1908 жылғы Ұлыбританиялық ғылыми-фантастикалық роман: "Әуедегі соғыс"

Кіріспе

1908 жылы Х.Г. Уэллстің ғылыми-фантастикалық романы

"Ауадағы соғыс: және әсіресе Берт Смолвейс мырзаның соғыс кезінде басынан өткендері" – Х.Г. Уэллстің 1908 жылы жазылған және жарияланған әскери ғылыми-фантастикалық романы. Роман 1907 жылы төрт айдың ішінде жазылып, 1908 жылы The Pall Mall Magazine журналында бөлім-бөлім жарияланды. Уэллстің көптеген туындылары сияқты, бұл роман да болашақты болжаған идеяларымен, образды бейнелеулерімен және тұжырымдамаларымен ерекшеленеді – әсіресе соғыс үшін авиацияны пайдалану, сондай-ақ Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысты оқиғаларды көру және болжау мүмкіндігімен. Романның басты кейіпкері – Берт Смолвейс, ол "жаңалыққа құштар жас жігіт" және "қарап-қарастырып, эмальды жөндеумен айналысатын велосипед инженері" деп сипатталады.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

"Ауадағы соғыс" романының алғашқы үш тарауы романдағы батыр Берт Смолвейс пен оның туысқандарының өміріне толы мәліметтер береді. Олар Бун Хилл деген жерде тұрады, бұл – Лондонның шеткі ауданына айналған, құрастырылған Кент ауылы. Тарауларда Берттің ағасы Том, технологиялық прогреске күдікпен қарайтын көкөніс сатушы таныстырылады. Сондай-ақ, олардың қарт әкесі Бун Хиллдің тыныш ауыл болған және ол жергілікті помещиктің ат мінетін көлігін айдаған кездерді сағынып еске алады. Оқиға тез арада Бертке назар аударады: ол көзге түспейтін, сәтсіз, ерекше қабілеті жоқ, үлкен ойлары аз жас жігіт. Дегенмен, Берттің ақыл-ойы жеткілікті және ол Эдна есімді жас келіншекке деген қатты сезімі бар екенін білеміз. Бір жазда бизнесі банкротқа ұшырағанда, ол серігімен бірге дүкенін тастап, "Шөлдер дервиштері" деп аталатын ән айту тобын құрады. Олар ағылшын теңіз курорттарында өнер көрсету арқылы бақытсыздықтарын шешуге тырысады. Олардың алғашқы өнерін жағаға қонған белгілі бір шар бұзады. Шардың ішінде жаңа кейіпкер бар: мырза Баттеридж. Баттеридж өзінің оңай басқарылатын, қанатты ұшағын табысты ойлап тапқанымен танымал, бірақ оның құпиясын ашпаған. Ол құпиясын британ үкіметіне сатуға ниеттенгенін, болмаса Германияға сатуға ниеттенгенін білеміз. Баттеридждің өнертабысына дейін ешкім "ауадан ауыр" машина жасауға қол жеткізе алмағанын да білеміз. Содан бері пайдасы шектеулі бірнеше қиын құрылғылар жасалды (мысалы, неміс "Drachenflieger", оны әуеде сүйреп, әуе кемесінен босату керек болды). Баттеридждің өнертабысы үлкен жетістік деп есептеледі. Бұл өнертабыс өте жылдам және өте баяу ұшуға қабілетті, және ұшып-қону үшін аз ғана жер қажет. Роман барысында Берт Баттеридждің шарымен ұшып кетеді және оның құпия жоспарларын табады. Берт жағдайды бағалауға жеткілікті ақылды, ал шар Германияның құпия "Гамбургтің шығысындағы аэронавтикалық паркіне" түсірілгенде, ол мырза Баттеридждің өнертабысын сатуға тырысады. Бірақ ол АҚШ-қа шабуыл жасауға дайындалып жатқан Германияның әуе флотының ішіне түсіп қалады. Жоспардың авторы және жетекшісі Карл Альберт ханзада оны өзімен бірге алып, науқанға қатысуға шешім қабылдайды. "Неміс Александры" немесе Наполеон деп әлемге танымал ханзада – неміс ұлтшылдығының және шексіз империялық амбициялардың көрінісі. Берттің маскировкасын немістер тез арада көріп, ашулы ханзаданың суға лақтырып жіберуінен қашып құтылып, соғыстың қорқынышына куә болады. Неміс әуе күштері, дирижабльдер мен Drachenfliegerлерді қамтиды, американдықтар үлкен әуе флотын құрамас бұрын АҚШ-қа күтпеген шабуыл жасайды; шабуылдың себебі – немістердің Монро доктринасынан бас тарту талабы, Оңтүстік Америкадағы неміс империялық амбицияларын жеңілдету үшін. Бірақ немістер "Шығыс Азия конфедерациясының" (Қытай мен Жапония) құпия түрде үлкен әуе күшін құрғанын білмейді. Жапония мен АҚШ арасындағы шиеленіс жапон иммигранттарына американдық азаматтығынан бас тарту мәселесімен күшейеді, нәтижесінде Шығыс Азия конфедерациясы мен АҚШ арасында соғыс басталады, содан кейін конфедерация өте күшті әуе күштеріне ие болып шығады, ал АҚШ өзін екі майданда соғысып жатыр: шығыс және батыс, әуеде де, теңізде де. Берт Смолвейс Германияның Атлантикадағы американдық флотқа алғашқы шабуыл жасағанда, оны мүлдем жойып, Дредноуттардың ескіргенін және әуе шабуылына қарсы қорғанышсыз екенін көрсетеді. Немістер Нью-Йорк үстінен шығады, бірнеше маңызды нүктелерді бомбалайды және қаланың өздерінің ықпалында екенін анықтайды, содан кейін мэр Ақ үйдің келісімімен Нью-Йорктің берілуін ұсынады. Бірақ берілу туралы жариялау халықтың патриоттық ашуын оятады; жергілікті жасақтар көтеріліп, жасырын артиллерия құралын қолдана отырып, Юнион-сквер үстінде неміс әуе кемесін жояды. Осыдан кейін кекшіл ханзада жалпы жойқынға бұйрық береді, Бродвей бойымен қозғалатын дирижабльдер төмендегі халыққа өлім мен жойылуды жаудырады. Нью-Йорк жойылғаннан кейін, американдық ұшатын машиналар Германияның басым күштеріне жанкешті шабуыл жасайды. Олар толығымен жойылып кетті, бірақ немістерді құртты. Ханзаданың флагманы бұзылып, солтүстікке қарай желдің соға түсуінен құтыла алмайды, ақырында Лабрадорға апатқа ұшырайды. Берт экипаждың ресми мүшесі болады, олар мұзды далада тірі қалуға тырысады, ағылшын тілінде сөйлейтін неміс офицерімен достық қарым-қатынас жасайды және бір кезде экипаж мүшелеріне деген қатты сезімге ие болады. Бір аптадан кейін оларды тағы бір неміс әуе кемесі алып, қатал шайқасқа апарады. Ханзаданың АҚШ-қа шабуыл жоспарына сәйкес, Нью-Йоркті бағындырумен бірге, неміс күштері Ниагара шатқалына қонды, американдық халқын Буффалоға дейін қуды және американдық жерде үлкен неміс әуежайын салуға кірісті. Бірақ азиялықтар – Америкада өздерінің жаулау жоспарлары бар және Сан-Францисконы жойғаннан кейін, олардың әуе күштерін тауар арқылы жіберіп, немістермен шайқасады, Ниагара базасын жаулауға немесе жоюға тырысады. Азиялық әуе флоты Niais деп аталатын, бір адамдық жеңіл ұшатын машиналармен жабдықталған, олар құстар сияқты қанаттары бар, пилоттың қолындағы жарылғыш оқтармен ("қышқылтегімен зарядталған") жабдықталған, олар сутегімен толтырылған дирижабльдерге қарсы қолданылады. Азиялықтар басымдық танытады, неміс әуе кемелері жойылды немесе қашуға мәжбүр болды, ақырында американдықтарға берілді; ханзада Карл Альбертпен бірнеше ғана адам қалды, ол батырлық соңғы тұруға тырысады. Берт Ниагара шатқалының ортасындағы Goat аралында қалды, онда ол құлаған Niais-ты табады және ханзада Карл Альберт пен аман қалған неміс офицерімен бірге аралда екенін біледі. Олардың мінездерінің қақтығысы өмір мен өлімге қатысты соқтығысқа әкеледі, және Берт – бастапқыда мейірімді және қан төгілуге жиренген – өзінің азаматтық ұстанымдарынан бас тартып, ханзаданы өлтіреді. Содан кейін Берт азиялық ұшатын машинаны жөндеп, оның көмегімен аралдан қашып, Танудаға жақын жерге апатқа ұшырайды, Нью-Йорк. Жергілікті американдықтармен байланысқа келгеннен кейін, Берт азиялық күштердің батыс жағалауға "бір миллион адамды" қондырғанын біледі. Бастапқы неміс-американ қақтығысы, өрттің себебі болған, азиялық күштермен үлкен қақтығыста ұмытылды – ешбір тұтқын алмайтын қатыгез соғыс. АҚШ-тың барлық жерінде қытай-американдықтар линчеленуде, ал кейбір жерлерде қаралар да линчеленуде. Берт американдықтардың соғыстың нашар бағанын біледі, олар азиялық ұшатын машиналардың басымдығына қарсы тұра алмайды; американдықтар Баттеридж машинасының жоғалуын айтады, егер оның ойлап тапқан адам соғыс басталғанға дейін қайтыс болмағанда, бұл жағдай өзгерген болар еді. Берт Баттеридждің ұшатын машинасының жоспарлары өзінде екенін айтады, содан кейін Лауриер есімді жергілікті жасақ жетекшісі оны президентке беруге шақырады. Соғыспен қиратылған Нью-Йорк штаты арқылы жасалған оқиғадан кейін олар "Гузон өзеніндегі Пинкервиллде" жасырынып отырған президентті табады. Президент сөйлейді...

The first three chapters of The War in the Air expound on details of the life of the novel's hero Bert Smallways and his extended family. They reside in a location called Bun Hill, a fictional, former Kentish village that had become a London suburb. The chapters introduce Bert's brother Tom, a stolid greengrocer, who views technological progress with apprehension. Also introduced is their aged father, who recalls, with longing, the time when Bun Hill was a quiet village and he had been able to drive the local squire's carriage. The story soon shifts focus to Bert; an unimpressive, unsuccessful, not particularly gifted young man with few ideas about larger things. Bert is far from unintelligent, however and we come to know that Bert has a strong attachment to a young woman named Edna. When bankruptcy threatens his business one summer, he and his partner abandon their shop and devise a singing act, calling themselves "the Desert Dervishes". They attempt to resolve their misfortunes by staging performances at English sea resorts. As chance would have, their initial performance is interrupted by a certain balloon that lands on the beach before them. The balloon contains a new character: Mr. Butteridge. Butteridge is famous for his successful invention of an easily maneuverable fixed wing aircraft, whose secret he has not revealed. We come to know that he intends to sell his secrets to the British government or, if not possible, instead to Germany. We also come to know that prior to Mr. Butteridge's invention, nobody had succeeded in producing a practical, "heavier than air" machine—only a few awkward devices of limited utility had been made since (such as the German "Drachenflieger" which had to be towed aloft and released from an airship). Butteridge's invention is considered a major breakthrough. The invention is highly maneuverable, capable of both very fast and very slow flight, and requires only a small area to take off and land—reminiscent of the later autogyro. Later in the novel, Bert is carried off in Butteridge's balloon and ends up discovering Butteridge's secret plans while he is on board. Bert is clever enough to appraise his situation, and when the balloon is shot down in a secret German "aeronautic park east of Hamburg" Bert tries to sell Mr. Butteridges's invention. However, he has unknowingly stumbled upon the German air fleet just as it is about to launch a surprise attack on the United States. Prince Karl Albert, the author and leader of the plan, decides to take him along for the campaign. The Prince, world famous as "the German Alexander" or Napoleon, is a living manifestation of German nationalism and boundless imperial ambitions—his personality as depicted by Wells in some ways resembling that of Kaiser Wilhelm II. Bert's disguise is soon seen through by the Germans, and, after he avoids being thrown overboard by the furious prince, he becomes relegated to the role of a witness to the true horror of war. The German aerial forces, comprising airships and Drachenfliegers, are mounting their surprise attack on the United States before the Americans can build a large aerial navy; the pretext for the attack is a German demand for the US to abandon the Monroe Doctrine, so as to facilitate German imperial ambitions in South America. The Germans are, however, unaware that the "Confederation of Eastern Asia" (China and Japan) has secretly been building a massive air force. Tensions between Japan and the United States, exacerbated by the issue of American citizenship being denied to Japanese immigrants, leads to war breaking out between the Confederation of Eastern Asia and the US, whereupon the Confederation turns out to possess overwhelmingly strong aerial forces, and the US finds itself fighting a war on two fronts: the Eastern and the Western, in the air as well as on sea. Bert Smallways is present as the Germans first attack an American naval fleet in the Atlantic, utterly obliterating it and proving Dreadnoughts to be obsolete and helpless against aerial bombardment. The Germans then appear over New York City, bomb several key points, and establish that they have the city at their mercy, whereupon the mayor, with the consent of the White House, offers New York's surrender. However, the surrender announcement rouses the population's patriotic fury; local militias rebel and manage to destroy a German airship over Union Square using a concealed artillery piece. Following this, the vengeful prince orders a wholesale destruction, airships moving along Broadway and systematically raining death and destruction on the population below. Following the destruction of New York, the far inferior American flying machines launch a suicidal attack on the overwhelming German force. They are almost completely obliterated, but cripple the Germans. The prince's flagship is disabled, and is unable to avoid being driven north by gale force winds, eventually crashlanding in Labrador. Bert becomes an official member of the crew, as they struggle to survive in the freezing wilderness, befriends an English speaking German junior officer, and for a time feels strong fellowship towards his crew mates. After a week they are picked up by another German airship, and carried directly into the fray of a ferocious new battle. According to the prince's plans for the attack on the US, simultaneously with the subduing of New York, other German forces had landed at Niagara Falls, summarily evicted all the American population as far as Buffalo, and set to work building a large German airfield on American soil. However, the Asians – who have their own plans of conquest in America, and have already destroyed San Francisco – send their aerial forces over the Rocky Mountains and engage the Germans in battle, seeking to conquer or destroy the Niagara base. The Asiatic air fleet is equipped with large numbers of lightweight one man flying machines called Niais, which appear to be ornithopters, armed with a gun carried by the pilot firing explosive bullets "loaded with oxygen" (i. e. incendiary bullets) for use against the hydrogen filled airships. The Asians prove overwhelmingly superior, and the German airships are either destroyed or forced to flee, eventually surrendering to the Americans; only a few remain with Prince Karl Albert, who attempts a heroic last stand. Bert is stranded on Goat Island in the middle of Niagara Falls, where he finds a crashed Niais and discovers that Prince Karl Albert and a surviving German officer share the island with him. Their clash of personalities eventually culminates in a life or death confrontation, and Bert – originally gentle and sickened by bloodshed – overcomes his civilised scruples and kills the prince. Bert then manages to repair the Asian flying machine and escapes from the island on it, crash landing near Tanooda, New York. Upon making contact with local Americans, Bert learns that the Asiatic forces have landed "a million men" on the western seaboard. The original GermanAmerican conflict, which had set off the conflagration, is almost forgotten in the massive conflict with the Asian forces – a conflict carried out with great savagery, neither side taking prisoners. All over the US, Chinese Americans are being lynched and in some places the lynching extends to blacks as well. Bert learns that the war is going badly for the Americans, who are unable to withstand the superior Asian flying machines; the Americans mourn the loss of the Butteridge machine which might have turned the tide, if its inventor had not died suddenly shortly before the outbreak of war, taking his secret with him. Bert discloses that the plans for Butteridge's flying machine are in his possession, whereupon a local militia leader named Laurier urges him to turn the plans over to the president. After an adventurous ride through war ravaged upstate New York they find the president hiding out in "Pinkerville on the Hudson." The president proceeds to have copies printed and distributed widely all over the US, as well as sent to Europe. However, the results are not quite as expected. A decisive Asiatic victory is, indeed, averted – but there is no American or European victory, either. The Butteridge machine is cheap, easy and quick to build, and needs no big fields to take off or land – which mean it can be built and operated not only by national governments, but also by private groups, local militias, and even bandits – a development which tends to break up the war into a vast, incoherent multitude of localised struggles and which accelerates the already begun process of break up and disintegration of the world's nations. While Bert experiences directly the events in America, news about what has happened in the rest of the world (specifically, in his native England) is few and scattered, with newspapers reduced to a single page before finally ceasing publication altogether; still, he hears with great alarm that London had shared the fate of New York. The omniscient author, whose point of view is that of a future historian documenting the war and its aftermath, reveals information not available to Bert. The German assault on the US had bypassed Germany's European rivals, whose air fleets were considered too puny to constitute a threat, with the intention of totally dominating them once the Americans had been subdued. However, the alarmed United Kingdom, France, Spain and Italy pooled their aerial resources into a single strong force, passed through Swiss airspace after destroying that country's own flying machines, and devastated Hamburg and Berlin. The Germans mobilised a counter attack which destroyed London and Paris, but then, as in America, the feuding Europeans were faced with an enormous attack from Asia. The Asiatic fleet had attacked a combined Anglo Indian aerial force, captured the Burmese airfields, Australia, and the Pacific islands. They then struck westwards, capturing the Middle East and South Africa and starting to build airships at Cairo, Damascus and Johannesburg. Moving further northwards, they soon reached Armenia then defeating the German forces in the Battle of the Carpathians before attacking Western Europe. A global financial collapse is caused by hostile nations freezing assets, and the end of the credit system. This is referred to as "the Panic," which is followed by "The Purple Death." The War in the Air, the Panic, and the Purple Death bring about "[w]ithin the space of five years" a total collapse of "the whole fabric of civilisation." But Bert Smallways, fixated on his amorous attachment, returns home after many adventures to kill a rival and win the hand of his beloved Edna; they marry and have eleven children. We are assured in the final chapter that "our present world state, orderly, scientific, and secured," would be eventually established, but that future is many decades or centuries off. For the plot's present time, the novel reverts to the ensuing fortunes of the Smallways family as England relapses into a sort of an agricultural barbaric age, Bert Smallways doing very well as a kind of tribal chieftain, occasionally resorting to bloodthirsty acts and his civilized scruples long forgotten.

Тақырыптар

Бұл әңгіме 1907 жылы жазылған және 1910-шы жылдардың аяғында болған соғысты көрсетеді – сол кездегі болашақ тарих, енді кері тарих ретінде қарастырылуы мүмкін. Сюжеттің негізгі болжамы – 1903 жылы Райт ағайындыларының алғашқы сәтті ұшуынан кейін әлемнің барлық ірі державалары әуе күшінің стратегиялық маңыздылығын түсініп, осы күшті дамыту үшін құпия қару-жарақ жарысына кірісті (Райт ағайындыларының өзі жұрт көзінен жоғалып кеткені айтылады, олар АҚШ үкіметінің құпия әскери жобасына тартылды – өз елдеріндегі басқа авиация пионерлері де осылай болды). Құпия қару-жарақ жарысынан жұртшылық көбінесе хабарсыз, ол әуе күшінің күшімен туған, өркениетті жоятын қатты соғысқа дейін жетті. Шын мәнінде, саясаткерлер мен генералдарға осы стратегиялық маңыздылығын толық түсіну үшін ондаған жылдар қажет болды. Сонымен қатар, Бірінші дүниежүзілік соғыста Лондонға неміс дирижабльдерінің шабуылдарының тиімсіздігі, Уэллс кітабында бейнеленгендей, дирижабльдердің құрып-жоятын қару емес екенін көрсетті, ал 1900-шы және 1910-шы жылдардағы алғашқы ұшақтар мұндай жаппай бомбалауға және қиратуға қабілетті емес еді. Сондықтан, Уэллстің болжамдары Бірінші емес, Екінші дүниежүзілік соғыстың алдын ала хабарлауы болды. (Шындығында, Бірінші дүниежүзілік соғыс, өте қатаң майданмен және қорғаныстың шабуылдан басымдығымен сипатталды, Уэллс суреттеген соғыстың керісінше болды – майдансыз және шабуылды тоқтату мүмкін емес соғыс). Кітаптың соңғы бөлімдері апокалиптикалық тақырыпты қамтиды – яғни, жаппай қырып-жоятын қарулардың бүкіл әлемде қолданылуы және соғыстың жеңімпазсыз аяқталуы, бірақ өркениеттің толық құлдырауымен және барлық соғысқан державалардың ыдырауымен аяқталады – бұл үшінші дүниежүзілік соғыстың салдарын бейнелейтін кейінгі әдебиеттердің тақырыбын болжады. Осыған ұқсас тақырып Уэллстің кейінірек жазылған "Келешек пішіні" еңбегінде де кездеседі. "Ауадағы соғыс" романының белгілі бір жағынан алғанда, "Келешек пішіні" оның жалғасы болып табылады. Соңғы кітаптағы соғыс туралы мәліметтер өзгеше болғанымен, оның нәтижесі бірдей – өркениеттің толық құлдырауы. "Келешек пішіні" осы үлкен қиратудан кейін әлемді қайта құруға және бейбіт, өркендеген әлемдік мемлекет құруға бағытталған, сондай-ақ ұшқыштар мен олардың ұшақтары әлемді жаңарту мен біріктіруде маңызды рөл атқаратынын көрсетеді, олар оны жоюда да маңызды рөл атқарғандай. Сондай-ақ, "Ауадағы соғыс" кітабындағы маңызды жартылай тарихи тараулар, Берт Смолвейстің жеке оқиғалары арасында орналасқан және болашақ тарихшының көзқарасынан жазылған, ХХ ғасыр адамына және олардың қатыгез ұлтшылдық қателіктеріне деген жанашырлықпен қарауды көрсетеді, "Келешек пішіні" романының стиліне ұқсас. Жапония мен Қытайдың "Шығыс Азия конфедерациясы" деп аталатын бір державаға бірігуі, Джордж Оруэллдің "1984" романындағы үш әлемдік державаның бірі – "Eastasia" алдын ала хабарлайды. Қытай-жапон одағына таңылған әскери күш пен қабілет айқын түрде көтеріңкі: әлемнің қалған бөлігіне қарағанда әлдеқайда көп дирижабльдер мен ұшақтарды құрастыру; АҚШ, Ұлыбритания, Германия және басқа да державаларға қарсы бір мезгілде жаулап алу соғыстарын жүргізу; бірнеше күн ішінде миллион адамды Тынық мұхиты арқылы тасымалдаудың үлкен логистикалық міндетін орындау, сонымен бірге Азия, Африка, Еуропа және Солтүстік Америкада кең көлемді әскери операциялар жүргізу. Джордж Брайт атап өткендей, Жапония мен Қытайдың экономикалық және әскери әлеуетін объективті талдау Уэллсті оларға мұндай күш беруге итермелемес еді, тіпті кітапта көрсетілгендей, Қытайдың өте тез индустриялануын, сол кездегі артта қалған және басым түрде аграрлық ел екенін ескерсек. Керісінше, бұл тақырып Батыс әлеміне қытайлардың көшуіне жауап ретінде пайда болған "Сары қауіп" қорқынышымен байланысты. Атап айтқанда, Уэллстің кітабына М. П. Шиелдің "Сары қауіп" романы әсер еткен деп саналады, ол сондай-ақ романист Джек Лондонның "Теңдесіз шабуыл" (1910) романына да әсер етті. Бұл мәселеге қатысты күмәнді көзқарас "Ауадағы соғыс" кітабында сақталған, онда бір неміс офицері Азияның жаппай шабуылын естіп, таңғалып: "Сары қауіп, ең соңында, қауіп болды!" дейді. 1905 жылғы орыс-жапон соғысындағы жапондықтардың жеңісі, бірінші рет азиялық армияның еуропалық армиядан басым екендігін көрсетті, Уэллс оқырмандарының естелігінде әлі де жас болды, бүкіл әлем бойынша азиялық шабуыл, шын мәнінде, Порт-Артурға жапондықтардың күтпеген шабуылының үлкейтілген эхосы ретінде бейнеленді. Берт Смолвейстің өмірі Уэллстің өміріне ұқсас – ол Лондонның шеткі ауданында тұратын жұмысшы отбасынан шыққан, шағын дүкені бар. Берттің күшті жігерлі, бірақ көзқарасы шектеулі қарындасы Джессика, бұрынғы үй қызметшісі, кейін шағын буржуазиялық құрметке жеткен және оны отбасылық дүкенде шаруашылық жұмыстарын істеуге мәжбүрлеуге тырысқан, Уэллстің анасына ұқсайды, ол оның мата сатушы болуын қалаған. Берт осы ортадан шығуға тырысады, Уэллс сияқты, бірақ Уэллс алған жоғары білімді алуға жетпейді, және әлемдік құлдырау жағдайында ол өмір күршігін табуға тырысатын жартылай орта ғасырлық шаруаға айналады. Берттің негізгі моральдық көзқарастары үш сатыдан өтеді. Бастапқыда ол соғысты, патриотизмді және шовинизмді мақтайды, соғысқа қатысуды туған елге деген ықыласпен қабылдайды – бұл оның жеңіл көзқарасы, ол танымал баспасөзден алынған, соғыс пен қан төгіспен жеке тәжірибесі жоқ және оны күтпейді. Неміс әуе флотында болғанда, Бертті қорқыныш пен қанды көріністерге ұшыратады, ол оны көбірек ауырлатады. Осы процесті ағылшын тілінде сөйлейтін жас неміс лейтенант Куртпен достық қарым-қатынас орнатып, бөліседі; Курт кәсіби әскери офицер болғандықтан, бұрын соғыс көрмеген, ол да осыған қатты наразы болады және адамдарды "қанға батыру" арқылы зорлық-зомбылыққа үйрету идеясын қабылдамайды. Goat Island-тағы аралдағы екі неміспен қақтығысқа түскенде, Берт өте мазасыз болады және оларды өлтіргісі келмейді. Князьді өлтіргеннен кейін, Берт барлық қырқында оны құтқарып алған мысыққа өкініштерін айтады. Сонымен қатар, Берт аралда жүрген екінші неміс офицерін, тіпті оны қарулы ұстағанда да, өлтірмейді. Дегенмен, Берт Князьді өлтіру арқылы "қанға батырылды" және Атлант мұхитын кесіп өту кезінде және аштықтан зардап шеккен Англия елді кезіп өту кезінде белгісіз "зорлық-зомбылық оқиғаларына" ұшырайды. Бір жылдан кейін ол сүйікті Эднасына оралады және оның жергілікті билік өкілімен қорқытылып, оның "гареміне" қосылуға мәжбүр болғанын біледі. Берт оны дереу атып тастауға және оның бандасын өз бақылауына алуға шешімділік танытады. Уэллс кейінірек Уильям Хайнеманмен бірге Лондондағы бірнеше еңбектерін қайта жариялады, ол жақында Даублэдэй сатып алған. Бұл нұсқалар жұмыстарға көптеген түзетулер енгізді және жиынтығында "Хайнеман мәтіні" деп аталады. Осы 1924 жылғы нұсқасында Берт пен Эдна бақытты өмір сүріп, он бір бала тудырады. Осы нұсқаның эпилогында біз Берттің інісі Томмен қайтадан кездесеміз. Том енді 63 жастағы "қарт адам", ол Берттің ең кіші баласы, оның жүрегіне жақын немересі Теддимен "ескі күндер" туралы әңгімелеседі. Ол өзінің гүл өсіруші ретіндегі өмірін еске алады және оның немересіне сену қиын болатын мол өмірді сипаттайды. Ол...

The story was written in 1907 and depicts a war happening in the late 1910s – then a future history, which can be considered as a retroactive alternate history. The basic assumption behind the plot is that immediately after the Wright Brothers's first successful flight in 1903, all of the world's major powers became aware of the decisive strategic importance of air power, and embarked on a secret arms race to develop this power (there is a reference to the Wright Brothers themselves disappearing from public view, having been recruited for a secret military project of the US government – as were other aviation pioneers in their own respective countries). The general public is virtually unaware of this arms race, until it finally bursts out in a vastly destructive war which destroys civilisation. In actual history, it took politicians and generals several decades to fully grasp these strategic implications. Moreover, the limited effect of the World War I German airship raids on London proved airships far from being the overwhelming destructive weapon depicted in Wells' book, nor were the early aeroplanes of the 1900s and 1910s capable of such massive bombings and destruction. Thus, the visions conjured by Wells were prophetic of the Second World War rather than the First one. (In fact, the actual First World war – characterised by very rigid fronts and a clear advantage of defence over offence – turned out to be the diametrical opposite of the one depicted by Wells, a completely fluid war with no clear fronts, and with a devastating offence against which no effective defence is possible.) The latter parts of the book feature a post apocalyptic theme – i. e., worldwide use of weapons of mass destruction and the war ending with no victors but with the total collapse of civilisation and the disintegration of all warring powers – which prefigures the themes of the later extensive literature depicting the aftermath of a Third World War. A similar theme appears in Wells' later The Shape of Things to Come. In a sense, "Things to Come" is a kind of sequel to The War in the Air. Though the details of the war in the latter book are different, its outcome is essentially the same – a complete disintegration of civilisation. "Things to Come" concentrates on the reconstruction of the world after this vast destruction and the creation of a peaceful, prosperous world state – and it depicts pilots and their aircraft as having a key role in re building and unifying the world, just as they had a key role in destroying it. Also the major semi historical chapters – interspersed in "The War in the Air" between the depictions of Bert Smallways' personal adventures, and written from the perspective of a future historian looking back with compassion at Twentieth Century people and their lethal nationalistic folly – clearly prefigure the tone of "Things to Come". The idea of Japan and China uniting into a single power, the "Confederation of East Asia", prefigures "Eastasia" which is one of the three world powers in George Orwell's Nineteen Eighty Four. The military might and ability attributed to the SinoJapanese alliance is clearly and manifestly inflated: constructing far more airships and flying machines than all the rest of the world put together; waging simultaneous all out wars of conquest against the United States, Britain, Germany, and other powers; performing the gigantic logistical task of transporting a million people across the Pacific within a few days while at the same time conducting extensive military operations all over Asia, Africa, Europe and North America. As was pointed out by George Bright, there was no way that a sober analysis of Japan and China's economic and military potential would have led Wells to attribute to them such might – even assuming, as the book does, an incredibly fast industrialisation of China, a backward and predominantly agrarian country at the time of writing. Rather, this theme is clearly linked to fears of the "Yellow Peril", which came about as a response to increasing Chinese emigration to the Western world. Specifically, Wells' book is considered to have been influenced by M. P. Shiel's novel The Yellow Danger, which also influenced novelist Jack London's The Unparalleled Invasion (1910). A bit of scepticism on this issue is retained in The War in the Air in a passage where a German officer, hearing of the massive Asiatic offensive, remarks with astonishment: "The Yellow Peril was a peril, after all!". The recent Japanese success in the Russo Japanese War of 1905, the first time when an Asian army had proved superior to a European one, was fresh in the memory of Wells' readers, the worldwide Asian assault depicted being in effect a monstrously magnified echo of the Japanese surprise attack on Port Arthur. The background of Bert Smallways bears some resemblance to Wells' own – a working class family in a London suburb (which is similar to Wells' native Bromley), with a struggling small shop. Jessica, Bert's strong willed but narrow minded sister in law – a former domestic servant who rose to a kind of petit bourgeois respectability and who tries to make Bert an errand boy in the family shop – resembles Wells' mother who intended him to be a draper. Bert seeks to break out of this background, as Wells did, but fails to gain the higher education which Wells got, and in the conditions of worldwide collapse he ends up as a semi Medieval peasant eking out a bare subsistence. Bert's basic moral attitudes go through three distinct stages. To begin with, he tends to glorify war, patriotism and jingoism, and supports his nation becoming involved in wars in a haze of quasi patriotic fever – this in a shallow way, derived from the popular press and without having or expecting to have a personal experience of war and bloodshed. When on board the German air fleet, Bert is exposed to a mounting series of horrors and bloody scenes which make him increasingly sickened. The same process is shared with Lieutenant Kurt, the young English speaking German whom Bert befriends; a professional military officer, Kurt had in fact not witnessed war before, either, and he is equally sickened and vehemently rejects the idea that people should be "blooded" to make them used to violence and bloodshed. When marooned on Goat Island and finding himself locked in a deadly confrontation with the two equally marooned Germans, Bert is full of compunctions and does not want to kill them. After having killed the Prince, Bert speaks to the kitten he had rescued in the middle of all the carnage, telling the innocent little creature of his regrets at having committed this act. Moreover, Bert does spare the other German officer roaming the island, even when having him in his gun sights. Nevertheless, Bert did become "blooded" through the killing of the Prince, and undergoes further unspecified "violent incidents" during his harrowing crossing of the Atlantic and then while crossing on foot a starving English countryside which is fast reverting to barbarism. A year later, he returns to his beloved Edna and discovers she is being intimidated by a local strongman seeking to add her to his "harem". Bert feels no hesitation or compunction about shooting the man out of hand and taking over his gang. Wells later republished several of his works with William Heinemann of London, who had recently been purchased by Doubleday. These versions contained numerous edits to the works and are collectively referred to as the "Heinemann text". In this 1924 version, Bert and Edna live happily ever after, producing eleven children. In the epilogue of this version, we meet up with Bert's brother, Tom, again. Tom is now an "old man" at 63 years of age, and speaks to the youngest of Bert's children, his nephew Teddy, about "the good old days." He recounts his time as a prosperous greengrocer, and describes an abundant life that his nephew finds hard to believe. He then follows through, describing all the events that happened "back home," offering correlation to Bert's adventure in the rest of the text. Although events differ between the brothers' stories, the sentiment of civilization's unraveling is presented in much the same emotion of regret and loss, showing similarity to Bert's earlier feelings on life events. Tom is surprised and disturbed to find his nephew "was blooded" when he was only six years old, exhibiting Bert's apparent change in attitude toward that process. Tom goes on to relate ghost stories to his nephew, weaving in the characters mentioned by the narrator in the first few chapters. Tom describes the sequence of events that caused the destruction of Bun Hill, and in the end Teddy agrees that it "shouldn't have happened" the way it did. We leave Tom in his conviction that "somebody somewhere ought to have stopped something" and "it ought not to have ever begun."

Қабылдау

Бір өмірбаянын жазушы "Ауадағы соғысты" "ерекше қоспа" деп атады – бұл Г.Г. Уэллс Киппсті және "Әлемдер соғысын" шайқап, одан әлеуметтік комедияларын ұнататындарға да, алғашқы қорқынышты фантастикалық шығармаларынан әсер алғандарға да тартымды жаңа оқиға құйып алғандай. Беатрис Уэбб Уэллстің шедеврі санайтын "Тоно Бунгайдан" гөрі "Ауадағы соғыс" романын жоғары бағалауымен оны ренжітті.

Ықпал

Ауадағы соғыс Алан Мур мен Кевин О'Ниллдің "The League of Extraordinary Gentlemen" сериясының тарихи тұрғысынан көрінетін бөлігі, "The New Traveller's Almanac" сипаттағандай.