан", бұл атау кем дегенде бес басқа өсімдікке де қатысты). Корея тілінде өсімдік қабырғаларда өсетіндігіне байланысты damjaeng'ideonggul (담쟁이덩굴) деп аталады. Корея дәстүрлі медицинасында ол jigeum (지금/, "Медицина жинағынан" алынған мандарин қытай тіліндегі dìjǐn сөзімен туыс), сондай-ақ nakseok (낙석/), jangchundeung (장춘등/), pasanho (파산호/), naman (나만/) және yongninbyeongnyeo (용린벽려/) сияқты басқа да атаулармен белгілі. Жапон тілінде жүзім әдетте tsuta (蔦; つた;ツタ) деп аталады, сонымен қатар amazura (甘葛; あまづら; アマヅラ), яғни "тәтті жүзім", natsuzuta (夏蔦; なつづた; ナツヅタ) немесе сирек кездесетін jinishiki (地錦; じにしき;ジニシキ) деп те аталады. Окинавада жүзімді cita (蔦; つぃた) деп атайды, ал Тайваньның байван тілінде tiyaroromao деп атайды.