Кіріспе

Мәдени мұра ұйымы

Халықаралық ескерткіштер және орындар жөніндегі кеңес (ICOMOS;) – әлемдегі мәдени мұра орындарын сақтау және қорғау жұмысын жүзеге асыратын кәсіби қауымдастық. Қазіргі уақытта Францияның Шартон-ле-Пон қаласында орналасқан ICOMOS 1965 жылы Варшавада 1964 жылғы Венеция хартасының нәтижесінде құрылды және ЮНЕСКО-ға Дүниежүзілік мұра орындары бойынша кеңес береді. ICOMOS идеясы 1931 жылы Халықаралық мұражайлар кеңсесі ұйымдастырған тарихи ғимараттарды қалпына келтіру жөніндегі Афина конференциясына дейін жетеді. 1931 жылғы Афина хартасы халықаралық мұра тұжырымын енгізді. 1964 жылы Венецияда өткен Архитекторлар мен тарихи ғимараттар мамандарының екінші конгресінде 13 қаулы қабылданды. Біріншісі – ескерткіштер мен орындарды сақтау және қалпына келтіру жөніндегі халықаралық хартаны, көбінесе Венеция хартасы деп танылатынын құрды; екіншісі, ЮНЕСКО ұсынған, осы хартаны іске асыру үшін ICOMOS құруды көздейді. Қазіргі уақытта ICOMOS-тың 153 елде 10 100-ден астам жеке мүшесі, 110 ұлттық комитеті және 28 халықаралық ғылыми комитеті бар. Көбінесе, әрбір мүше консервация саласында білікті болуы керек және ландшафт сәулетшісі, сәулетші, археолог, антрополог, қала құрылысшысы, инженер, мұраны басқарушы, тарихшы, өнер тарихшысы, палеонтолог немесе архивист болуы тиіс. ICOMOS – соғыс және табиғи апаттардан зардап шеккен әлемдік мәдени мұраны қорғауға бағытталған Blue Shield ұйымының серіктесі және негіз қалаушы мүшесі.

ICOMOS құрылымы

ICOMOS ұлттық комитеттерден (ҰК) тұрады, оларға жеке тұлғалар мен мекемелер мүшелікке өтініш береді. Ұлттық комитеттерге қоса, ICOMOS-та бірқатар халықаралық ғылыми комитеттер (ХҒК) бар, онда мұраны сақтау саласындағы сарапшылар өз пікірлерін алмасып, талқылайды. Ұйымды президент, бес вице-президент, бас хатшы және қазынашы басқарады, олардың барлығы ұйымның Бас Ассамблеясымен тікелей сайланады. Бас Ассамблея сондай-ақ Атқару комитетіне 12 қосымша мүше сайлайды, ал сайлаудан кейін Атқару комитетінің құрамына кірмеген әлемнің аймақтарын немесе сараптама салаларын ұсыну үшін Атқару кеңесіне тағы бес мүше қосылады. Атқару комитетінің құзіретті мүшелері – консультативтік комитеттің төрағасы және ICOMOS-тың бұрынғы президенттері, олар консультативтік функцияда қатысады. Атқару комитеті – ICOMOS-тың атқарушы органы. Консультативтік комитет ұлттық комитеттердің төрағаларынан, халықаралық ғылыми комитеттердің төрағаларынан және ICOMOS президентінен (өз міндетін атқарушы мүше ретінде) тұрады. Консультативтік комитетке саясат және бағдарламалық басымдықтарға қатысты мәселелер бойынша Бас Ассамблея мен Атқару комитетіне кеңес беру және ұсынымдар жасау міндеті жүктелген.

Ұлттық комитеттер

Ұлттық комитеттер – ЮНЕСКО мүше елдерінде құрылған қосалқы ұйымдар. Олар жеке және ұйымдық мүшелерді біріктіріп, оларға пікір алмасу және ақпарат тарату үшін платформа ұсынады. Әрбір ұлттық комитет өзінің ішкі регламентін бекітеді және ICOMOS-тың мақсаттары мен міндеттеріне сай келетін өзіндік бағдарламасын жасайды. 2021 жылы ICOMOS-тың 107 ұлттық комитеті бар. ICOMOS веб-сайтында осы тізім үнемі жаңартылып тұрады.

Халықаралық ғылыми комитеттер

Халықаралық ғылыми комитеттер (ХҒК) – мұраны сақтаудың нақты салаларына шоғырланған және сол салалардағы ұйым мүшелерінен құралған ұйымдар. Ұйымның ғылыми бағдарламаларын "ғылыми кеңес" үйлестіреді, ол ХҒК президенттерінен тұрады. Бүгінде ICOMOS-та 28 ХҒК бар. Жаңартылып отыратын тізім ICOMOS веб-сайтында қолжетімді.

Жұмыс топтары

ICOMOS мәдени мұраны сақтаумен байланысты қазіргі заманғы мәселелер бойынша доктрина мен жақсы тәжірибе туралы ой-толғаныс процесін жүргізеді. Осы мақсатта, ICOMOS мүшелерінен – мұра саласының мамандарынан: сәулетшілерден, археологтардан, профессорлар мен зерттеушілерден, кураторлар мен ғалымдардан тұратын жұмыс топтарын құрады. Бұл топтардың мақсаты харта дайындау, немесе нақты іс-шараларды (жұмыс сессиялары, семинарлар) іске асыру болуы мүмкін. Қазіргі таңда 6 жұмыс тобы жұмыс істеп жатыр, олардың тізімін ICOMOS веб-сайтынан табуға болады. Бұл топтардағы сарапшылар мұраны сақтауға қатысты кең ауқымды тақырыптарды қарастырады: халық мұрасы, тұрақты даму, Сирия/Ирак, климаттың өзгеруі және жас мамандар.

Құжаттамалық орталық

Париждегі ICOMOS штаб-пәтерінде орналасқан ол мұраны сақтаудың барлық әдістері туралы ақпаратты жинап, талдап, таратумен айналысады, әсіресе 14 000 әлемдік сәулет мұрасына қатысты сілтемелерден тұратын библиографиялық деректер қоры және 8000-нан астам фотосуреттен тұратын үлкен фотокітапхана арқылы. Ол ICOMOS мүшесі болсын, болмасын, зерттеушілерге кеңес алу үшін қолжетімді.

ICOMOS және Дүниежүзілік мұра туралы конвенция

1972 жылы ICOMOS ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұралар конвенциясымен Дүниежүзілік мұралар комитетінің үш ресми консультативтік органының бірі ретінде тағайындалды, Халықаралық табиғатты қорғау одағы (IUCN) және Мәдени мүліктерді сақтау және қалпына келтіруді зерттеу халықаралық орталығы (ICCROM) осымен бірге аталды. Мәдени мұраның барлық аспектілері бойынша комитеттің кәсіби және ғылыми консультанты ретінде ICOMOS Дүниежүзілік мұра комитеті белгілеген критерийлерге сәйкес Дүниежүзілік мұра тізіміне ұсынылған мәдени мүліктерді бағалауға жауапты. «Көрнекті әмбебап құндылық» негізгі критерийінен өзге, ICOMOS Дүниежүзілік мұра конвенциясында белгіленгендей, түпнұсқалық, басқару және сақтау сияқты аспектілер бойынша да ұсыныстарды бағалайды. Ұсыныстарды бағалау процесінде ұйым мүшелері мен оның ұлттық және ғылыми комитеттері ұсынатын кең ауқымды біліктіліктерді ескеру қажет. Сондай-ақ, мүшелер ұсынылған мүліктерді орнында бағалау үшін сарапшылар тобына жіберіледі. Осы кең ауқымды консультациялар нәтижесінде Дүниежүзілік мұра комитетінің жылдық мәжілістерінде қаралатын егжей-тегжейлі ұсынымдар дайындалады. ICOMOS өзінің Халықаралық хатшылығы және ұлттық және ғылыми комитеттері арқылы Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілген мүліктердің сақталу жағдайы туралы есептерді дайындауға да қатысады. Ол ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра орталығына Дүниежүзілік мұра конвенциясына қатысушы мемлекеттерден (яғни ратификациялаған) келіп түсетін техникалық көмек сұраныстары бойынша кеңес береді. ICOMOS Париждегі бас кеңсесіндегі құжаттамалық орталығында ұсыныстар мен есептердің толық архивін сақтайды.

Пьеро Газола сыйлығы

Газола сыйлығы 1979 жылы тарихи ескерткіштер мен орындарды сақтау және қалпына келтіруді қорғаған ең көрнекті тұлғалардың бірі, сондай-ақ ICOMOS-тың негізін қалаушы Пьеро Газоланың құрметіне орнатылды. Сыйлық үш жыл сайын ICOMOS Бас ассамблеясында ICOMOS-тың мақсаттары мен міндеттеріне бірлесіп еңбек еткен және оларға ерекше үлес қосқан жеке адамға немесе адамдар тобына табыс етіледі. Сыйлыққа ие болу үшін ICOMOS мүшесі болу қажет, ал оны ICOMOS Басқармасы сайлаған іріктеу комитеті анықтайды. Сыйлық – естелік медаль және диплом.

ICOMOS Бас Ассамблеясының, төрағаларының және Бас хатшыларының тізімі

+ ICOMOS Бас ассамблеясы, президенттері және бас хатшылары № Уақыты Бас жиналыс Мерзімі Президент Бас хатшы 21.2023 Сидней 2023–2026 Тереза Патрисио Бельгия Журн Буйман Нидерланды 20.2020 Онлайн (COVID-19 пандемиясына байланысты) 2020–2023 Тереза Патрисио Бельгия Марио Сантана Канада 19. 2017 Дели Үндістан 2017–2020 Тосиюки Коно Жапония Питер Филлипс Австралия 18. 2014 Флоренция Италия 2014–2017 Густаво Арауз АҚШ Кирсти Кованен Финляндия 17. 2011 Париж Франция 2011–2014 Густаво Арауз АҚШ Кирсти Кованен Финляндия 16. 2008 Квебек Канада 2008–2011 Густаво Арауз АҚШ Бенедикт Сельфслах Бельгия 15. 2005 Сиань Қытай 2005–2008 Майкл Петцет Германия Дину Бумбару Канада 14. 2003 Виктория сарқырамасы Зимбабве 13. 2002 Мадрид Испания 2002–2005 Майкл Петцет Германия Дину Бумбару Канада 12. 1999 Мехико қаласы Мексика 1999–2002 Майкл Петцет Германия Жан Луи Люксен Бельгия 11. 1996 София Болгария 1996–1999 Роланд Сильва Шри-Ланка Жан Луи Люксен Бельгия 10. 1993 Коломбо Шри-Ланка 1993–1996 Роланд Сильва Шри-Ланка Жан Луи Люксен Бельгия 9. 1990 Лозанна Швейцария 1990–1993 Роланд Сильва Шри-Ланка Герб Стовел Канада 8. 1987 Вашингтон, округ Колумбия АҚШ 1987–1990 Роберто ди Стефано Италия Гельмут Стелцер Германия Демократиялық Республикасы 7. 1984 Росток Германия Демократиялық Республикасы 1984–1987 Мишель Парент Франция Абделазиз Даулатли Тунис 6. 1981 Рим Италия 1981–1984 Мишель Парент Франция Абделазиз Даулатли Тунис 5. 1978 Мәскеу КСРО 1978–1981 Реймонд М. Лемейр Бельгия Эрнест Аллен Коннали АҚШ 4. 1975 Ротенбург-об-дер-Таубер Германия 1975–1978 Реймонд М. Лемейр Бельгия Эрнест Аллен Коннали АҚШ 3. 1972 Будапешт Венгрия 1972–1975 Пьеро Газзола Италия Реймонд М. Лемейр Бельгия 2. 1969 Оксфорд Ұлыбритания 1969–1972 Пьеро Газзола Италия Реймонд М. Лемейр Бельгия 1. 1965 Краков Польша 1965–1969 Пьеро Газзола Италия Реймонд М. Лемейр Бельгия